برنامه ریزی شهری
قادر احمدی؛ مجتبی آزمون
چکیده
امروزه جزایر حرارتی شهری به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در مطالعات شهری شده و علاوه بر تأثیر اصلی در میانگین دما، میتواند تأثیرات فرعی بر شرایط اقلیمی محلی نیز داشته باشند. پدیده مذکور عمدتاً ناشی از گرمایش بیش از حد سطح و ذخیره گرما، انتشار آلودگی، گرمایش انسانی، مانع از گردش باد و تبخیر و تعرق کمتر است. پژوهش حاضرضمن پرداختن ...
بیشتر
امروزه جزایر حرارتی شهری به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در مطالعات شهری شده و علاوه بر تأثیر اصلی در میانگین دما، میتواند تأثیرات فرعی بر شرایط اقلیمی محلی نیز داشته باشند. پدیده مذکور عمدتاً ناشی از گرمایش بیش از حد سطح و ذخیره گرما، انتشار آلودگی، گرمایش انسانی، مانع از گردش باد و تبخیر و تعرق کمتر است. پژوهش حاضرضمن پرداختن به ابعاد مختلف تلاش نموده است با استفاده از الگوریتم پنجره مجزا از سنجنده لندست 8 با ترکیب باندهای حرارتی 10 و 11 برای بدست آوردن دمای سطح زمین در روز و از سنجنده مودیس برای بدست آوردن دمای سطح زمین در شب استفاده نماید. برای تعیین منطقه جزایر حرارتی در شهر تبریز از دو تحلیل خودهمبستگی فضای جهانی و محلی موران و دومی تحلیل نقاط داغ گتیس که هردو در نرم افزار آرک مپ صورت گرفته، برای بدست آوردن بیشترین تاثیر شاخصها از تحلیل رگرسیون چندگانه خطی در نرم افزار اس پی اس اس استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که بیشترین نقاط داغ در روز در منطقه 6 اطراف فرودگاه تبریز با دمای27/27 درجه و در شب بیشترین دما 07/17 در منطقه 3 بوده است که با توجه به تحلیل فضایی موران هردو جزایر حرارتی دارای الگوی خوشهای بوده است. مناطق فاقد پوشش در شب خنکترین سطوح را تشکیل داده و کمترین تاثیر فضای ساخته شده با امتیازمنفی 897/0 بوده و شاخصهای تاثیر گذار بر جزایر حرارتی شبانه ، تراکم ساختمانی متوسط و جهت گیری مناسب بوده است.
برنامه ریزی شهری
اکبر اصغری زمانی؛ فاطمه پیرعلیلو
چکیده
هدف اصلی برنامهریزی شهری، بهبود کیفیت زندگی شهروندان است؛ اما نادرستی در اجرای آن میتواند منجر به افزایش آسیبپذیری جوامع در برابر مخاطرات طبیعی مانند سیل شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربریهای حریم رودخانههای عبوری از داخل شهر تبریز، بهویژه در محدوده بافت فرسوده واقع در حریم این رودخانهها، انجام شده است. به دلیل ...
بیشتر
هدف اصلی برنامهریزی شهری، بهبود کیفیت زندگی شهروندان است؛ اما نادرستی در اجرای آن میتواند منجر به افزایش آسیبپذیری جوامع در برابر مخاطرات طبیعی مانند سیل شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربریهای حریم رودخانههای عبوری از داخل شهر تبریز، بهویژه در محدوده بافت فرسوده واقع در حریم این رودخانهها، انجام شده است. به دلیل تأثیر پوشش گیاهی در مدیریت سیلاب شهری، تغییرات پوشش گیاهی در این مناطق مورد ارزیابی قرار گرفت. در این پژوهش، حریم رودخانهها به سه طبقه 15، 30 و 500 متری تقسیم شد و تغییرات پوشش گیاهی با استفاده از تصاویر ماهوارهای (از سال 1980 تا 2023) و محاسبه شاخص NDVI مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربریهای مسکونی، تجاری و صنعتی بیشترین فراوانی را در حریم رودخانهها دارند. همچنین، پوشش گیاهی در بازه زمانی مورد بررسی بهویژه در مرکز شهر و نقاط تلاقی رودخانهها بهطور قابل توجهی تخریب شده است و عواملی مانند بیتوجهی مسئولین طراح و مجری طرحهای شهری، ارزش افزوده ناشی از تغییر کاربری اراضی و تقاضای قشر خاص جامعه برای این مناطق، نقش مهمی در این تخریبها ایفا کردهاند. هرچند 70 درصد ساختمانها از نظر مصالح ساختمانی کیفیت قابل قبولی دارند، شهر تبریز بهدلیل عدم مدیریت مناسب حریم رودخانهها، در معرض خسارات جدی ناشی از سیلاب قرار دارد. بنابراین، لزوم مقاومسازی سازهها بهویژه در بافت فرسوده و بازنگری در سیاستهای کاربری اراضی، بهوضوح احساس میشود. این پژوهش تاکید میکند که برنامهریزی شهری باید بهصورت یکپارچه و با توجه به اصول حفاظتی انجام شود تا از مخاطرات طبیعی جلوگیری شود
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
هادی حکیمی؛ رسول قربانی؛ عارف قره خان نژاد
چکیده
محلات اسکان غیر رسمی بهعنوان پیامدمستقیم ناپایداری توسعه شهری وناتوانی سیاستهای مسکن درتأمین نیازهای اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر شکل گرفتهاند.این محلات که غالباً فاقدبرنامهریزی لازم هستند،با چالشهای متعددی ازجمله اشتغال غیررسمی، انزوای اجتماعی وپایین بودن استانداردهای زندگی مواجه میباشند.دراین میان،حس تعلق مکانی ...
بیشتر
محلات اسکان غیر رسمی بهعنوان پیامدمستقیم ناپایداری توسعه شهری وناتوانی سیاستهای مسکن درتأمین نیازهای اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر شکل گرفتهاند.این محلات که غالباً فاقدبرنامهریزی لازم هستند،با چالشهای متعددی ازجمله اشتغال غیررسمی، انزوای اجتماعی وپایین بودن استانداردهای زندگی مواجه میباشند.دراین میان،حس تعلق مکانی ساکنان میتواندنقش تعیینکنندهای درکاهش یاتشدیدآسیبهای اجتماعی و اقتصادی ایفا کند. هدف اصلی این پژوهش انجام یک مقایسه تطبیقی در رابطه بین ابعاد مختلف حس تعلق مکانی (شامل ابعاد کالبدی، اجتماعی و روانشناختی) و میزان آسیبهای اجتماعی-اقتصادی درنمونههایی ازمحلات اسکان غیررسمی شهر تبریز بود. روش پژوهش بهکار گرفته شده از نوع توصیفی-همبستگی و با هدف کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه ساکنان بالای ۱۵ سال در محلات منتخب اسکان غیر رسمی تبریزتشکیل دادند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای، تعداد ۳۸۴ نفر بهعنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری دادهها شامل دو پرسشنامه محققساخته بود: پرسشنامه سنجش آسیبهای اجتماعی-اقتصادی و پرسشنامه ارزیابی حس تعلق مکانی. دادههای جمعآوریشده با بهرهگیری ازنرمافزار SPSS و از طریق اجرای آزمونهای آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه موردتحلیل قرارگرفت. یافتههای پژوهش رابطه آماری معناداری را بین ابعاد حس تعلق مکانی و سطح آسیبهای موجود در محلات نشان داد. بهطوریکه بعد کالبدی-مکانی بُعد مکانی (β=0/543) بیشترین و بُعد روانشناختی (β=0/109) کمترین تأثیر را داشتند. در مجموع، این سه بعد حدود ۷۳ درصد از واریانس آسیبهای اجتماعی-اقتصادی را تبیین نمودند. نتیجهگیری کلی پژوهش حاکی از آن است که تقویت و ارتقای حس تعلق مکانی در میان ساکنان، بهویژه از طریق بعد کالبدی و فیزیکی فضا، میتواند بهعنوان یک راهبرد مؤثر درکاهش آسیبهای اجتماعی-اقتصادی عمل کند
برنامه ریزی شهری
لیلا سهیلی وند
چکیده
مسکن یکی از مهمترین عناصر و عوامل دستیابی به توسعه پایدار مبتنی بر عدالت فراگیر است. چگونگی دستیابی به مسکن برای گروههای مختلف جامعه بهخصوص گروههای کمدرآمد و کیفیت و کمیت آن، یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دولتها و جوامع است. ازآنجاکه مسکن نقشهای متفاوت و اساسی برای خانوارها دارد، همواره مطلوبیت در تملک آن بوده است، ...
بیشتر
مسکن یکی از مهمترین عناصر و عوامل دستیابی به توسعه پایدار مبتنی بر عدالت فراگیر است. چگونگی دستیابی به مسکن برای گروههای مختلف جامعه بهخصوص گروههای کمدرآمد و کیفیت و کمیت آن، یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دولتها و جوامع است. ازآنجاکه مسکن نقشهای متفاوت و اساسی برای خانوارها دارد، همواره مطلوبیت در تملک آن بوده است، اما عوامل متعددی سبب شدهاند تا دسترسی به آن در شهرها بهویژه برای گروههای کمدرآمد دشوار باشد. تاکنون نیز برنامههای متفاوتی با عنوان «راهکار» رفع معضلات مسکن گروههای کمدرآمد شهری در دستور کار قرارگرفته است. اما این طرحها تنها مسکّنی برای زخم متورم مسکن در بین این گروههای درآمدی بوده است؛ تحلیل شرایط کنونی شهر تبریز در ارتباط با برنامهریزی مسکن اقشار کمدرآمد حاکی از آن است که فاصله کنونی سیستم با اهداف و آرمانهای طرح پایه آمایش و سند تدبیر توسعه استان آذربایجان شرقی بسیار زیاده میباشد بنابراین آنچه نیاز است تجدیدنظر در رویکردهای کلانِ مدیریتی و بهکارگیری ابزارهای جدید در برنامهریزی است. بدین منظور در این پژوهش سعی گردیده است که پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تأمین مسکن مناسب برای گروههای کمدرآمد در شهر تبریز شناسایی و تحلیل شوند. در این پژوهش ابتدا با تکنیک پویش محیطی و دلفی، 40 عامل اولیه در چهار بعد شاخصهای کالبدی- فضایی، شاخصهای اقتصادی، شاخصهای اجتماعی و شاخصهای زیستمحیطی استخراجشده و سپس با استفاده از روش دلفی مدیران، ماتریس اثرات متقاطع مؤلفهها تشکیل گردیده است.
طراحی شهری
شیوا ولایتی؛ سویل رضائی تبریزی؛ پدرام یاراحمدی
چکیده
اوتیسم یک اختلال طیفِ رشدی است که پردازش حسی و تعاملات اجتماعی را دستخوش تغییر میسازد. این پژوهش به بررسی تأثیر مؤلفههای محیطیِ فضاهای معماری بهویژه در محیطهای آموزشی/ درمانی بر ارتقای مهارتهای اجتماعی کودکان مبتلا به اوتیسم میپردازد. هدف اصلی تعیین آن دسته از مؤلفههای محیطی است که بیشترین همبستگی را با شاخصهای مهارتی ...
بیشتر
اوتیسم یک اختلال طیفِ رشدی است که پردازش حسی و تعاملات اجتماعی را دستخوش تغییر میسازد. این پژوهش به بررسی تأثیر مؤلفههای محیطیِ فضاهای معماری بهویژه در محیطهای آموزشی/ درمانی بر ارتقای مهارتهای اجتماعی کودکان مبتلا به اوتیسم میپردازد. هدف اصلی تعیین آن دسته از مؤلفههای محیطی است که بیشترین همبستگی را با شاخصهای مهارتی اجتماعی شامل بازیدرمانی، هنردرمانی، فعالیتهای فردی و جمعی و حضور در فضاهای اجتماعی نشان میدهند. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است؛ دادهها از طریق پرسشنامهای ۳۸ سوالی میان مربیان سه مرکز آموزشی اوتیسم در تبریز جمعآوری شد. روایی محتوا با نظرخبرگان و پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ 87.0 تأیید گردید. تحلیل دادهها با استفاده از آزمونهای همبستگی (اسپیرمن و پیرسون) در نرمافزار SPSS انجام شد. یافتهها نشان دادند که مؤلفههایی همچون رنگ، بافت و مصالح، فضای سبز و طبیعت، نور طبیعی، انعطافپذیری فضا، آکوستیک مناسب، حریم و فضای شخصی، ایمنی و خوانایی فضا به ترتیب بیشترین تأثیر را بر ارتقای مهارتهای اجتماعی از طریق مکانیسمهای واسطهای و رفتارهای تعاملی دارند. نتایج پژوهش بر ضرورت تلفیق اصول طراحی معمارانه حساسبهحواس و طراحی درمانمحور در فضاهای آموزشی و شهری تاکید دارد.
برنامه ریزی شهری
ناهیده رضائی؛ فرزین حق پرست؛ رحمت محمدزاده
چکیده
توسعه شهری هنوز هم یکی از موضوعات مهم قرن بیست و یکم است. با این حال بسیاری از شهرهای جهان با مشکل نابرابری دست و پنجه نرم میکنند. برای ساخت محیطهای شهری هوشمند، فراگیر، قابل زندگی و پایدار میباید از تکنولوژی و ابتکار عمل در کنار هم کمک گرفت. مقاله حاضر به بررسی هوشمندسازی بازار سنتی تبریز می پردازد. آنچه که این مطالعه را با اهمیت ...
بیشتر
توسعه شهری هنوز هم یکی از موضوعات مهم قرن بیست و یکم است. با این حال بسیاری از شهرهای جهان با مشکل نابرابری دست و پنجه نرم میکنند. برای ساخت محیطهای شهری هوشمند، فراگیر، قابل زندگی و پایدار میباید از تکنولوژی و ابتکار عمل در کنار هم کمک گرفت. مقاله حاضر به بررسی هوشمندسازی بازار سنتی تبریز می پردازد. آنچه که این مطالعه را با اهمیت می سازد این است که بازار تبریز بهرغم مواجه با مسایل و مشکلات ناشی از عصر مدرن، هنوز بیش از هر عنصر دیگر در سازمان فضایی و کالبدی شهر ایفای نقش می نماید. این تحقیق برای نیل به اهداف از روش های کمی و کیفی بهره برد. در بخش کمّی از ابزار پرسشنامهی با40 نفر از افراد دارای صلاحیت کافی در امر بازار استفاده شد که از طریق روش دلفی تدوین شده بود. در بخش کیفی نیز به روش مصاحبه عمیق و نیمه عمیق اقدام شده و تحلیل دادهها از طریق پدیدارشناسی بوده است. نتایج مطالعات نشان می دهد که در راستای ارتقاء کیفیت و هوشمندسازی بازار تبریز، اصول و معیارهایی چون حکمروایی، ساخت و ساز، فناوری و شهروند هوشمند با داشتن امتیاز متوسط به بالا، اهمیت خاص دارند. از این رو، بسط هوشمندسازی از طریق سیاستها، توسعه زیرساخت های ارتباطی، آموزش لازم، ، گسترش تحقیقات توسعه فناوری و توجه به استارتآپها و شرکتهای دانشبنیان در خصوص تجارت الکترونیک و ... در کنار توسعه کیفی و ارتقای فضاهای فیزیکی و کالبدی و توجه به ارزش های تاریخی بازار می تواند حایز ارزش بیشتری گردد.
برنامه ریزی شهری
ایرج تیموری؛ فیروز جعفری؛ زهرا وکیلی
چکیده
مصرف انرژی مسکونی یکی از بزرگترین حوزههای مصرف انرژی در جهان است و در میان تمام مصرفهای انرژی، مصرف انرژی ساختمان بیشترین سهم را دارا می باشد که بیشترین انتشار کربن را به خود اختصاص می دهد. هدف پژوهش حاضر نیز تحلیل تأثیر پارامترهای کاهش میزان مصرف انرژی در مسکن شهری است تا ضمن شناسایی پارامترهای تأثیرگذار در کاهش میزان مصرف انرژی ...
بیشتر
مصرف انرژی مسکونی یکی از بزرگترین حوزههای مصرف انرژی در جهان است و در میان تمام مصرفهای انرژی، مصرف انرژی ساختمان بیشترین سهم را دارا می باشد که بیشترین انتشار کربن را به خود اختصاص می دهد. هدف پژوهش حاضر نیز تحلیل تأثیر پارامترهای کاهش میزان مصرف انرژی در مسکن شهری است تا ضمن شناسایی پارامترهای تأثیرگذار در کاهش میزان مصرف انرژی مسکن شهری در منطقه چهار تبریز، راهکارهای عملی برای بهبود و کاهش میزان مصرف انرژی در واحدهای مسکونی در منطقه 4 شهر تبریز شود. پژوهش حاضر ازنظر هدف از نوع کاربردی و ازنظر ماهیت و روش پژوهش از نوع ترکیبی کیفی-کمّی است. بخش کیفی شامل شناسایی پارامترهای تأثیرگذار در کاهش مصرف انرژی مسکن شهری در منطقه 4 شهر تبریز از طریق بررسی مبانی نظری و تئوریک پژوهش و انجام تحلیل دلفی با مشارکت 15 متخصص دانشجویان دکتری، کارشناسان ادارة مسکن راه و شهرسازی تبریز و کارشناسان امور مسکن، اساتید دانشگاه بهعنوان اعضای پانل است. در بخش کمّی با استفاده از مدل تحلیل معادلات ساختاری، نوع مؤلفهها با توجه به اثرگذاری و اثرپذیری بر سایر مؤلفهها مشخصشده است. براساس نتایج بهدستآمده از مدل تحلیل عاملی تأییدی، تمامی شاخصهای آشکار رابطة قوی بین متغیر پنهان خود دارند؛ بهطوریکه شاخصهای ترکیب خانوار به ترتیب پارامترهای سن سرپرست خانوار (925/0)، تعداد اعضای خانواده 7 ساله یا کمتر(900/0)، تعداد اعضای خانواده 21 تا 8 ساله (833/0)، تعداد اعضا خانوار (828/0)، تعداد اعضای خانواده 22 تا 59 ساله (827/0)، تعداد اعضای خانواده 60 ساله و بیشتر (818/0) را به خود اختصاص داده است.
برنامه ریزی شهری
فرهاد جلیلوند؛ علی آذر
چکیده
توسعه و گسترش شهرنشینی و به دنبال آن افزایش تقاضای سفر در سالهای اخیر، شهرها را با مشکلاتی نظیر ترافیک، کمبود پارکینگهای مناسب و کافی، مسائل زیست محیطی و غیره مواجه ساخته است. در عین حال، حمل و نقل عمومی، بویژه اتوبوسرانی در توسعه عملکردهای شهری از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین پرداختن به ابعاد مختلف این سیستم، برای افزایش ...
بیشتر
توسعه و گسترش شهرنشینی و به دنبال آن افزایش تقاضای سفر در سالهای اخیر، شهرها را با مشکلاتی نظیر ترافیک، کمبود پارکینگهای مناسب و کافی، مسائل زیست محیطی و غیره مواجه ساخته است. در عین حال، حمل و نقل عمومی، بویژه اتوبوسرانی در توسعه عملکردهای شهری از اهمیت خاصی برخوردار است. بنابراین پرداختن به ابعاد مختلف این سیستم، برای افزایش راندمان آن، گامی در جهت حل مشکلات مذکور خواهد بود. ایستگاههای اتوبوسرانی یکی از اجزای مهم این سامانه به شمار می آیند و در صورتیکه در مکانهای مناسب استقرار یابند باعث افزایش کارایی و عملکرد این سامانه خواهد بود. لذا در این پژوهش سعی گردید تا پارامترهای تاثیرگذار در مکانیابی و توزیع ایستگاههای اتوبوس شهری شناسایی شده و بر اساس آن، توزیع فضائی ایستگاههای اتوبوس مورد تحلیل و ارزیابی قرار گیرد. جهت نیل به این هدف، با بهره گیری از توابع تحلیلی مختلف در محیط GIS و با استفاده از مدل AHP مکان استقرار ایستگاههای اتوبوس منطقه 4 تبریز براساس معیارهای انتخابی مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاصله نشان میدهد که ایستگاههای اتوبوس، محدوده منطقه 4 تبریز را بصورت کامل پوشش نمیدهند و فاصله استاندارد آنها نیز از همدیگر نیز رعایت نشده است. اما در حالت کلی نقشه نهایی حاصل از مدلAHP الگوی مطلوب توزیع مکانی ایستگاههای اتوبوس را نشان میدهد.
