نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• ابراهیم شریف زاده اقدم ¹
• دانا علیزاده ²
• مهتاب علی نژاد ³

¹ ، دکتری، بخش جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد

² . دکتری، بخش جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران

³ دانشجوی دکتری، بخش جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شیراز، شیراز. رایانامه

چکیده

هدف: این پژوهش با هدف واکاوی کارکردهای اجتماعی–فرهنگی پارک‌های شهری مشهد و شناسایی سازوکارهایی است که موجب تبدیل کارکردهای مثبت به پیامدهای آسیب‌زا شده‌اند

روش پژوهش: روش‌شناسی پژوهش تلفیقی از مطالعه کیفی و ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) است. در مرحله کیفی، ۵۰ مصاحبه عمیق با مطلعان، نخبگان محلی و ذی‌نفعان انجام شد در مرحله دوم، روش اتا برای تحلیل پیامدهای مثبت و منفی ناشی از طراحی، مدیریت و کاربری فضاهای سبز به کار گرفته شد.

نتایج: یافته‌ها نشان می‌دهد بوستان‌ها و فضاهای سبز شهری در معرض تأثیرات منفی اجتماعی قرار دارند به‌گونه‌ای که به میزان قابل توجهی به‌صورت کژکارکرد در مسیر جامعه‌پذیری و مشارکت اجتماعی، احساس تعلق و امکان بهره‌برداری شهروندان نسبت به فضای سبز را کاهش داده‌اند، پدیده‌ی مرکزی، «کاهش اقبال عمومی» است که در چرخه‌ای با «تزلزل امنیت اجتماعی»، «رهاشدگی ساختاری»، «ضعف اثربخشی همبستگی اجتماعی» و «فقدان شمولیت» بازتولید می‌شود. در مقابل، سه راهبردِ «قدرت بخشیدن به شادی جمعی»، «تعامل‌افزایی» و «تبعیض‌زدایی» با فعال‌سازی حس تعلق و مشارکت شهروندی، پیامدهای مثبتی چون «پاتوق‌زُدایی»، «تقویت باور جمعی» و «ارتقای کیفیت زندگی» را رقم می‌زنند.

نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش مؤید این امر هست که اگر بتوان از روابط قوی و در هم تنیده اجتماعات محلی و شهری در مدیریت مؤثر شهری و جوهره آن یعنی مشارکت محلی بهره گرفت، امکان مدیریت سامانمند و مطلوب شهری نیز فراهم می‌شود. خروجی، یک مدل مفهومیِ تبیینی و برنامه‌ی اجرایی برای مدیریت شهری است که اولویت‌بندی مداخلات را متناسب با هویت محلی و عدالت فضایی پیشنهاد می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• پارک‌های شهری
• آسیب‌شناسی اجتماعی
• ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا)
• امنیت اجتماعی
• تعاملات جمعی

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Socio-Cultural Functions of Urban Parks: From Social Pathology to Collective Interaction Renewal (Case Study: Mashhad, Iran)

نویسندگان [English]

• Ebrahim Sharifzadeh Aghadam ¹
• dana Alizadeh ²
• Mahtab alinezhad ³

¹ Ph.D., Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

² Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, Kharazmi University of Tehran, Tehran, Iran

³ Ph.D. Candidate Professor, Department of Geography, Faculty of Literature and Humanities, University of Shiraz, Shiraz, Iran

چکیده [English]

Objective: The purpose of this study is to explore the socio-cultural functions of urban parks in Mashhad and to identify the mechanisms through which their positive functions are transformed into dysfunctional social outcomes.

Materials and Methods: A mixed methodological approach was adopted, combining qualitative inquiry with Social Impact Assessment (ETA). In the qualitative phase, fifty in-depth interviews were conducted with local stakeholders, community informants, and key actors across Mashhad’s 13 municipal districts. Field observations were also used to contextualize social dynamics within parks. In the second phase, ETA was applied to classify both positive and negative social impacts of park design, management, and use.

Results: The findings indicate that urban parks and green spaces are exposed to negative social impacts. These impacts significantly reduce citizens’ sense of belonging, social participation, and effective use of green spaces, creating dysfunctions in socialization. The central phenomenon is “decline in public acceptance,” reproduced through cycles of “fragile social security,” “structural abandonment,” “weak social solidarity,” and “lack of inclusion.” In contrast, three strategies—“empowering collective happiness,” “enhancing interaction,” and “eliminating discrimination”—activate a sense of belonging and citizen participation, leading to positive outcomes such as “reducing marginalization,” “strengthening collective belief,” and “improving quality of life.”

Conclusion: The research concludes that if strong and intertwined relationships between local and urban communities can be utilized in effective urban management—whose essence is local participation—it will enable more organized and desirable urban governance. The output is an explanatory conceptual model and an implementation plan for urban management (municipality and partner institutions), which suggests prioritizing interventions in accordance with local identity and spatial justice.

کلیدواژه‌ها [English]

• Urban parks
• social issues
• Social Impact Assessment
• Social safety
• Community interactions