نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• هادی حکیمی ¹
• رسا نوبهار قزلجه میدان ²
• آیلار حسین زاده ³

¹ دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم‌ محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

² دانشجو کارشناسی ارشد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

³ دانشجوی دکتری تخصصی گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم‌ محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

طرح مسئله: مطالعه در مورد روابط جنسیتی و حمل‌ونقل عمومی نقش مهمی در تقویت توسعه اجتماعی و اقتصادی، به‌ویژه در کشورهای درحال‌توسعه دارد. به دلیل موقعیت‌های اجتماعی و منافع اقتصادی متفاوت، مردان و زنان برای نیازهای روزانه به‌شدت به حمل‌ونقل عمومی متکی هستند. هدف پژوهش: درنتیجه، بهبود در سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی بر سلامت، آموزش و فرصت‌های شغلی برای هر دو جنس تأثیر بگذارد. در این راستا، مطالعه اخیر الزامات فعلی حمل‌ونقل عمومی بر اساس جنسیت را در کلان‌شهر تبریز موردبررسی قرارداده است. روش پژوهش: این تحقیق با استفاده از رویکرد ترکیبی (گروه‌های بحث و پرسش‌نامه‌های آنلاین/کاغذی)، چگونگی تلاقی عواملی مانند سن، ناتوانی و تجربیات شخصی با جنسیت را بررسی می‌کند تا بر الگوهای سفر برای مردان و زنان تأثیر بگذارد. نتایج پژوهش: یافته‌ها نشان می‌دهد که سفرهای زنان به‌طور قابل‌توجهی تحت تأثیر تبعیض جنسیتی، موانع اجتماعی-فرهنگی، نگرانی‌های ایمنی و محدودیت‌های اقتصادی است. درحالی‌که این موانع تأثیرات جنسیتی را برجسته می‌کند، عوامل زمینه‌ای گسترده‌تری مانند هنجارهای اجتماعی-فرهنگی، موقعیت‌های مالی را تأیید می‌کند. این تحلیل نشان می‌دهد که تبعیض جنسیتی، نابرابری‌های اجتماعی-فرهنگی، نگرانی‌های ایمنی و چالش‌های اقتصادی به‌عنوان عوامل تعیین‌کننده کلیدی تجارب حمل‌ونقل زنان عمل می‌کنند. تازه‌های تحقیق: درنهایت، این مطالعه به گفتمان جاری در مورد برابری و دسترسی در حمل‌ونقل کمک می‌کند و از راه‌حل‌هایی دفاع می‌کند که موانع جنسیتی برای استفاده از حمل‌ونقل عمومی را از بین می‌برد و تحرک فراگیر را در شهرها ترویج می‌کند.

تازه های تحقیق

این پژوهش به بررسی تفاوت‌های دسترسی و استفاده از حمل‌ونقل عمومی شهری بین جنسیت‌ها در شهر تبریز، ایران می‌پردازد. هدف این پژوهش دستیابی به سه هدف است که عبارت‌اند از:

• ارزیابی ساختار خدمات حمل‌ونقل عمومی و توانایی آن‌ها در رفع نیازهای جابه­جایی زنان و مردان در تبریز؛
• تحلیل تجربیات زنان و مردان در دسترسی و استفاده از خدمات حمل‌ونقل عمومی در شهر تبریز؛
• شناسایی موانع دسترسی و استفاده از سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی در تبریز. برای دستیابی به اهداف تحقیق از آمار توصیفی مانند جداول توزیع فراوانی، میانگین نمرات و همچنین آمار استنباطی مانند آزمون t-test و U Mann-Whitney استفاده‌شده است.

در این مطالعه مشخص شد که آبرسان، بازار و نسفره سه ایستگاه اصلی مورد استفاده مسافران هستند و آبرسان پرمصرف ترین مسیر است. بیش از نیمی از مسافران حمل و نقل عمومی تبریز، تاکسی و اتوبوس مشترک را ترجیح می دهند. این گزارش نشان می دهد که 66/45 درصد از افراد از حمل و نقل عمومی برای مقاصد کاری و 67/59 درصد حداقل چهار بار در هفته از آن استفاده می کنند. زنان بیشتر از مردان سفر می کنند، با 38/60 درصد در هر هفته چهار یا بیشتر سفر انجام می دهند، در مقایسه با 84/56 درصد از مردان، و پول بیشتری را برای حمل و نقل خرج می کنند. برای تشویق بیشتر مردم، به ویژه افراد کم درآمد و زنان، به استفاده از حمل و نقل عمومی به عنوان وسیله اصلی حمل و نقل، هزینه حمل و نقل عمومی باید کاهش یابد. طبق گزارش، اکثر مسافران (34/68 درصد) تا 30 دقیقه سفر می کنند. زنان در مقایسه با تنها 61/22 درصد از مردان، مدت زمان سفر طولانی تری داشتند (75/46 درصد)، بیش از 30 دقیقه. برخلاف تصور رایج، زنان شغل‌های نزدیک به خانه را انتخاب نمی‌کنند زیرا دورتر از مردان سفر می‌کنند. زنان بیشتر از مردان سفر می کنند و پول بیشتری را برای حمل و نقل خرج می کنند. علاوه بر این، زنان مسافت های بیشتری را برای کسب درآمد بیشتر طی می کنند و اتوبوس رایج ترین وسیله حمل و نقل برای زنان است.

این مطالعه با هدف بررسی چگونگی استفاده و درک هر دو جنس از حمل و نقل عمومی انجام شد. یافته ها نشان داد که مردان به طور کلی از حمل و نقل عمومی رضایت بیشتری نسبت به زنان دارند. مردان برای دسترسی، راحتی، قابل اعتماد بودن، در دسترس بودن و زمان سفر ارزش قائل هستند. از سوی دیگر، زنان این سیستم را به دلیل کمبود اتوبوس و غیرقابل اطمینان بودن، پرهزینه‌تر، ایمن‌تر و راحت‌تر می‌دانند. زنان دارای ویژگی های حرکتی منحصر به فرد و خواسته های متنوعی هستند که به دلایلی غیر از شغل سفر می کنند. در نظر گرفتن متغیرهایی مانند در دسترس بودن و قیمت، حمل و نقل در دسترس و ایمن برای زنان و افراد دارای معلولیت باید در اولویت قرار گیرد. این مطالعه همچنین نشان داد که زنان تحصیلات آکادمیک را با نرخی قابل مقایسه با مردان کسب کرده‌اند. نرخ دریافت مدرک فوق لیسانس یا دکترا برای زنان کمی بالاتر است، به طوری که 27/27 درصد از زنان و 08/28 درصد از مردان دارای این مدرک هستند. علاوه بر این، 87/29 درصد از زنان و 08/28 درصد از مردان دارای مدرک دانشگاهی بودند که نشان می دهد هیچ تفاوت جنسیتی در پیشرفت تحصیلی وجود ندارد. با این حال، تفاوت درآمد قابل توجهی بین مردان و زنان وجود دارد. 57/28 درصد از زنان کمتر از مقدار مشخصی در ماه درآمد دارند در حالی که تنها 95/10 درصد از مردان کمتر از همین میزان درآمد دارند. از سوی دیگر، 32/13 درصد از مردان درآمد ماهانه بالاتر (بیش از 15000000 تومان) گزارش کرده اند، در حالی که تنها 79/7 درصد از زنان همین درآمد را گزارش کرده اند.

این مطالعه همچنین نشان داد که زنان تمایل دارند بیشتر از مردان به مسافت‌های طولانی‌تر سفر کنند و زمان و هزینه بیشتری را صرف سفر خود می‌کنند. در حالی که اکثر مردان (71/76 درصد) بین 0 تا 30 دقیقه در رفت و آمد هستند، تنها 58/53 درصد از زنان زمان سفر مشابهی دارند. برعکس، 42/46 درصد از زنان بیش از 30 دقیقه رفت و آمد دارند، در حالی که این میزان در مردان تنها 29/23 درصد است. همچنین زنان حدود 26/40 درصد بیشتر از مردان برای هزینه ایاب و ذهاب پرداخت می کنند که بالغ بر 15000 تومان است که به طور قابل توجهی بیشتر از 81/17 درصد مردان است. این مطالعه همچنین نشان داد که زنان نسبت به مردان از حمل و نقل عمومی رضایت کمتری دارند و این امر نیاز به بهبود ایمنی و آسایش مسافران زن در تبریز را برجسته می کند. توصیه می شود که شرکت های حمل و نقل و مقامات محلی برای ایجاد راه حل های عملی برای رفع این مشکل همکاری کنند. یک طرح ملی و دستورالعمل‌های حمل‌ونقل عمومی نیز باید به صورت دوره‌ای معرفی و بازنگری شود تا با تغییرات جمعیتی و زیرساخت‌ها برای پیشرفت پایدار همگام شود.

این مقاله شواهد قانع‌کننده‌ای ارائه می‌کند که چالش‌ها و موانع متعددی را که زنان هنگام تلاش برای استفاده از حمل‌ونقل عمومی با آن‌ها مواجه می‌شوند، نشان می‌دهد. این نابرابری‌ها عمیقاً در عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ریشه دوانده است، بی‌عدالتی را تداوم می‌بخشد و تحرک و دسترسی زنان به خدمات ضروری را محدود می‌کند. برای تقویت سیستم حمل‌ونقل عمومی عادلانه‌تر و قابل‌دسترس‌تر، درک همه‌جانبه و مقابله با این عوامل اساسی ضروری است. رسیدگی به نگرانی‌های ایمنی که به‌طور نامتناسبی بر زنان، به‌ویژه افراد مسن تأثیر می‌گذارد، بسیار مهم است. افزایش روشنایی، استقرار کارکنان امنیتی و نصب دوربین‌های نظارتی در تأسیسات حمل‌ونقل عمومی می‌تواند ایمنی را افزایش دهد. علاوه بر این، اجرای آموزش‌های حساس به جنسیت برای کارکنان حمل‌ونقل و مجریان قانون می‌تواند محیط ایمن‌تر و فراگیرتر را برای زنان ایجاد کند. علاوه بر این، افزایش مقرون‌به‌صرفه بودن و قابلیت اطمینان حمل‌ونقل عمومی در کاهش تفاوت‌های جنسیتی در دسترسی بسیار مهم است. با توجه به اینکه زنان بیشتر در معرض مشکلات مالی قرار دارند، ضروری است که یارانه کرایه برای افراد کم‌درآمد و بهبود فراوانی و قابلیت اطمینان خدمات حمل‌ونقل عمومی برای افزایش چشمگیر دسترسی زنان به حمل‌ونقل ضروری باشد. در نظر گرفتن نیازهای خاص زنان هنگام طراحی زیرساخت‌ها و خدمات حمل‌ونقل عمومی بسیار مهم است. این امر مستلزم حصول اطمینان از این است که مسیرها و خدمات حمل‌ونقل عمومی متناسب با نیازهای زنان، به‌ویژه آن‌هایی که مسئولیت مراقبت دارند، طراحی‌شده است. فراهم کردن امکاناتی مانند مناطق انتظار تمیز و ایمن، سرویس‌های بهداشتی در دسترس، و صندلی‌های تعیین‌شده برای زنان باردار می‌تواند تجربه کلی مسافران زن را تا حد زیادی افزایش دهد. این اقدامات عملی برای پرداختن به هنجارهای اجتماعی و فرهنگی اساسی که به نابرابری‌های جنسیتی در دسترسی به حمل‌ونقل عمومی کمک می‌کند، حیاتی هستند.

کلیدواژه‌ها

• نابرابری جنسیتی
• حمل و نقل عمومی
• چالش های زنان
• کلان‌شهر تبریز

10.22034/jprd.2024.61403.1091

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Investigating Gender Inequalities, Experiences, and Barriers to Public Transportation, Case Study: Tabriz Metropolitan

نویسندگان [English]

• Hadi Hakimi ¹
• Rasa Nobahar Ghezeljehmeydan ²
• Aylar Hoseinzadeh ³

¹ Associate Professor of Faculty of Planning and Environmental Sciences, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran

² Master’s Student of Faculty of Planning and Environmental Sciences, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran

³ Ph.D.’s Student of Faculty of Planning and Environmental Sciences, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Problem Statement: The study of gender relations and public transportation is important in strengthening social and economic development, especially in developing countries. Due to their different social status and economic interests, men and women rely heavily on public transportation for their daily needs.

Research Objective: As a result, improvement in public transportation systems can significantly affect health, education, and job opportunities for both sexes. In this regard, a recent study has examined the current requirements of public transportation based on gender in the metropolis of Tabriz.

Research Method: Using a hybrid approach (discussion groups and online/paper questionnaires), this research examines how age, disability, and personal experiences intersect with gender to influence travel patterns for men and women.

Research Results: The findings show that women's trips are significantly affected by gender discrimination, socio-cultural barriers, safety concerns, and economic restrictions. While these barriers highlight gender influences, they acknowledge contextual factors such as socio-cultural norms, financial situations, parental attitudes, and individual personalities. This analysis shows that gender discrimination, socio-cultural inequalities, safety concerns, and economic challenges act as key determinants of women's transport experiences.

Innovations: Ultimately, this study contributes to the ongoing discourse on equity and access in transportation and advocates for solutions that remove gender barriers to public transportation use and promote inclusive mobility in cities.

کلیدواژه‌ها [English]

• Gender Disparity
• Public Transport
• Accessibility
• Women'
• s Challenges