نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• محمدرضا پورمحمدی ¹
• شهریور روستایی ²
• لعیا حسینی فرد ³

¹ استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

² دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

³ دانشجوی دکتری گروه جغرافیاو برنامه ریزی شهری، دانشکده پردیس بین المللی ارس تبریز دانشگاه تبریز،تبریز، ایران

چکیده

توجه به وجود عناصر معماری در فضاهای شهری بر هویت تاثیر می‌گذارد. به‌طوری‌که عدم توجه به آن منجر به آشفتگی در فضاهای شهری می‌شود. در این راستا، هدف پژوهش حاضر، مطالعه تطبیقی عناصر معماری و شهرسازی در هویتبخشی به فضاهای شهری دو محله بافت متمایز تاریخی و نوساز در کلانشهر تبریز میباشد. این پژوهش از نظر هدف،‌ کاربردی و بر اساس ماهیت،‌ توصیفی – تحلیلی بر اساس شاخص‌های سه گانه کالبدی، فرهنگی و اجتماعی می‌باشد. بنابراین از روش پیمایش و پرسشنامه بسته بر اساس طیف لیکرت، استفاده شده‌است. جامعه آماری این پژوهش نیز بر اساس جمعیت دو محله طبق بلوک‌های آماری سال 1395 و فرمول کوکران،‌ 380 نفر محاسبه شده‌است. برای تحلیل متغیرها،‌ از نرم افزار SPSS و آزمون T دو نمونه مستقل و مدل‌‌سازی معادلات ساختاری با استفاده از نرم‌افزار Smart PLS 4 استفاده شده‌است. یافته‌‌‌‌های پژوهش نشان میدهد که بر اساس بالا بودن میانگین نمرات در آزمون تی دو نمونه مستقل، محله مقصودیه از نظر عناصر معماری و شهرسازی در هویت بخشی به فضاهای شهری در وضعیت مطلوب و محله ولیعصر با میانگین پایین نمرات در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. بر اساس ضرایب مسیر در تکنیک معادلات ساختای، در محله مقصودیه،‌ عناصر فرهنگی با مقدار ضریب 541/0 در رتبه اول و عناصر کالبدی و اجتماعی با مقادیر ضریب 365/0 و 242/0 به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارد. در محله ولیعصر عناصر اجتماعی با مقدار ضریب 381/0 در رتبه اول و عناصر کالبدی و فرهنگی با مقادیر ضریب 359/0 و 337/0 به ترتیب در رتبه‌های بعدی قرار دارد.

تازه های تحقیق

آهویی، صادق؛ احمدی، یدالله.؛ کلانتری، حسین. (1398). بازشناسی هویت خانه­های سنتی ایرانی با تکیه بر عناصر کالبدی، اجتماعی و فرهنگی هویت­ساز. مطالعات هنر اسلامی. دوره 18، شماره 41، صص 91-74. 

آیرملو، سحر؛ مـوثقی، رامـین. (1385) .عناصـر هویـت فرهنگـی در شـهر. مرجـع مهندسـی عمـران، اولـین همایش بین­المللی شهر برتر طرح برتر، سازمان عمران و شهرداری­های همدان، همدان.

افــروغ، عماد. (1377). فضا و نابرابــری اجتماعی، ارائه الگویی برای جداگزینی فضایی و پیامدهای آن، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، تهران.

الکساندر، کریستوفر. (1386). معماری و راز جاودانگی- راه بیزمان ساختن. (ویرایش 2) (مهرداد قیومی بیدهندی، مترجم) تهران: دانشگاه شهید بهشتی. نشر اثر اصلی . 

بذرگر، محمدرضا. (1396). بررسی نقش المان­های شهری در تقویت هویت کالبدی؛ مطالعه موردی شهر شیراز. پژوهش و برنامه­ریزی شهری، سال هشتم.

بل، سایمون. 1394. منظر، الگو، ادراک و فرایند، ترجمه بهناز امینزاده، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سـوم، تهران، 442.

بهزادفر، مصطفی .1387 .هویت شهر (نگاهی به هویت شهر تهران). مرکز مطالعات فرهنگی شهر تهران. مؤسسه نشر شهر. چاپ دوم. تهران.

پاکزاد، جهانشاه. 1385. سیمای شهر؛ آنچه کوین لینچ از آن میفهمید، فصلنامه شهرسازی و معماری آبادی، شماره 53، صص 25-20 ،مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری، تهران.

پورجعفر، محمدرضا ومحمودی نژاد، هـادی. 1388. طراحی شهری و سرمایه اجتمـاعی در فضـاهای عمومی شهری. تهران، طحان.

حبیبی،سید محسن . 1378،جامعه مدنی و حیات شهری، نشریه هنرهای زیبا، شماره 7.

ربانی، رسول. 1381.«جامعه‌شناسی شهری»، اصفهان: دانشگاه اصفهان و سازمان سمت.

رنجبر، فریدون. 1397. عوامل موثر درشکل دادن هویت به معماری. سومین همایش ملی الگوی معماری و شهرسازی اسلامی در افق ۱۴۰۴.

رهنمایی،محمد تقی و اشرفی، یوسف. 1386. فضاهای عمـومی شـهر و نقـش آن در شـکل گیـری جامعـه مـدنی از دیدگاه برنامه ریزی شهری، نشریه جغرافیا، شماره 14.

رهنمایی، محمد تقی. شاه حسینی، پروانه. 1386. فرایند­ برنامه­ریزی شهری ایران، چاپ چهارم، 1386 ،اهران، انتشارات سمت.

سلسله، علی، و سلسـله، محسـن. 1388. بررسـی تـأثیر عامل هویت (ایرانـی- اسـلامی) بـر زیبـایی شـهر"، نشریه آرمانشهر، دوره 2 ،شماره2 ،صفحات 85-47

عزیزیان، محمد صادق. زارعی، ریزان. مفاخری، شرافت. 1394. بررسی و تحلیل رابطه هویت شهری با هویت معماری. دومین همایش بین المللی پژوهش های صنعت سیمان و بتن و دومین همایش ملی مهندسی عمران، شهرسازی و توسعه پایدار

کاشانیجو، خشایار.1389.  بازشناخت رویکردهای نظری به فضاهای عمومی. هویت شهر، 6 ،95-106.

کریر، راب. 1386. فضای شهری، ترجمه خسروهاشمی نژاد، انتشارات خاک، چاپ دوم، اصفهان، 168

گیدنز، آنتونی. 1385،تجدد و تشخص، در جامعه جدید، ترجمه ناصر موفقیان، تهران نشر نی.

فرشیدی، حسین. بدری، تورج. 1396. بررسی نقش المان و نشانه در تعمیق هویت شهری. دومین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی معاصر

لطفی، صدیقه و محمدی، عبدالحمید. 1391، بررسی ارتباط نمادهای شهری با هویت شهر، مطالعۀ موردی‌: شهر گنبد کاووس، فصلنامۀ جغرافیا و برنامه­ریزی منطقه­ای‌، سال دوم، شمارۀ 2، صص 70-61

محرمی، توحید. 1383 .هویت ایرانی- اسلامی ما در هویت ایران. پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی. تهران

میرمقتدایی، مهتا. 1383 .معیارهای شناخت و ارزیابی هویت کالبدی شـهرها. نشـریه هنرهـای زیبـا، پـاییز، شماره 19، 29-38

مدنی پور، علی. 1379.  طراحی فضای شــهری: نگرشــی برفرآیند اجتماعی- مکانی، ترجمه فرهاد مرتضایی، شــرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری، تهران.

معین، محمد. 1371 .فرهنگ فارسی. موسسه لغت نامه دهخدا. دانشگاه تهران. تهران.

مهــدیزاده، جــواد. 1385 ،زیبــایی شناســی در طراحــی شهری، فصلنامه جستارهای شهرسازی، شـماره17 و 18 صفحات 8 تا 27

نصر، طاهره و ماجدی، حمید. 1392. نگاهی به مقوله هویت در شهرسازی، معماری و شهرسازی آرمانشهر، پاییز و زمستان، شماره 11، صفحه 269 تا 277

نقـره­کـار، عبدالحمیـد. 1381 ،هویـت و بحـران آن در اندیشه معماری و شهرسازی معاصر، مرکز تحقیقـات شهرسازى و معمارى دانشگاه علم و صنعت، تهران.

نقی­زاده، محمد. 1381 . "تأثیر معماری و شهر بر ارزشهای فرهنگی" مجله هنرهای زیبا، شماره 11 ،تابستان.

نقی­زاده، محمد. 1384، جایگاه طبیعت و محـیط زیسـت در فرهنگ و شهرهای ایرانی، انتشارات دانشـگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقـات، چـاپ اول، تهـران، 365.

نقی­زاده، محمد. 1389. تحلیل و طراحی فضای شـهری (مبــانی، تعــاریف، معیارهــا و شــیوههــا)، انتشــارات پژوهشکده فرهنگ و هنر و سازمان انتشـارات جهـاد دانشگاهی، چاپ اول، تهران، 441

Ahouei, S; Ahmadi, Y; Kalantari, H. (2019). Re-identification of the identity of traditional Iranian houses with an emphasis on physical, social, and cultural identity-forming elements. Islamic Art Studies, 18(41), 74–91. [In Persian]

Ayramloo, S; Movasaghi, R. (2006). Cultural identity elements in the city. In Proceedings of the First International Conference on Superior Cities, Hamadan Municipality and Urban Development Organization, Hamadan. [In Persian]

Afrough, E. (1998). Space and Social Inequality: A Model for Spatial Segregation and its Consequences. Tarbiat Modares University Press, Tehran. [In Persian]

Alexander, C. (2007). The Timeless Way of Building (2nd ed., Trans. Mehrdad Qayyumi Bidhandi). Shahid Beheshti University Press. [In Persian]

Bazrgar, M. (2017). Investigating the role of urban elements in strengthening physical identity: A case study of Shiraz. Urban Research and Planning, 8. [In Persian]

Bell, S. (2015). Landscape: Pattern, Perception and Process (Trans. Behnaz Aminzadeh). University of Tehran Press, 3rd ed., Tehran, 442 pages. [In Persian]

Behzadfar, M. (2008). City Identity (A Look at Tehran's Identity). Tehran Urban Cultural Studies Center, 2nd ed. [In Persian]

Pakzad, J. (2006). City Image: What Kevin Lynch Understood from It. Abadi: Journal of Urban Planning and Architecture, (53), 20–25. Urban and Architecture Research Center, Tehran. [In Persian]

Pourjafar, M; Mahmoudi Nejad, H. (2009). Urban Design and Social Capital in Urban Public Spaces. Tehran: Tahan. [In Persian]

Habibi, S. (1999). Civil Society and Urban Life. Journal of Fine Arts, (7). [In Persian]

Rabbani, R. (2002). Urban Sociology. University of Isfahan and SAMT Organization, Isfahan. [In Persian]

Ranjbar, F. (2018). Factors Affecting the Formation of Identity in Architecture. Proceedings of the Third National Conference on Islamic Architecture and Urban Design in Horizon 1404. [In Persian]

Rahnamaei, M T; Ashrafi, Y. (2007). Urban Public Spaces and Their Role in Shaping Civil Society from a Planning Perspective. Geography Journal, (14). [In Persian]

Rahnamaei, M; Shah Hosseini, P. (2007). Urban Planning Process in Iran, 4th ed. Tehran: SAMT Publications. [In Persian]

Selseleh, A; Selseleh, M. (2009). Examining the Effect of Identity (Iranian-Islamic) on Urban Aesthetics. Armanshahr Journal, 2(2), 47–85. [In Persian]

Azizian, M; Zarei, R; Mofakhkheri, S. (2015). Analysis of the Relationship between Urban Identity and Architectural Identity. Proceedings of the 2nd International Conference on Cement and Concrete Industry Research and the 2nd National Conference on Civil Engineering, Urban Planning and Sustainable Development. [In Persian]

Kashanijoo, K. (2010). Recognition of Theoretical Approaches to Public Spaces. City Identity, (6), 95–106. [In Persian]

Krier, R. (2007). Urban Space (Trans. Khosro Hashemi Nejad). Khaak Publications, 2nd ed., Isfahan. [In Persian]

Giddens, A. (2006). Modernity and Self-Identity in the New Society (Trans. Naser Movaqqeian). Tehran: Ney Publishing. [In Persian]

Farshidi, H; Badri, T. (2017). Examining the Role of Landmarks and Symbols in Deepening Urban Identity. Proceedings of the Second International Congress on Contemporary Civil Engineering, Architecture and Urbanism. [In Persian]

Lotfi, S; Mohammadi, A. (2012). Examining the Relationship Between Urban Symbols and Urban Identity: A Case Study of Gonbad-e-Kavous. Geography and Regional Planning Quarterly, 2(2), 61–70. [In Persian]

Moharami, T. (2004). Our Iranian-Islamic Identity in the Identity of Iran. Iranian Academy of Humanities and Social Sciences, Tehran. [In Persian]

Mirmoghtadaei, M. (2004). Criteria for Identifying and Evaluating Urban Physical Identity. Journal of Fine Arts, Autumn, (19), 29–38. [In Persian]

Madani Pour, A. (2000). Urban Space Design: A Social-Spatial Perspective (Trans. Farhad Mortazavi). Urban Planning and Processing Company, Tehran. [In Persian]

Moein, M. (1992). Persian Dictionary. Dehkhoda Lexicon Institute, University of Tehran, Tehran. [In Persian]

Mehdizadeh, J. (2006). Aesthetics in Urban Design. Journal of Urban Studies, (17–18), 8–27. [In Persian]

Nasr, T; Majidi, H. (2013). A Look at the Concept of Identity in Urbanism. Armanshahr Journal of Architecture and Urbanism, Fall-Winter, (11), 269–277. [In Persian]

Noghrehkar, A. (2002). Identity and its Crisis in Contemporary Architectural and Urban Thought. Urban and Architecture Research Center, Iran University of Science and Technology. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2002). The Impact of Architecture and the City on Cultural Values. Journal of Fine Arts, (11), Summer. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2005). The Role of Nature and the Environment in Iranian Culture and Cities. Islamic Azad University Publications, 1st ed., Tehran, 365 pages. [In Persian]

Naghi Zadeh, M. (2010). Urban Space Analysis and Design: Foundations, Definitions, Criteria, and Methods. Research Institute of Culture and Art & Jihad Daneshgahi Publications, 1st ed., Tehran, 441 pages. [In Persian]

Lynch, K (1972), The openness of open spcee, Arts of environment Aidan Elis.

Clayton, Susan D. (2003). Identity and the natural environment: The psychological significance of nature, Mit Press.

Kaplan, S. (1996). The restprative benefits of nature: Toward an integrative framework, Journal of environmental psychology 15(3), pp.169-182.

کلیدواژه‌ها

• مفهوم فضا
• فضای شهری
• ‌ هویت
• ‌ زیبایی‌شناسی فضاهای شهری

10.22034/jprd.2024.60953.1084

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

a comparative study of the role of architectural and urban planning elements in identifying urban spaces, a case study of Tabriz metropolis

نویسندگان [English]

• Mohammadreza Pourmohammadi ¹
• shahrivar rostaei ²
• laya hosseinifard ³

¹ Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran.

² Associate Professor of Geography and Urban Planning, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran

³ phd student of department of geography and urban planning .Tabriz university. Tabriz. Iran

چکیده [English]

Paying attention to the existence of architectural and urban elements in urban spaces affects identity. So that not paying attention to it leads to chaos in urban spaces. In this regard, the aim of the current research is a comparative study of architectural and urban planning elements in giving identity to the urban spaces of two neighborhoods of distinct historical and modern contexts in Tabriz metropolis. This research is applied in terms of purpose and descriptive-analytical based on the three indicators of physical, cultural and social. In this regard, a survey method and a closed questionnaire based on the Likert spectrum have been used. The statistical population of this research is also calculated based on the population of two neighborhoods according to the statistical blocks of 2015 and Cochran's formula, 380 people. In order to analyze the variables, SPSS software and T-test of two independent samples were used, and structural equations were modeled using Smart PLS 4 software. The findings of the research show that based on the high average scores in the t-test of two independent samples, the Maqsoodiyeh neighborhood is in a favorable situation in terms of architectural and urban planning elements in the identity of urban spaces, and the Waliasr neighborhood is in a favorable situation. It is unfavorable. Also, based on the coefficients of the path in the technique of structural equations, in Maqsodieh neighborhood, cultural elements with a coefficient value of 0.541 are in the first place, and physical and social elements are in the next ranks with coefficient values of 0.365 and 0.242, respectively. . In Waliasr neighborhood, social elements with a coefficient value of 0.381 are in the first place, and physical and cultural elements are in the next ranks with coefficient values of 0.359 and 0.337, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

• concept of space
• urban space
• identity
• aesthetics of urban spaces