فضای شهری و حیات اجتماعی

شماره جاری

بر اساس شماره‌های نشریه

بر اساس نویسندگان

بر اساس موضوعات

نمایه نویسندگان

نمایه کلیدواژه ها

درباره نشریه

اهداف و چشم انداز

اعضای هیات تحریریه

اصول اخلاقی انتشار مقاله

بانک ها و نمایه نامه ها

پیوندهای مفید

پرسش‌های متداول

فرایند پذیرش مقالات

اطلاعات آماری نشریه

اخبار و اعلانات

تحلیلی بر ساختار و هسته‌های عملکردی شهر از منظر الگوهای فضایی، زمانی و تحرک انسانی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز)

نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، پردیس خودگردان دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

3 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز

10.22034/jprd.2024.55200.1027

چکیده

ساختار فضایی شهر، الگوی توزیع جمعیتی و عملکردها را شامل می‌شود که از طریق شبکه‌های ارتباطی به‌صورت سیستمی با هم در ارتباط می‌باشند. در این راستا، به‌منظور کاهش عدم تعادل‌ها در ساختار فضایی شهر، بررسی توزیع فضایی عملکردها و همچنین الگوهای زمانی و تحرک جمعیتی در ارتباط با این عملکردها ضروری می‌باشد. با توجه به اهمیت موضوع، هدف از تحقیق حاضر بررسی ساختار و هسته‌های عملکردی کلان‌شهر تبریز از منظر الگوهای فضایی، زمانی و تحرک انسانی است. روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی با ماهیت علی-همبستگی می‌باشد که به‌منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات در بخش توزیع تراکمی و فضایی هسته‌های عملکردی از روش تخمین تراکمی کرنل و در بخش روابط فضایی عملکردها از شاخص موران استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بر اساس ارزش شاخص موران برای هسته‌های عملکردی یعنی 317598/0 در سطح اطمینان 99 درصد و ارزش شاخص z-score یعنی 000557/15، می‌توان گفت که پراکندگی هسته‌های عملکردی در حالت خوشه‌بندی می‌باشد. همچنین بر اساس نتایج می‌توان عنوان کرد که کلان‌شهر تبریز در یک حالت تک‌هسته‌ای (مرکز شهر) قرار داشته و با توجه به افزایش توزیع عملکردهای اداری، درمانی و تفریحی در مناطق شرقی و صنایع در مناطق غربی، قابلیت تبدیل به یک الگوی توسعه‌ای چندهسته‌ای در ساختار فضایی خود را دارد. الگوهای زمانی و تحرک انسانی نیز تک‌هسته‌ای بودن شهر در بخش مرکزی و شکل‌گیری هسته‌های فرعی در پیرامون شهر را مورد تأیید قرار می‌دهد. بنابراین بازاندیشی در توزیع فضایی عملکردها با جانمایی بهینه‌ی آنها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در ساختار فضایی کلان‌شهر تبریز می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Structure and Functional Cores of the City from the Perspective of Spatial, Temporal and Human Mobility Patterns (Case Study: Tabriz Metropolis)

نویسندگان [English]

  • Jafar Mehranpour 1
  • Mohammadreza Pourmohammadi 2
  • shahrivar rostaei 3

1 Ph.D. Student of Architecture, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University Autonomous Campus, Tabriz, Iran.

2 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Tabriz University, Tabriz, Iran.

3 Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz

چکیده [English]

The spatial structure of the city includes the population distribution pattern and functions that are systematically connected through communication networks. In this regard, in order to reduce the imbalances in the spatial structure of the city, it is necessary to examine the spatial distribution of functions as well as the temporal patterns and population mobility related to these functions. Considering the importance of the subject, the aim of the current research is to examine the structure and functional cores of Tabriz metropolis from the perspective of spatial, temporal and human mobility patterns. The research method in the present research is descriptive-analytical with causal-correlation nature, in order to analyze the information was used in the density and spatial distribution of functional cores, the Kernel density estimation method and in the spatial relations of functions, Moran's index. The findings of the research show that based on the value of Moran's index for functional cores i.e. 0.317598 at the 99% confidence level and the value of the z-score index i.e. 15.000557, it can be said that the dispersion of functional cores is in clustering mode. Also, based on the results, it can be said that Tabriz metropolis is in a mononuclear state (city center) and due to the increase in the distribution of administrative, therapeutic and recreational functions in the eastern regions and industries in the western regions, the ability to transform into a multi-nuclear development pattern in the structure It has its own space. Time patterns and human mobility also confirm the single core of the city in the central part and the formation of sub-cores around the city. Therefore, rethinking the spatial distribution of functions with their optimal placement is an inevitable necessity in the spatial structure of Tabriz metropolis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban spatial structure
  • Urban functions
  • Population mobility
  • Tabriz metropolis
مراجع
آروین، محمود؛ پوراحمد، احمد؛ زیاری، کرامت‌الله و زنگنه شهرکی، سعید. (1399). تحقق ساختار فضایی مطلوب شهری با ایجاد هسته‌های جدید (مورد مطالعه: شهر اهواز)، اقتصاد شهری، 5(8): 34-19.
اقبال کورائیم، محمدرضا؛ سلیمانی مهرنجانی؛ محمد، کمانرودی کجوری، موسی و زنگانه، احمد. (1397). تبیین ساختار فضایی شهر و شکل‌گیری مراکز فرعی در شهر اردبیل، مدیریت شهری، (50): 321-305.
زادولی خواجه، شاهرخ؛ اصغری زمانی، اکبر و محمدی، فاطمه. (1400). بازاندیشی در ساختار فضایی کلان‌شهرها از منظر پراکنش هسته‌های عملکردی (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز)، مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 8(28)، 112-91.
طرح توسعه و عمران «جامع» تبریز. (1395). مهندسان مشاور نقش محیط، وزارت راه و شهرسازی، اداره کل راه و شهرسازی استان آذربایجان شرقی، مصوب 24/81395.
قربانی، رسول. (1396). اصول و مبانی برنامه‌ریزی شهری. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
Acheampong, R.A. (2019). Spatial structure, intra-urban commuting patterns and travel mode choice: Analyses of relationships in the Kumasi Metropolis, Ghana. Cities, 96, 1-14.
Adolphson, M. (2009). Estimating a polycentric urban structure. Case study: Urban changes in the Stockholm region 1991–2004. Journal of Urban Planning and Development, 135(1), 19–30.
Alford, G & Whiteman, J. (2009). Macro-urban form and transport energy outcomes: Investigations for Melbourne. Road & Transport Research: A Journal of Australian and New Zealand Research and Practice, 18(1), 53.
Angel, S & Blei, A. M. (2016). The spatial structure of American cities: The great majority of workplaces are no longer in CBDs, employment sub-centers, or live-work communities. Cities, 51, 21-35.
Arribas-Bel, D., & Sanz-Gracia, F. (2014). The validity of the monocentric city model in a polycentric age: US metropolitan areas in 1990, 2000 and 2010. Urban Geography, 35 (7), 980–997.
Batty, M., & Cheshire, J. (2011). Cities as flows, cities of flows. Environment and Planning. B, Planning & Design, 38(2), 195–196.
Burgalassi, D & Luzzati, T. (2015). Urban spatial structure and environmental emissions: A survey of the literature and some empirical evidence for Italian NUTS 3 regions. Cities, 49, 134-148.
Burger, M.J. & Meijers, E. (2012). Form follows function? Linking morphological and functional polycentricism. Urban Studies, 49(5), 1127-1149.
Chen, M., Arribas-Bel, D., & Singleton, A. (2019). Understanding the dynamics of urban areas of interest through volunteered geographic information. Journal of Geographical Systems, 21(1), 89–109.
Chen, W., Liu, L., & Liang, Y. (2016). Retail center recognition and spatial aggregating feature analysis of retail formats in Guangzhou based on POI data. Geography Research, 35 (4), 703-716.
Gao, S. (2015). Spatio-temporal analytics for exploring human mobility patterns and urban dynamics in the Mobile age. Spatial Cognition and Computation, 15(2), 86–114.
Guo, L., Zheng, C, & Huang, J. (2019). Commuting circle-based spatial structure optimization of megacities: a case study of Wuhan central city. Urban Planning, 10, 43-54.
Han, S., Kwan, M–P., Miao, C., & Sun, B. (2023). Exploring the effects of urban spatial structure on green space in Chinese cities proper. Urban Forestry & Urban Greening, 87, 128059.
Krehl, A. (2015). Urban spatial structure: An interaction between employment and built-up volumes. Regional Studies, Regional Science, 2(1), 290-308.
Li, W., Gu, H., Han, S., & Sun, B. (2024). On the changing of urban spatial structure: A glimpse from Shanghai's relocated residents. Cities, 147, 104795.
Liu, X., & Wang, M. (2016). How polycentric is urban China and why? A case study of 318 cities. Landscape and Urban Planning, 151, 10–20.
Liu, X., Gong, L., Gong, Y., & Liu, Y. (2015). Revealing travel patterns and city structure with taxi trip data. Journal of Transport Geography, 43, 78-90.
Liu, X., Wang, M., Qiang, W., Wu, K., & Wang, X. (2020). Urban form, shrinking cities, and residential carbon emissions: Evidence from Chinese city-regions. Applied Energy, 261, 114409.
Liu, Y., Fan, P., Yue, W., & et al. (2018). Impacts of land finance on urban sprawl in China: the case of Chongqing. Land Use Policy, 72, 420-432.
Liu, Z., & Liu, S. (2018). Polycentric development and the role of urban polycentric planning in China’s megacities: an examination of Beijing’s metropolitan area. Sustainability, 10(5), 1-14.
Luo, Q., & Li, X. (2019). The spatial differentiation and influencing factors of urban centers in China based on VIIRS night light. Geography Research, 38(1), 157-168.
Meijers, E. (2008). Measuring polycentricity and its promises. European Planning Studies, 16(9), 1313–1323.
Münter, A., & Volgmann, K. (2020). Polycentric regions: Proposals for a new typology and terminology. Urban Studies. https://doi.org/10.1177/0042098020931695, 004209802093169.
Niu, X., Ding, L., & Song, X. (2014). Understanding urban spatial structure of Shanghai central city based on mobile phone data. Urban Planning Forum, 6, 71-77.
Rey, S. J., Anselin, L., Folch, D. C., Arribas-Bel, D., Sastr´e Guti´errez, M. L., & Interlante, L. (2011). Measuring spatial dynamics in metropolitan areas. Economic Development Quarterly, 25(1), 54–64.
Shi, G., Jiang, N., & Yao, L. (2017). Study on the identification of urban center system based on GIS and POI-A case study of Shanghai. Modern Surveying and Mapping, 40(6), 27-30.
Smolnicki, P.M., & Soltys, J. (2016). Driverless Mobility: The Impact on Metropolitan Spatial Structures. Procedia Engineering, 161, 2184-2190.
Song, J., Abuduwayiti, A., & Gou, Z. (2022). The role of subway network in urban spatial structure optimization – Wuhan city as an example. Tunnelling and Underground Space Technology, 131, 1-13.
Song, J., Abuduwayiti, A., & Gou, Z. (2023). The role of subway network in urban spatial structure optimization – Wuhan city as an example. Tunnelling and Underground Space Technology, 131, 104842.
Taubenbock, H., Standfuß, I., Wurm, M., Krehl, A., & Siedentop, S. (2017). Measuring morphological polycentricity—A comparative analysis of urban mass concentrations using remote sensing data. Computers, Environment and Urban Systems, 64, 42–56.
Van Meeteren, M., Poorthuis, A., Derudder, B., & Witlox, F. (2015). Pacifying Babel’s tower: A scientometric analysis of polycentricity in urban research. Urban Studies, 53 (6), 1278–1298.
Wang, M., & Debbage, N. (2021). Urban morphology and traffic congestion: Longitudinal evidence from US cities. Computers, Environment and Urban Systems, Article 101676. j.compenvurbsys.2021.101676.
Wang, M., Derudder, B., & Liu, X. (2019). Polycentric urban development and economic productivity in China: A multiscalar analysis. Environment and Planning A, 51(8), 1622–1643.
Wang, T., Yue, W., Ye, X., Liu, Y., & Lu, D. (2020). Re-evaluating polycentric urban structure: A functional linkage perspective. Cities, 101, 1-11.
Wei, L., Luo, Y., Wang, M., Cai, Y., Su, S., Li, B., & Ji, H. (2020). Multiscale identification of urban functional polycentricity for planning implications: An integrated approach using geo-big transport data and complex network modeling. Habitat International, 97, 1-16.
Wu, C., Smith, D., & Wang, M. (2021). Simulating the urban spatial structure with spatial interaction: A case study of urban polycentricity under different scenarios. Computers, Environment and Urban Systems, 89, 1-15.
Wu, Q., Qian, L., & Wu, Z. (2020). Research on spatial structure identification and spatial morphology of megalopolis based on multi-source data. Geomatics World, 143(5), 38-44.
Xi, Y., Qiang, L., Zhengdong, H., & Renzhong, G. (2022). Characterising population spatial structure change in Chinese cities. Cities, 123, 1-11.
Yi, C., Nam, J., Kim, j., & Lee, J–S. (2024). Comparison of the distributions of centrality indices: Using spatial big data to understand urban spatial structure. Cities, 150, 105046.
Zhang, L., Yue, W., & Liu, Y. (2017). Multidimensional analysis of the polycentric urban spatial structure: a case of Hangzhou. Economic Geography, 232(6), 69-77.
Zhou, C., & Ye, C. (2013). Progress on studies of urban spatial structure in China. Progress in Geography, 32(7), 1030-1038.
فضای شهری و حیات اجتماعی
دوره 3، شماره 11
بهمن 1403
صفحه 92-79
فایل ها
سابقه مقاله
  • تاریخ دریافت: 11 بهمن 1401
  • تاریخ بازنگری: 15 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش: 08 دی 1403
هم رسانی
ارجاع به این مقاله
آمار