نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
چکیده
خدمات بهداشتی درمانی از اهمیت خاصی برخوردار بوده و دسترسی به آن پیشزمینه ایجاد عدالت در جامعه است. هدف تحقیق حاضر تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی بوده و روش تحقیق آن نیز توصیفی – تحلیلی میباشد. در این پژوهش برای تحلیل ناهمگونی فضایی ابتدا اطلاعات مکانی و توصیفی مربوط به نه شاخص در حوزه بهداشت و درمان در شهر اردبیل جمعآوری و با استفاده از پایگاه داده OSM بهروز گردید. در مرحله بعد متغیرها با جمعیت محلات شهر استانداردسازی و تبدیل به شاخص گردیده و سپس وزن شاخصها با استفاده از رویکرد ROC روش رتبهبندی محاسبه شده است، در مرحله آخر نیز از مدل تصمیمگیری چندمعیاره WLC برای تلفیق لایهها استفاده شده است. نتیجه به دست آمده نشان داد که ناهمگونی فضایی شدیدی در بین محلات و مناطق شهرداری شهر اردبیل در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی وجود دارد، بهطوریکه منطقه 1 شهرداری که منطبق با مرکز جغرافیایی شهر میباشد وضعیت بسیار بهتری در برخورداری از خدمات دارد بهطوریکه 45 درصد جمعیت این منطقه ساکن در 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. در مقابل مناطق 4 و 5 شهرداری دارای وضعیت نامطلوبی در برخورداری از خدمات بهداشتی میباشد و به ترتیب 81 و 73 درصد جمعیت این مناطق در وضعیت بسیار محروم قرار دارند. از کل محلات شهر نیز 12 محله خیلی محروم، 15 محله محروم، 12 محله متوسط، 7 محله برخوردار و 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد.
تازه های تحقیق
یکی از نیازهای اساسی جوامع شهری نیاز به دسترسی مناسب به خدمات بهداشتی و درمانی است که ضروری است بر پایه توزیع مناسب این خدمات و امکانات در دسترس شهروندان مدیریت شود. در پژوهش حاضر هدف تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری و توزیع خدمات بهداشتی – درمانی با استفاده از تکنیک ترکیب خطی و وزنی مبتنی بر رویکرد ROC در شهر اردبیل بوده است. نتایج به دست آمده از تحقیق حاکی از عدم توزیع مناسب خدمات بهداشتی مابین مناطق و محلات شهری اردبیل است. در رتبهبندی محلات بر اساس میزان برخورداری از خدمات بهداشتی که با وزن برابر شاخصها و تخصیص امتیاز به آنها صورتگرفته است، عدم برخورداری مناسب مناطق از خدمات بهداشتی درمانی کاملاً واضح و مشخص شده است. بهطوریکه بر اساس نقشهها و جدول وضعیت مناطق پنجگانه بر اساس وزن برابر محلات منطقه 1 بیشتر برخوردار بوده و هرچقدر مرکز شهر به سمت نواحی جنوبی را بررسی کنیم نشان از برخوردار بودن این مناطق میباشد. در صورتی که محلات موجود در مناطق 4 و 5 شهری کاملاً در وضعیت نامطلوبی است. البته در روش وزندهی تخصیص امتیاز این وضعیت بسیار بدتر میباشد؛ اما با توجه به اهمیت بالای رویکرد Roc در مقایسه با سه رویکرد RS، RE و RR که در منابع مختلف به آن اشاره شده است و همچنین محدودیتی که در ارائه همه مطالب و محاسبات وجود دارد از بین چهار رویکرد روش رتبهبندی مورد استفاده در تحقیق تنها به تحلیل خروجی حاصل از روش مرکز مرتبهای اکتفا شده است و صحت سنجی در منابع علمی متعدد نیز نشان داده که بیشتر از رویکرد مرکز مرتبهای در وزندهی استفاده میشود نتایج به دست آمده با این رویکرد نشان میدهد که شهر اردبیل در توزیع خدمات بهداشتی و درمانی کاملاً ناهمگون بوده و محلات و مناطق در برخورداری از خدمات وضعیت مشابهی ندارند، بهطوریکه شمال، غرب و شرق شهر در وضعیت مناسب نمیباشد، اما مرکز شهر که جزو منطقه 1 شهرداری میباشد دارای وضعیت قابلقبولی است و هر چقدر به ناحیه جنوبی وارد شویم همین مسئله وجود دارد. علت برخورداری از توزیع امکانات در شهر اردبیل در نواحی 1 و 2 شهرداری به چند دلیل میتواند اتفاق افتاده باشد. اولین دلیل را میتوان وجود مطبهای پزشکی در محله سرچشمه اردبیل ذکر نمود که دقیقاً در مرکز شهر و در منطقه 1 بوده و بیشتر داروخانهها و آزمایشگاهها هم در همین منطقه میباشد. دومین دلیل این وضعیت بهخصوص در ناحیه جنوبی شهر اردبیل در مناطق 1 و 2 شهرداری به دلیل وجود خدمات بهداشتی و درمانی است که به علت احداث بیمارستانهای بوعلی، علوی، امام خمینی، قائم و ایثار میباشد که در طول یک خیابان در ساحل رودخانه بالخلوچای در مرکز شهر تا ناحیه جنوبی شهر بوده و امکاناتی مانند ساختمان پزشکان، مرکز اورژانس، آزمایشگاهها و داروخانهها نیز در همین مسیر واقع شدهاند. در نتیجه این توزیع خدمات بهصورت کاملاً ناهمگون به چشم میخورد. در این بین مناطق 4 و 5 شهرداری وضعیتی کاملاً نامطلوب داشته و این مسئله نشان میدهد که توزیع امکانات بهداشتی و درمانی در مرکز شهر بوده و محلات و مناطق در حاشیه شهر و فاصله دار با مرکز شهر فاقد امکانات و خدمات بهداشتی و درمانی میباشند. اهمیت در توزیع خدمات و امکانات زمانی روشن میشود که بدانیم هرچقدر از لحاظ کمی و کیفی در سطح شهر توزیع خدمات بهتر و بیشتر باشد نشان از سطح بالایی از توسعه شهری در مناطق، در شاخص دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی خواهد بود و توازن در ارائه این خدمات نه تنها در بحث سلامتی شهروندان بلکه در مسائل شهری نیز کاملاً اثرگذار خواهد بود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Analysis of the spatial heterogeneity of the availability of healthcare services using the weighted linear combination technique based on the ROC approach of the ranking method (case study: neighborhoods of Ardabil city)
نویسندگان [English]
- Gholamreza Mokhtariasl
- mohammad taqi masoumi
- rasol samadzadeh
Department of Geography and Urban Planning, Ardabil Branch, Islamic Azad University, Ardabil, Iran
چکیده [English]
Healthcare services are of particular importance, and access to them is the prerequisite for creating justice in society. The purpose of the current research is to analyze the spatial heterogeneity in the availability of healthcare services, and the research method is descriptive-analytical. In this research, to analyze the spatial heterogeneity, first, spatial and descriptive information related to nine indicators in the field of health and treatment in Ardabil city was collected and updated using the OSM database. In the next step, the variables were standardized with the population of the city neighborhoods and turned into an index, and then the weight of the indicators was calculated using the ROC approach of the ranking method. In the last step, the WLC multi-criteria decision model was used to combine the layers. The result showed that there is a strong spatial heterogeneity among the localities and regions of the municipality of Ardabil in terms of health care services, so that the 1st region of the municipality, which corresponds to the geographical center of the city, has a much better situation in terms of services, so that 45% of the population of this region living in 5 localities is in a very privileged situation. On the other hand, regions 4 and 5 of the municipality have an unfavorable situation in terms of health services, and 81 and 73 percent of the population of these regions are in a very deprived situation, respectively. Out of all the neighborhoods in the city, 12 are very deprived, 15 are deprived, 12 are average, 7 are privileged and 5 are in a very privileged situation.
کلیدواژهها [English]
- Spatial heterogeneity
- healthcare services
- WLC method
- Ardabil city
خدمات بهداشتی درمانی با توجه به نقش مهم خود در ارتقای سلامت جامعه و افزایش کیفیت زندگی از اهمیت خاصی برخوردار است، به همین جهت دسترسی به خدمات بهداشتی و درمانی پیشزمینه ایجاد عدالت در جامعه است و حق برخورداری از مراقبتهای بهداشتی و درمانی باعث ایجاد فرصتهای برابر در جامعه خواهد شد. هدف تحقیق حاضر تحلیل ناهمگونی فضایی در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی بوده و روش تحقیق آن نیز توصیفی – تحلیلی میباشد. در این پژوهش برای تحلیل ناهمگونی فضایی ابتدا اطلاعات مکانی و توصیفی مربوط به نه شاخص در حوزه بهداشت و درمان در شهر اردبیل جمعآوری و با استفاده از پایگاه داده OSM بهروز گردید. در مرحله بعد متغیرها با جمعیت محلات شهر استانداردسازی و تبدیل به شاخص گردیده و سپس وزن شاخصها با استفاده از رویکرد ROC روش رتبهبندی محاسبه شده است، در مرحله آخر نیز از مدل تصمیمگیری چندمعیاره WLC برای تلفیق لایهها استفاده شده است. نتیجه به دست آمده نشان داد که ناهمگونی فضایی شدیدی در بین محلات و مناطق شهرداری شهر اردبیل در برخورداری از خدمات بهداشتی – درمانی وجود دارد، بهطوریکه منطقه 1 شهرداری که منطبق با مرکز جغرافیایی شهر میباشد وضعیت بسیار بهتری در برخورداری از خدمات دارد بهطوریکه 45 درصد جمعیت این منطقه ساکن در 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد. در مقابل مناطق 4 و 5 شهرداری دارای وضعیت نامطلوبی در برخورداری از خدمات بهداشتی میباشد و به ترتیب 81 و 73 درصد جمعیت این مناطق در وضعیت بسیار محروم قرار دارند. از کل محلات شهر نیز 12 محله خیلی محروم، 15 محله محروم، 12 محله متوسط، 7 محله برخوردار و 5 محله در وضعیت بسیار برخوردار قرار دارد.
)