نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.
2 دانش اموخته کارشناسی ارشد، گروه برنامه ریزی شهری، دانشکده هنر و معماری، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران .
چکیده
رشد انفجاری شهرها بهخصوص بعد از انقلاب صنعتی، آنها را با مشکلات متعددی روبهرو کرد؛ از جمله این مشکلات کاهش فضاهای سبز و باز شهری میباشد که موجب کاهش کیفیت زندگی شهری شده است. تبریز بعنوان یکی از شهرهای منطقه سرد و کوهستانی کشور، با گسترش فیزیکی شهر، مشکلات متعددی از جمله نداشتن برنامه جامع فضای سبز، کمبود آب، از بین رفتن باغات و اراضی کشاورزی و کاهش فضای سبز گریبان گیر شده و نیازمند برنامهریزی دقیق برای اراضی کشاورزی شهریاش است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی وضعیت فضای سبز شهری (محدوده پارک بزرگ تبریز) و برنامهریزی و مدیریت این فضاها و ارائه راهکارهای کاربردی است. پژوهش از نوع کاربردی، به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و بهصورت توصیفی و تحلیلی و پیمایشی انجام میگیرد. اخذ اطلاعات لازم از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانهای، پرسشنامه و مصاحبه با جامعه آماری مردم منطقه، متخصصین، مدیران شهری و با آزمون آماری ناپارامتری و حجم نمونهگیری با فرمول کوکران و تجزیهوتحلیل با استفاده از نرمافزار SPSS صورت میگیرد. نتایج حاصل از پژوهش از طریق بررسی متغیرهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی نشان میدهد که مدیران و برنامهریزان شهری باید در جهت رفع مسائل و مشکلات عوامل موجود در پارک بزرگ همچون؛ دسترسی، امنیت اجتماعی و محیطی، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها، گلخانههای تخصصی، و...، ساماندهی فروشگاههای عرضه محصولات و خصوصا تلاش برای حفاظت از باغهای محدوده با ارائه شیوههای نوین مدیریتی و برنامهریزی در قالب پارک کشاورزی با توجه به اقلیم شهر و با توجه به راهکارهای اساسی و اجرایی ارائهشده، کوشا باشند.
تازه های تحقیق
فضای سبز از مهمترین فضاهای عمومی خدماتی شهر که نقش زیادی در پیشرفت شرایط کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی در شهر دارد. فضای سبز شهری نقش فعالی در سلامت شهروندان ازلحاظ روحی و روانی دارد. همانطور که فضای سبز قسمتی از فضای شهری محسوب میشود بلکه برنامهریزی، طراحی و مدیریت علمی امری ضروری و ملزم هست. کیفیت شهرها به این وابسته است که چگونه فضاهای سبز، طراحی مدیریت حفظ میشود. برای اینکه فضای سبز شهری همانند عنصری برای هماهنگ کردن کاربریهای مختلف در زیبای محیط شهری فضای زندگی نمایان هست. همچنین فضای سبز شهری و پارکها اهمیتی زیادی باکیفیت بالایی درجاهای طبیعی و زیرمجموعههای طبیعی ازجمله: درختان، آب، پارکها در عرصه شهرها علاوه بر خدمات اصلی منجمله فیزیولوژیکی، زیباییشناختی، زیستمحیطی و... دارای مزیت اجتماعی نیز است. اهمیت به فضای سبز شهری و مدیریتشده اثرات خوبی در درمان بیماریهای روحی، کاهش استرس، بهبود سلامت برای حفظ آسایش و آرامش جامعه شهری میشود. همانطور که اهمیت ندادن یا بهاصطلاح مدیریت نکردن به فضای سبز شهری بر کیفیت و توسعه شهر نیز اثر منفی میگذارد. در مقایسه با پژوهشهای پیشین، تحقیق حاضر همراستا با پژوهش (یاری پور و هادیزاده زرگر، 1394) است که شاخصهای کمی و کیفی مؤثر در برنامهریزی فضای سبز شهری؛ مؤلفههای کالبدی، زیستمحیطی، اجتماعی و اقتصادی هستند. همچنین پژوهش، روستا و همکاران، 1395 است که شاخص اقتصادی را در مدیریت و برنامهریزی فضای سبز شهری اولویت قرار داده و آن را بهعنوان شاخص مؤثرتر معرفی مینمایند. پژوهش حاضر نیز مؤلفههای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی در ارزیابی پارک بزرگ شهر تبریز بهعنوان فضای سبز شهری شاخص مؤثر معرفی میکند که در ارائه راهکارهای مدیریتی و برنامهریزی شهری تأثیر بسزای دارد. نتایج نشان میدهند که ایجاد و نگهداری فضاهای سبز، نهتنها به بهبود کیفیت زندگی شهروندان کمک میکند، بلکه به افزایش ارزشهای اقتصادی و اجتماعی نیز میانجامد. فضاهای سبز شهری بهعنوان نقطه عطفی در ارتقای سلامت روانی و جسمانی شهروندان شناخته میشوند و میتوانند به کاهش آلودگی هوا و بهبود شرایط زیستمحیطی کمک کنند. همچنین، برنامهریزی مناسب در این زمینه نیازمند توجه به زیرساختهای کالبدی و اجتماعی است تا بتوان بهطور مؤثری از این فضاها بهرهبرداری کرد. درنهایت، این پژوهش بهطور خلاصه تأکید میکند که برای بهبود کارایی مدیریت شهری و افزایش کیفیت فضاهای سبز، لازم است که تمامی ذینفعان ازجمله شهرداریها، برنامهریزان شهری و شهروندان بهصورت هماهنگ و مشترک عمل کنند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Studying the Effective Indicators of Urban Management in Planning Urban Green Spaces (Case Study: Tabriz Grand Park)
نویسندگان [English]
- Masoud Haghlesan 1
- Farhad Keshtgar 2
1 Assistant Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Ilk.C.,, Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran.
2 Master's graduate, Department of Urban planning, Faculty of Art and Architecture, Ta.C.,Islamic Azad University, Tabriz, Iran.
چکیده [English]
The explosive growth of cities, especially after the industrial revolution, made them face many problems; Among these problems is the reduction of urban green and open spaces, which has reduced the quality of urban life. Tabriz, as one of the cities in the cold and mountainous region of the country, with the physical expansion of the city, faces many problems, including the lack of a comprehensive plan for green spaces, lack of water, the loss of gardens and agricultural lands, and the reduction of green spaces, and requires detailed planning for agricultural lands. It is his city. The purpose of writing this article is to investigate the state of urban green spaces (area of Tabriz Grand Park) and to plan and manage these spaces and provide practical solutions. The applied research is carried out by a combined method (quantitative and qualitative) and in a descriptive, analytical and survey way. The necessary information is obtained through document studies, library, questionnaire and interview with the statistical population of the region, experts, city managers and with non-parametric statistical test and sampling volume with Cochran's formula and analysis using SPSS software. The results of the research through the examination of physical, social, economic and environmental variables show that city managers and planners should solve the problems and problems of factors in the large park such as; Access, social and environmental security, holding festivals, exhibitions, specialized greenhouses, etc., organizing product supply stores and especially trying to protect the area gardens by providing new management and planning methods in the form of an agricultural park according to the city's climate and with Be careful to pay attention to the basic and practical solutions provided.
کلیدواژهها [English]
- Urban management
- urban green space
- agricultural park
- large park of Tabriz city
شهرنشینی و توسعه شهری پدیدهای است که تمام کشورهای کره زمین را در برگرفته است. رشد انفجاری شهرها بهخصوص بعد از انقلاب صنعتی، آنها را با مشکلات متعددی روبهرو کرد؛ ازجمله این مشکلات کاهش فضاهای سبز و باز شهری هست که موجب کاهش کیفیت زندگی شهری شده است. برای افزایش کیفیت زندگی شهری، یکی از مهمترین اولویتها؛ بررسی، برنامهریزی و مدیریت کردن فضای سبز شهری بر اساس نیازها و امکانات هر شهر است. تبریز بهعنوان یکی از شهرهای منطقه سرد و کوهستانی کشور، با گسترش فیزیکی شهر، مشکلات متعددی ازجمله نداشتن برنامه جامع فضای سبز، کمبود آب، از بین رفتن باغات و اراضی کشاورزی و کاهش فضای سبز گریبان گیر شده و نیازمند برنامهریزی دقیق برای اراضی کشاورزی شهریاش است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی وضعیت فضای سبز شهری (محدوده پارک بزرگ تبریز) و برنامهریزی و مدیریت این فضاها و ارائه راهکارهای کاربردی است. این پژوهش از نوع کاربردی، به روش ترکیبی (کمی و کیفی) و بهصورت توصیفی و تحلیلی و پیمایشی انجام میگیرد. اخذ اطلاعات لازم از طریق مطالعات اسنادی، کتابخانهای، پرسشنامه و مصاحبه با جامعه آماری مردم منطقه، متخصصین، کارشناسان، برنامهریزان و مدیران شهری و با آزمون آماری نا پارامتری و حجم نمونهگیری با فرمول کوکران و تجزیهوتحلیل با استفاده از نرمافزار SPSS صورت میگیرد. نتایج حاصل از پژوهش از طریق بررسی متغیرهای کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی نشان میدهد که مدیران و برنامهریزان شهری باید در جهت رفع مسائل و مشکلات عوامل موجود در پارک بزرگ همچون؛ دسترسی، امنیت اجتماعی و محیطی، برگزاری جشنوارهها، نمایشگاهها، گلخانههای تخصصی، باغموزه گیاهشناسی و...، ساماندهی فروشگاههای عرضه محصولات و خصوصاً تلاش برای حفاظت از باغهای محدوده با ارائه شیوههای نوین مدیریتی و برنامهریزی در قالب پارک کشاورزی با توجه به اقلیم شهر و با توجه به راهکارهای اساسی و اجرایی ارائهشده، کوشا باشند.
)