نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
4 استاد، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
5 دانشیار، گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
در جوامع مدرن، رفتارهای مصرفی و سبکهای زندگی تجملی در فضاهای شهری به شکلگیری الگوهای مصرف نمایشی و ناهنجار دامن زده و منجر به ظهور مناطق اعیاننشین و قطبیشدن فضایی شهرها شدهاند. هدف این مقاله بررسی و تحلیل پدیده مصرف متظاهرانه (نمایشی) در فضاهای شهری با استفاده از چارچوب نظریه «طبقه تن آسا» تورستن وبلن است. روش پژوهش تفسیری – قیاسی و نوع پژوهش کاربردی از نوع تحقیق و توسعه است. روش جمعآوری داده و اطلاعات بر مبنای تحلیل محتوای اسناد علمی، رسانهها، شبکههای اجتماعی و تبلیغات برای شناسایی الگوهای مصرف متظاهرانه و بازنمایی آنها در جامعه است. روش تجزیه و تحلیل داده و اطلاعات به صورت تحلیل محتوا است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که مصرف متظاهرانه در شهرها، نابرابریهای شهری را تشدید میکند. در فضاهای شهری، مراکز خرید لوکس، رستورانهای گرانقیمت و مناطق تجاری خاص به صورت رشد قارچگونه بهعنوان نمادهای ثروت و منزلت پدیدار شده است. این فضاها اغلب بهعنوان مکانهای اختصاصی برای قشر مرفه تبلیغ میشوند و دسترسی به آنها برای عموم مردم محدود است. یافتههای دیگر پژوهش نشان میدهد که مصرف متظاهرانه منجر به افزایش قیمت زمین و مسکن، تقویت صنایع لوکس، کاهش دسترسی به منابع، تورم و فشار مالی بر اقتصاد شهری و جذب سرمایهگذاری و گردشگری لوکس را به دنبال داشته است. به طوری که مصرف متظاهرانه در رسانهها و شبکههای اجتماعی با تأکید بر نمایش کالاهای لوکس، سبکهای زندگی اشرافی و تجملات بهطور گستردهای بازنمایی میشود.
تازه های تحقیق
نظریه طبقه تنآسا تورستین وبلن، اگرچه در قرن نوزدهم مطرح شد، اما همچنان در تحلیل رفتارهای مصرفی در جوامع مدرن بهویژه در بسترهای شهری کاربرد دارد. این مقاله نشان داد که مصرف متظاهرانه در شهرها به ایجاد فضاهایی اختصاصی برای طبقات مرفه منجر میشود و نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی را در ساختار شهری تشدید میکند. توسعه فضاهای شهری با محوریت طبقه تنآسا نهتنها منجر به تغییرات کالبدی در شهرها میشود، بلکه پیامدهای عمیق اجتماعی و فرهنگی نیز به دنبال دارد؛ لذا مصرف متظاهرانه بازتابی از فرایندهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مدرنیته و سرمایهداری است که در آن افراد و گروهها از فضاهای شهری برای نمایش قدرت و جایگاه اجتماعی خود استفاده میکنند. این فرایند میتواند به تحولات چشمگیری در نحوه ساخت و مدیریت فضاهای شهری منجر شود و تأثیرات عمیقی بر فرهنگ شهری و تعاملات اجتماعی بگذارد. همچنین مصرف متظاهرانه در شهرها تأثیرات گستردهای دارد که به تشدید نابرابریهای اجتماعی و اقتصادی منجر میشود. این نوع مصرف نهتنها به رشد برخی از بخشهای اقتصادی مانند صنایع لوکس کمک میکند، بلکه منجر به قطببندی اجتماعی، افزایش هزینههای زندگی و کاهش دسترسی به خدمات عمومی میشود. از منظر زیستمحیطی نیز، مصرف متظاهرانه به اتلاف منابع و افزایش آلودگی در شهرها دامن میزند.
پیادهسازی نظریه وبلن در معماری شهری نشان میدهد که چگونه فضاهای شهری میتوانند به ابزارهایی برای نمایش ثروت و جایگاه اجتماعی تبدیل شوند. از ساختمانهای نمادین و برجهای بلند گرفته تا مراکز خرید لوکس و محلههای مسکونی گرانقیمت، این نوع معماری نهتنها برای رفع نیازهای زندگی روزمره طراحی نمیشود، بلکه هدف اصلی آن نمایش قدرت، ثروت و جایگاه اجتماعی افراد و گروههاست. در این چارچوب، معماری و طراحی شهری به ابزاری تبدیل میشوند که از طریق آن طبقات مرفه میتوانند خود را به دیگران نشان دهند و بر شکاف طبقاتی و نابرابریهای اجتماعی تأکید کنند. این پدیده به نقدهای مختلفی از منظر اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی منجر شده است. یکی از انتقادات اصلی، ایجاد شکاف طبقاتی و تأکید بر نابرابریهای اجتماعی است. از طرفی، مصرف متظاهرانه منجر به بهرهبرداری بیشازحد از منابع طبیعی و ایجاد شهرهای پرزرق و برق با بار زیستمحیطی بالا میشود. در نهایت، این پدیده باعث میشود که شهر بهعنوان فضایی برای تعامل و زندگی مشترک، به ابزاری برای نمایش و رقابت اجتماعی تبدیل شود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
A study of conspicuous consumption with emphasis on the theory of the comfortable class in urban spaces
نویسندگان [English]
- Morteza Rezazadeh 1
- Ahmad Zanganeh 2
- Tajaddin Karami 3
- Mohammad Soleimani 4
- Amer Nikpour 5
1 Ph.D., Faculty of Geography and Urban Planning, University of Kharazmi, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Geography and Urban Planning, University of Kharazmi, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
4 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran
5 Associate Professor, Department of Geography and Urban Planning, University of Mazandaran, Babolsar,, Iran
چکیده [English]
In modern societies, consumer behavior and luxurious lifestyles in urban spaces have contributed to the formation of conspicuous and disordered consumption patterns, leading to the emergence of elite areas and the spatial polarization of cities. The aim of this article is to examine and analyze the phenomenon of conspicuous consumption in urban spaces using the framework of Thorsten Veblen's "casual class" theory. The research method is interpretive-deductive and the type of applied research is research and development. The method of collecting data and information is based on the content analysis of scientific documents, media, social networks and advertisements to identify conspicuous consumption patterns and their representation in society. The method of analyzing data and information is content analysis. The research findings indicate that conspicuous consumption in cities exacerbates urban inequalities. In urban spaces, luxury shopping malls, expensive restaurants and special commercial areas have emerged as mushroom growths as symbols of wealth and status. These spaces are often advertised as exclusive places for the wealthy and access to them is limited for the general public. Other findings of the research show that conspicuous consumption has led to an increase in land and housing prices, strengthening luxury industries, reducing access to resources, inflation and financial pressure on the urban economy, and attracting investment and luxury tourism. Conspicuous consumption is widely represented in the media and social networks with an emphasis on the display of luxury goods, aristocratic lifestyles and luxuries. The dominant patterns include an emphasis on famous brands, luxury travel and special events. These representations often cause imitation and a desire for conspicuous consumption in society and exacerbate social inequalities and pressure to consume. In the environmental dimension, it was also found that conspicuous consumption has led to a waste of resources and energy,
کلیدواژهها [English]
- Leisure class
- conspicuous consumption
- affluent neighborhoods
- spatial separatism
- social competition
در جوامع مدرن، رفتارهای مصرفی و سبکهای زندگی تجملی در فضاهای شهری به شکلگیری الگوهای مصرف نمایشی و ناهنجار دامن زده و منجر به ظهور مناطق اعیاننشین و قطبیشدن فضایی شهرها شدهاند. هدف این مقاله بررسی و تحلیل پدیده مصرف متظاهرانه (نمایشی) در فضاهای شهری با استفاده از چارچوب نظریه «طبقه تنآسا» تورستن وبلن است. روش پژوهش تفسیری – قیاسی و نوع پژوهش کاربردی از نوع تحقیق و توسعه است. روش جمعآوری داده و اطلاعات بر مبنای تحلیل محتوای اسناد علمی، رسانهها، شبکههای اجتماعی و تبلیغات برای شناسایی الگوهای مصرف متظاهرانه و بازنمایی آنها در جامعه است. روش تجزیهوتحلیل داده و اطلاعات بهصورت تحلیل محتوا است. یافتههای پژوهش حاکی از آن است که مصرف متظاهرانه در شهرها، نابرابریهای شهری را تشدید میکند. در فضاهای شهری، مراکز خرید لوکس، رستورانهای گرانقیمت و مناطق تجاری خاص بهصورت رشد قارچگونه بهعنوان نمادهای ثروت و منزلت پدیدار شده است. این فضاها اغلب بهعنوان مکانهای اختصاصی برای قشر مرفه تبلیغ میشوند و دسترسی به آنها برای عموم مردم محدود است. یافتههای دیگر پژوهش نشان میدهد که مصرف متظاهرانه منجر به افزایش قیمت زمین و مسکن، تقویت صنایع لوکس، کاهش دسترسی به منابع، تورم و فشار مالی بر اقتصاد شهری و جذب سرمایهگذاری و گردشگری لوکس را به دنبال داشته است. بهطوریکه مصرف متظاهرانه در رسانهها و شبکههای اجتماعی با تأکید بر نمایش کالاهای لوکس، سبکهای زندگی اشرافی و تجملات بهطور گستردهای بازنمایی میشود. الگوهای غالب شامل تأکید بر برندهای معروف، سفرهای لوکس و رویدادهای خاص است. این بازنماییها اغلب باعث تقلید و اشتیاق به مصرف نمایشی در جامعه میشود و نابرابریهای اجتماعی و فشار برای مصرف را تشدید میکند. در بعد زیستمحیطی نیز مشخص شد که مصرفی نمایشی منجر به اتلاف منابع و انرژی و همچنین افزایش تولید زباله و آلودگی را به دنبال داشته است.
)