نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران

3 استادیار گروه شهرسازی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

10.22034/jprd.2025.65897.1182

چکیده

حریم منطقه شهری تهران محل زندگی قریب به 16 ملیون نفر است. این حریم تا به حال محلی بوده برای دست‌اندازی زمین‌خواران و هجوم فقرا و حتی برخی سازمان‌های رسمی در قالب تعاونی‌ها که زمینه‌های تفرق فضایی‌مدیریتی را در آن رقم زده‌اند. چنین حریمی نیاز به یک مدیریت کارآمد دارد تا مانعی برای از بین رفتن همین مقدار فضاهای ارزشمند باقیمانده‌اش ایجاد شود. هدف اصلی این پژوهش استفاده از نرم‌افزار متاسوات به عنوان تکنیکی راهبردی جهت صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 شهر تهران است. اطلاعات موردنیاز در حکمِ داده‌های این پژوهش از مطالعه و بررسی مقاله‌ها، کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های مرتبطِ موجود و همچنین دیتاهای اداره‌ها و سازمان‌های مرتبط (مانند اداره کل حریم شهرداری تهران و مرکز آمار ایران) جمع‌آوری شده است. این پژوهش از لحاظ هدف‌گذاری، کاربردی و به لحاظ روش‌شناسی، توصیفی تحلیلی می‌باشد. برای انتخاب پنل کارشناسان از نمونه‌گیری گلوله برفی استفاده گردید که درنهایت منجر به انتخاب 12 نفر شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد تخریب محیط زیست، ساخت و سازهای غیرمجاز، زمین‌خواری، مهاجرت و سکونتگاه‌های غیررسمی و مدیریت متفرق بزرگترین چالش‌ها و عوامل تهدیدکننده صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 است. متاسوات بر این باور است که منابع و قابلیت‌هایی در جغرافیای موردمطالعه پژوهش وجود دارد که در حکم راهکارهایی برای غلبه بر چالش‌های صیانت و توسعه پایدار جغرافیای موردمطالعه هستند؛ مهمترین آنها «مدیریت یکپارچه حریم» است و سپس نوبت به «توجه مسئولین و اتحاذ وحدت رویه بین کلیه دستگاه‌های دخیل در حریم»، «حضور و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی» و «کمربند سبز» می‌رسد.

تازه های تحقیق

در خروجی نهایی نرم‌افزار متاسوات برای عنوان پژوهش و در جدول 5، منابع و قابلیت‌ها طبق نقشه راهبردی (استراتژیک) اولویت‌بندی شده‎اند. اولویت اول، مدیریت یکپارچه حریم است با اندازه حباب 97/6 و اولویت دوم توجه مسئولین و اتحاذ وحدت رویه بین کلیه دستگاه‌های دخیل در حریم است با اندازه حباب 53/6 (جدول 5). آنچه به سوال اول پژوهش یعنی (آیا مدیریت یکپارچه و وحدت‌رویه در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری بین دستگاه‌های دخیل با حضور همه ذی‌نفعان تاثیر مهمی در صیانت و توسعه پایدار حریم منطقه 15 تهران دارد؟) پاسخ مثبت می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Protection and Sustainable development of Green Belt (case study: District 15 of Tehran)

نویسندگان [English]

  • Alireza Khatibi 1
  • Ali Shamsoddini 2
  • Mohamad Ali Khaliji, 3

1 Ph.D. Student Department of Geography, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran

2 Associate Professor Department of Architecture and Urbanism, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran

3 Assistant Professor, Department of Urban Planning, Ahvaz Branch, Islamic Azad University, Ahvaz, Iran

چکیده [English]

The urban area of Tehran is home to nearly 16 million people. This privacy has been local until now to attack the land grabbers and the invasion of the poor and even some official organizations in the form of cooperatives that the areas of spatial division have marked it. Such privacy needs an efficient, comprehensive management, with appropriate consistency and efficiency, and most importantly integrated and comprehensive to prevent the loss of this amount of its remaining valuable spaces. The main goal of this research is to use Meta-SWOT software as a strategic technique in the direction of sustainable development and protection of the 15th district municipality. The required information in terms of the data of this research has been collected from the study and review of existing articles, books and theses, as well as the data of related departments and organizations such as the General Department of Tehran Municipal Privacy, Iran Statistics Center. The research type of this research is applied in terms of targeting and descriptive and analytical in terms of methodology. To select the panel of experts the snowball sampling method was used, which ultimately led to the selection of 12 people. The findings of this research show that environmental destruction, unauthorized constructions, land grabbing, migration and informal settlements and disparate management are the biggest challenges and threatening factors for the protection and sustainable development of the 15th district municipality.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Green Belt
  • Protection
  • Sustainable Development
  • Meta-SWOT software
  • District 15 of Tehran

حریم منطقه شهری تهران محل زندگی قریب به 16 میلیون نفر است. این حریم تا به حال محلی بوده برای دست‌اندازی زمین‌خواران و هجوم فقرا و حتی برخی سازمان‌های رسمی در قالب تعاونی‌ها که زمینه‌های تفرق فضایی‌مدیریتی را در آن رقم زده‌اند. چنین حریمی نیاز به یک مدیریت کارآمد، همه‌جانبه با قوام و کارایی مناسب و از همه مهمتر یکپارچه و جامع دارد تا مانعی برای از بین رفتن همین مقدار از فضاهای ارزشمند باقیمانده‌اش ایجاد شود. هدف اصلی این پژوهش استفاده از نرم‌افزار متاسوات به عنوان تکنیکی راهبردی جهت صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 شهر تهران است. اطلاعات موردنیاز در حکمِ داده‌های این پژوهش از مطالعه و بررسی مقاله‌ها، کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های مرتبطِ موجود و همچنین دیتاهای اداره‌ها و سازمان‌های مرتبط (مانند اداره کل حریم شهرداری تهران و مرکز آمار ایران) جمع‌آوری شده است. این پژوهش از لحاظ هدف‌گذاری، کاربردی و به لحاظ روش‌شناسی، توصیفی تحلیلی می‌باشد. برای انتخاب پنل کارشناسان از نمونه‌گیری گلوله برفی استفاده گردید که درنهایت منجر به انتخاب 12 نفر شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد تخریب محیط زیست، ساخت و سازهای غیرمجاز، زمین‌خواری، مهاجرت و سکونتگاه‌های غیررسمی و مدیریت متفرق بزرگترین چالش‌ها و عوامل تهدیدکننده صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 است. متاسوات بر این باور است که منابع و قابلیت‌هایی در جغرافیای موردمطالعه پژوهش وجود دارد که در حکم راهکارهایی برای غلبه بر چالش‌های صیانت و توسعه پایدار جغرافیای موردمطالعه هستند؛ مهمترین آنها «مدیریت یکپارچه حریم» است و سپس نوبت به «توجه مسئولین و اتحاذ وحدت رویه بین کلیه دستگاه‌های دخیل در حریم»، «حضور و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی» و «کمربند سبز» می‌رسد.

اکبرپور، محمد و کارگر، مهرداد. (1403). تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود. نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی. 3 (10)، 31-13.
اکبری، مجید؛ سرور، رحیم؛ سبحانی، نوبخت و موسوی نور، سید علی. (1396). کاربست مدل Meta-SWOT در برنامه‌ریزی و مدیریت صیانت و توسعه پایدار حریم کلان‌شهرها (مطالعه موردی: حریم پهنه جنوبی کلان‌شهر تهران). مجلس و راهبرد. 24 (91)، 100-66.
انصاری، محمدرضا و برک‌پور، ناصر. (1401). ارزیابی برنامه‌های توسعه شهری و منطقه‌ای از منظر پایداری اجتماعی. نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی ، 1 (3)، 16-1.
برک‌پور، ناصر؛ اسدی، ایرج  و بصیرت، میثم. (1390). گونه‌شناسی حریم و تجربیات جهانی برنامه‌ریزی و مدیریت آن. شهرنگار. 56 و 57، 38-17.
بناء، مرتضی؛ سرور، رحیم و قربانی‌نژاد، ریباز. (1397). ظرفیت‌سنجی نهادی صیانت و توسعه پایدار حریم منطقه 19 شهر تهران. فصلنامه جغرافیایی سرزمین، 15 (60)، 77-61.
بهرامی‌جاف، ساجد؛ نصیریان، ناصر و تک‌روستا، مریم. (1401). حریم شهر؛ حفاظت یا توسعه (بررسی و تحلیل پنج دهه برنامه‌ریزی برای حریم پایتخت). فصلنامه آمایش سیاسی فضا، 4 (2)، 86-70.
خانی اوشانی، علیرضا؛ اقبالی، ناصر؛ زیویار، پروانه و جودکی، حمیدرضا. (1399). تطبیق راهبردهای مدیریت صیانت برتوسعه پایدار حریم منطقه 4 تهران با حریم مناطق کلان‌شهرهای توسعه‌یافته. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 10 (41)، 674- 653.
خطیبی، علیرضا و زرآبادی، زهرا سادات (سعیده). (1400). صیانت و توسعه پایدار حریم شهر تهران با استفاده از مدل متاسوات. هفتمین کنگره سالانه بین‌المللی عمران، معماری و توسعه شهری. تهران.
خلیجی، محمدعلی؛ سرور، رحیم و زرآبادی، زهرا سادات (سعیده). (1397). تحلیلی بر انواع تفرق‌ها و میزان اثرگذاری آنها بر تحقق مدیریت یکپارچه حریم پایتخت. فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 2 (43)، 303-283.
سبحانی، نوبخت؛ زیویار، پروانه و سرور، رحیم. (1398). بررسی و تحلیل روابط علی و معلولی شاخص‌های تاثیرگذار بر مدیریت یکپارچه حریم پایتخت. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 51 (2)، 451- 429.
سرور، رحیم. (1401). برنامه‌ریزی و مدیریت مناطق کلان‌شهری با تاکید بر مدیریت یکپارچه منطقه کلان‌شهری تهران. تهران: انتشارات سروش.
علی‌پور، حسین؛ زیاری، یوسفعلی و سرور، رحیم. (1398). تحلیل تاثیرگذاری قانون پیشنهادی مدیریت شهری ایران در تحقق حکمروایی منطقه‌ای در محدوده حریم کلان‌شهرها (مورد مطالعاتی کلان‌شهر تهران). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه‌ای). 9 (37)، 924-899.
محمدنژاد، محمد و نقیبی، فریدون. (1402). واکاوی توسعه میان‌افزا در توسعه شهری (نمونه موردی: منطقه چهار شهر ارومیه). نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی. 2 (7)، 56-41.
ناصرمستوفی، انوشیروان و قلمبر دزفولی، راما. (1400). ارزیابی علل و پیامدهای نارسایی در مدیریت یکپارچه حریم پایتخت با تاکید بر الزامات طرح جامع شهر تهران. فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 11 (44)، 340- 319.