تحلیلی بر نقش دولت توسعه گرا در پیوستن کلانشهرهای ایران به شبکه شهرهای جهانی و ارایه الگوی بهینه

اسدزاده, هانیه; کرمی, تاج الدین

doi:10.22034/jprd.2024.64055.1139

نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

¹ دانشگاه خوارزمی، دانشکده جغرافیا، گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،تهران،ایران

² استادیار، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

10.22034/jprd.2024.64055.1139

چکیده

گذر به اقتصاد شهرپایه و جهانی شدن شهرها، دولت‌ها را ملزم به تغییر رویکردهای سنتی و انطباق با شرایط جهانی جدید کرده است. کلانشهرها و مناطق شهری، به‌عنوان گره‌گاه‌های اصلی اقتصاد جهانی، ظرفیت بالقوه‌ای برای ایفای نقش‌های فراملی و جهانی دارند. این مناطق می‌توانند با ایجاد شرایط رقابتی، به تقویت اقتصاد ملی و پیونددهی اقتصاد محلی، ملی و جهانی تبدیل شوند. هدف این تحقیق بررسی نقش الگوی دولت توسعه‌گرا در پیوستن کلانشهرهای ایران به شبکه شهرهای جهانی و ارائه راهبردهای عملی برای تحقق این امر است. تحقیق حاضر از نظر هدف، بنیادی و به لحاظ روش‌شناسی، توصیفی-تحلیلی است. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق روش‌های اسنادی و پیمایشی جمع‌آوری شده و نمونه آماری شامل 33 نفر از خبرگان حوزه شهری است که با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار SPSS25 و آزمون‌های کولموگروف-اسمیرنوف و تحلیل مسیر استفاده شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که الگوی دولت توسعه‌گرا در ایران به دلیل ناهماهنگی در سیاست خارجی، شرایط داخلی و وضعیت نخبگان حاکم تاکنون امکان موفقیت نداشته است. تحلیل نظر خبرگان نیز تأیید می‌کند که این الگو گزینه مناسبی برای پیوند دادن کلانشهرهای ایران به شبکه شهرهای جهانی است. اراده حاکمیت به‌عنوان مهمترین متغیر مستقل و میانجی در شکل‌گیری و موفقیت دولت توسعه‌گرا در ایران شناسایی شد. در نهایت، مدل نظری برای پیاده‌سازی این الگو در ایران ارائه شد که می‌تواند به سیاست‌گذاران کمک کند تا راهبردهای عملی مناسبی برای پیوند اقتصاد ملی با شبکه اقتصاد جهانی تدوین کنند.

تازه های تحقیق

دولت توسعه‌گرا و سیاست خارجی توسعه‌گرا، حلقه‌های مفقوده ایران در مسیر رشد و تقویت اقتصاد ملی هستند. با اتخاذ دیپلماسی اقتصادی فعال و سیاست خارجی توسعه‌محور، می‌توان زیرساخت‌های لازم برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی، انتقال فناوری، و دسترسی به بازارهای جهانی را فراهم کرد. چنین روندی می‌تواند کلانشهرهای ایران را در مسیر پیوستن به شبکه شهرهای جهانی قرار دهد که به‌طور مستقیم با تقویت نقش کلان‌شهرهای کشور در اقتصاد شبکه‌ای جهانی مرتبط است. با توجه به تحولات ساختاری جهانی، شهرهای بزرگ به کانون‌های اصلی تبادلات اقتصادی و اطلاعاتی تبدیل شده‌اند. برای اینکه کلان‌شهرهای ایران بتوانند به این شبکه جهانی متصل شوند، نیاز به تغییر رویکردهای داخلی و خارجی دولت، به‌ویژه در حوزه سیاست‌های اقتصادی و دیپلماسی وجود دارد.

تحول از ایدئولوژی‌محوری به عمل‌گرایی و اقتصادمحوری در سیاست خارجی، نه‌تنها به کاهش تنش‌های بین‌المللی کمک می‌کند، بلکه زمینه جذب سرمایه‌های بین‌المللی و استقرار شرکت‌های فراملیتی و شبکه‌های اطلاعاتی جهانی را فراهم می‌آورد. مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد که کشورهایی مانند چین و کره جنوبی، با اتخاذ مدل دولت توسعه‌گرا و پیوند کلان‌شهرهای خود به شبکه جهانی شهرها، توانسته‌اند در زمانی کوتاه، توسعه‌یافتگی اقتصادی را تجربه کنند. این کشورها با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، اقتصادهای شبکه‌ای و جامعه‌های مبتنی بر جریان‌های اطلاعاتی را توسعه داده‌اند. در این راستا، تهران و دیگر کلان‌شهرهای ایران نیز می‌توانند از طریق تقویت زیرساخت‌های الکترونیکی و ایجاد فضای رقابت‌پذیر، به بخشی از این شبکه جهانی تبدیل شوند. تحقق این امر مستلزم اراده و عزم ملی برای تغییر اولویت‌ها و اجرای اصلاحات اساسی در ساختار حکمرانی است. ایران در حال حاضر از نظر شاخص‌های حکمرانی در رتبه‌های پایین جهانی قرار دارد، و بدون بهبود در این حوزه، هرگونه تلاش برای اتصال به شبکه شهرهای جهانی و جذب سرمایه‌گذاری بین‌المللی ناکام خواهد ماند. اصلاحات در نظام حکمرانی، مبارزه با فساد، شفافیت در فرایندهای اقتصادی و اداری، و تقویت زیرساخت‌های شهری و فناوری، پیش‌نیازهای اصلی برای این تحول است.

با توجه به تجزیه و تحلیل‌های انجام‌شده، پیشنهاد این تحقیق پیاده‌سازی الگوی دولت توسعه‌گرا برای ایران است. تجربیات جهانی نشان داده است که دولت توسعه‌گرا با رویکرد عمل‌گرایانه و تمرکز بر رشد اقتصادی استراتژیک، می‌تواند در شرایط بحرانی اقتصاد ملی، کارآمد باشد. این الگو نزدیک‌ترین مدل برای تحول از بالا به پایین است و از آنجا که معطوف به تغییر راهبردها در فضای امکانی است، عمل‌گرایانه‌ترین راه‌حل در شرایط حال حاضر ایران محسوب می‌شود. در مدل پیشنهادی این تحقیق، سه سطح اصلی برای اتصال کلان‌شهرهای ایران به شبکه جهانی شهرها تعریف شده است. در سطح کلان (ساختارهای جهانی)، نظام سرمایه‌داری جهانی و اقتصاد شبکه‌ای مبتنی بر فناوری اطلاعات، به‌عنوان ساختار ضروری عمل می‌کند. فرآیندهایی مانند شکل‌گیری جامعه شبکه‌ای، گسترش اقتصاد اطلاعاتی، و تغییر در الگوهای کار و تولید در سطح جهانی، به‌عنوان عوامل کلیدی در شکل‌گیری شبکه شهرهای جهانی شناخته می‌شوند. کلان‌شهرهای ایران برای پیوستن به این شبکه نیاز به توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، تقویت اقتصاد مبتنی بر دانش، و استقرار شرکت‌های فراملیتی دارند. در سطح میانی (ساختارهای ملی)، الگوی دولت توسعه‌گرا با تمرکز بر توسعه اقتصادی و تنش‌زدایی از روابط خارجی، به‌عنوان کلید موفقیت مطرح می‌شود. دولت باید با ایجاد یک فضای پایدار و صلح‌آمیز در روابط بین‌المللی، بستر لازم برای جذب سرمایه‌گذاری و ارتقای جایگاه کلانشهرهای ایران در فرآیند جهانی‌شدن را فراهم کند. توسعه حکمرانی خوب، شفافیت، و اعتماد عمومی از دیگر پیش‌نیازهای این سطح است. در سطح خرد (ساختارهای محلی و شهری) نیز کلان‌شهرهای ایران باید با اجرای اصلاحات مدیریتی و زیرساختی، و توسعه فناوری‌های نوین، زمینه‌ساز جذب سرمایه‌گذاری خارجی و استقرار شرکت‌های فراقلمروی و فراملیتی شوند. ایجاد زیرساخت‌های کالبدی و الکترونیکی مدرن، تقویت رقابت‌پذیری شهری، و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، از جمله راهبردهای لازم برای تقویت جایگاه شهرهای ایران در شبکه جهانی شهرهاست. با توجه به تمام شرایط، الگوی دولت توسعه‌گرا که در این پژوهش پیشنهاد شده است، می‌تواند به‌عنوان یک مدل عمل‌گرایانه و بومی برای حل مشکلات ساختاری و اقتصادی ایران به‌کار گرفته شود. این الگو، ضمن تمرکز بر توسعه اقتصادی و جذب سرمایه خارجی، قابلیت انعطاف‌پذیری برای انطباق با شرایط خاص کشور را دارد. همچنین، با اجرای این مدل، می‌توان به‌طور مؤثری کلان‌شهرهای ایران را به شبکه شهرهای جهانی متصل کرده و به توسعه پایدار و رشد اقتصادی دست یافت

کلیدواژه‌ها

10.22034/jprd.2024.64055.1139

موضوعات

جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Role of the Developmental State in Connecting Iran's Metropolises to the Global Cities Network and Proposing an Optimal Model

نویسندگان [English]

Haniyeh Asadzadeh ¹
Tajaddin Karami ²

¹ Department of Geography and urban planning, Faculty of Geography, Universit of Kharazmi

² Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Kharazmi University, Tehran, Iran

چکیده [English]

The transition to an urban-based economy and the globalization of cities has compelled governments to shift from traditional approaches and adapt to new global conditions. Metropolises and urban regions, as key nodes in the global economy, possess significant potential to play transnational and global roles. These regions can create competitive conditions to strengthen the national economy and bridge local, national, and global economic dynamics. This study aims to examine the role of the developmental state model in integrating Iran’s metropolises into the global cities network and to propose practical strategies for achieving this goal. The research is fundamental in purpose and employs a descriptive-analytical methodology. Data and information were collected through documentary and survey methods, with a sample of 33 urban experts selected via purposive sampling. Data analysis was performed using SPSS25 software and the Kolmogorov-Smirnov test as well as path analysis. The findings reveal that the developmental state model in Iran has thus far faced challenges due to inconsistencies in foreign policy, domestic conditions, and the status of governing elites. Expert opinions also confirm that this model is a suitable approach for connecting Iran's metropolises to the global cities network. Governance willpower was identified as the most significant independent and mediating variable in the formation and success of the developmental state in Iran. Finally, a theoretical model was proposed to implement this approach in Iran, offering policymakers practical strategies to integrate the national economy with the global economic network.

کلیدواژه‌ها [English]

Developmental State
Global Cities Network
Globalization
Ideological-Hegemonic Forces

اصل مقاله

مراجع

موسوی, میرنجف و بایرام‌زاده, نیما . (1403). ارزیابی سطح تحقق شاخص‌های شکوفایی شهری در شهر خوی از منظر ساکنین. فضای شهری و حیات اجتماعی, 3(10), 12-1.

انصاری, محمدرضا, و برک پور, ناصر. (1401). ارزیابی برنامه های توسعه شهری و منطقه ای از منظر پایداری اجتماعی. فضای شهری و حیات اجتماعی, 1(3), 1-16.

بشارتی, رضا, تیموری, ایرج, و محمودزاده, حسن. (1401). تحلیلی بر اثرات متقاطع مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی تاب‌آوری و آینده‌پژوهی آن در بافت قدیم شهرها (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز). فضای شهری و حیات اجتماعی, 1(2), 19-34.

Afzali, Rasoul and Vahid Kiani (2012); Evaluation of Iran's Foreign Policy in the Field of Economic Diplomacy in the Framework of the Development Plan 2005-2010, Quarterly Journal of Political-Economic Information, No. 289. [In Persian]

Aghaei, Seyed Davood; Akbarian, Alireza (2011); Political Economy of Multinational Corporations and Developmentalist Government, Quarterly Journal of Politics, Journal of the Faculty of Law and Political Science, Volume 41, Number 1, Spring 2011. [In Persian]

Alexiou, A.S. (2006) Jane Jacobs: Urban Visionary. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.

Ansari, Mohammadreza, and Barkpour, Nasser. (2023). Evaluation of urban and regional development programs from the perspective of social sustainability. Urban Space and Social Life, 1(3), 1-16. [In Persian]

Asheim, B., Cooke, P., & Martin, R. (2006). The rise of the cluster concept in regional analysis and policy A critical assessment. In B. Asheim, P. Cooke, & R. Martin, Clusters and Regional Development, Critical reflections and explorations (pp. 1-30). Oxon: Routledge.

Audretsch, D., & Lehmann, E. (2006). The role of clusters in knowledge creation and diffusion. In B.

Basharti, Reza, Timouri, Iraj, and Mahmoudzadeh, Hasan. (2023). An analysis of the cross-effects of the components explaining resilience and its future studies in the old fabrics of cities (Case study: Tabriz metropolitan area). Urban Space and Social Life, 1(2), 19-34. doi: 10.22034/jprd.2022.51745.1009. [In Persian]

Burton, P., & Hicks, S. (2018). Sustainable Urban Development and Planning: The Role of Governance in Building Resilient Cities. Journal of Urban Affairs, 40(6), 856-874.

Chang, H., & Park, M. (2020). Sustainable Urban Regeneration: Theoretical Framework and Empirical Evidence. Sustainability, 12(15), 6030. https://doi.org/10.3390/su12156030

Chang, Ha-Joon. (2018). Economics: The User's Guide. Bloomsbury Publishing.

Dadzie, R. B. (2012). Developmental state and economic development: Prospects for Sub-Saharan Africa. Journal of Sustainable Development, 5(9), 14.

Evans, P. (2019). The Developmental State: A Historical Perspective. In The Oxford Handbook of the Politics of Development. Oxford University Press.

Evans, Peter (2003); Development or Plunder: The Role of Government in Industrial Transformation, translated by Abbas Zandbaf and Abbas Mokhber, Tehran: Tarhe-Nov Publication.

Friedman, T. (2005). The World is Flat: A Brief History of the Twenty-First Century. New York: Farrar, Straus and Giroux.

Fritz, V., & Menocal, A. R. (2007). Developmental states in the new millennium: Concepts and challenges for a new aid agenda. Development Policy Review, 25(5), 531-552.

Fukuyama, F. (2018). Identity: The Demand for Dignity and the Politics of Resentment. Farrar, Straus and Giroux.

Ghasemi, Farhad (2012), Globalization and Models of Regional Security in the Global System, Geopolitics Quarterly, 8th year, 3rd issue, Fall 2011. [In Persian]

Ghourchi, Morteza & Mousavian, Sepideh Sadat(2021), The Importance of Geopolitical Codes in the Transnational Role of Metropolises: Emphasis on Iranian Metropolises, Geopolitics Quarterly, 17th year, 2nd issue, summer 1400. [In Persian]

Grindle, M. S. (2017). Good Governance Revisited: Challenges and Opportunities for Developing Countries. International Development Review, 29(3), 245-268.

International Monetary Fund (IMF). (2004). World Economic Outlook: Growth and Institutions. Washington, DC: International Monetary Fund. https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2004/09/01/World-Economic-Outlook-Growth-and-Institutions

International Monetary Fund (IMF). (2020). World Economic Outlook: A Long and Difficult Ascent. Washington, DC: International Monetary Fund. Available at: https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2020/10/13/world-economic-outlook-october-2020

Islamian, Mojtaba and Habibi, Rahman (2020); Political economy in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran; Emphasizing the foreign policy of the developmentalist government, Quarterly Journal of Foreign Relations, Volume 12, Number 2. [In Persian]

Ji-young, ghoung (2002), globalization and East Asia: challenges to governance and its developmetal future. East Asian Review.Vol14.No 4. Winter.

Kazemi, Hojjat (2014); Globalization and development-oriented governments; Aspects of change and continuity of the role of government in the development process, Quarterly Journal of Politics, Volume 44, Number 1, Spring 2014. [In Persian]

Khor, Martin, (2000) Globalization and the South, Some Critical Issues, Malaysia: TWN.

Kim, J. (2021). The Role of the State in the Development of South Korea: Industrialization and Economic Growth. International Journal of Urban and Regional Research, 21(2), 329-349.

Leftwich, A. (2020). Thinking Politically: A Global Perspective on the Politics of Development. University of Chicago Press.

Leftwich, Adrian, and Steve Hogg. (2007). The case for leadership and the primacy of politics in building effective states, institutions and governance for sustainable growth and social development. Background Paper 1.

Meuleman, L. (2019). Metagovernance for Sustainability: A Framework for Implementing the Sustainable Development Goals. Routledge.

Moon, M. J., & Roehrich, J. (2021). Public Procurement: A Critical Review of the Literature and Future Research Directions. Journal of Public Administration Research and Theory, 31(3), 491-510.

Mousavi Nia, Seyed Reza (2008); Iran's foreign policy priority in the construction period, Strategy Quarterly, No. 47. [In Persian]

Mousavi Shafaei, Massoud and Farzaneh Naqdi (2015); International Political Economy of Iran in the Post-Prohibition Era, Foreign Relations Quarterly, No. 28. [In Persian]

Mousavi, Mirnajaf, and Bayramzadeh, Nima. (2024). Evaluation of the level of realization of urban flourishing indicators in the city of Khoy from the perspective of residents. Urban Space and Social Life. [In Persian]

ÕRiain, Sean (2001), The Flexible Developmental State: Globalization, Information Technology and the Celtic Tiger. http://www2.ucsc.edu/globalinterns/cpapers/oriain.pdf.

Park, J. (2021). Global City Networks: The Role of Urban Governance in the Global Economy. Urban Studies, 58(14), 2934-2950.

Rafiyan, M. & Farjam, R. (2011), Globalization and its effect on world urban network structure, Geopolitics Quarterly, 7th year, 2nd issue, summer 2010. [In Persian]

Rodrigo , (2017) How has the role of the nation-state changed in a globalised society? Globalisation Essay - The Write Pass Journal : August 21, 2017.

Rodríguez-Pose, A. (2021). The Role of Urbanization in Regional Development: Theoretical Approaches and Empirical Evidence. Regional Studies, 55(8), 1370-1383.

Sadeghi, Mohammad, Hossein Rabiee, Morteza Ghourchi, Ataoullah abdi (2020), Explaining the Role of Capitalist Economics and Space of Flow in the Emergence and Role-Playing of Global Cities, Geopolitics Quarterly, 16th year, 1st issue, spring 2019. [In Persian]

Saei, Ahmad and Fereshteh Payam (2012); The Impact of Oil Revenues on the Foreign Policy Orientation of the Ninth Government, Encyclopedia of Law and Policy, No. 17.

Saffar, Mohammad Hashem (2010); The Role of Government in Economic Development, Third Millennium, Volume 3, Tehran, Baresh Publications.

Sassen, S. (2019). The Global City: New York, London, Tokyo. Princeton University Press.

Short J.R., (2004), Black Holes and Loose Connections in the Global Urban Network.

Stiglitz, Joseph and Charlton, Andrew (2008), Fair Trade for All, translated by Massoud Karbasian, Tehran: Cheshmeh Publishing.

Strange, Suzan (1994) Political Economy and the changing global order, by Richard Stubs and Geoffrey Underhill, New York: St, Martins.

Stubbs, R. (2019). The Political Economy of the Global South: On the Importance of the ‘State’ in Development. Third World Quarterly, 40(9), 1638-1653.

Suri, Javad (2005); From de-escalation to constructive and effective interaction, the reflection of globalization on Khatami's foreign policy, Strategy Quarterly, No. 36.

Vu, T. (2020). State Capacity and Economic Development: A Global Perspective. Journal of Economic Perspectives, 34(4), 145-166.

Vytautas Rutkauskas A., Stasytyte V. (2010) Regional Competitiveness Information System as a Result of Information Generation and Knowledge Engineering. In: Elleithy K. (eds) Advanced Techniques in Computing Sciences and Software Engineering. Springer, Dordrecht.

Wong, Joseph (2004), The Adaptive Developmental State in East Asia. Journal of East Asian Studies. Volume: 4 . Issue: 3 . Sept-Dec.

World Bank. (1996). The World Bank's Role in the New Global Economy. Washington, DC: World Bank. https://www.worldbank.org/en/news/feature/1996/06/01/the-world-banks-role-in-the-new-global-economy

World Bank. (2018). World Development Indicators 2018. Washington, DC: World Bank. Available at: https://data.worldbank.org/products/wdi

World Bank. (2019). World Development Report 2019: The Changing Nature of Work. Washington, DC: World Bank. https://www.worldbank.org/en/publication/wdr2019

World Bank. (2020). World Development Indicators 2020. Washington, DC: World Bank. Available at: https://data.worldbank.org/products/wdi

Yegin, Abdullah. (2014). Iranian Foreign Policy on the 35th Anniversary of the Islamic Revolution, SETA PERSPECTIVE, and NO: 4FEBRUARY.

Yu, FL.T. (2019). Neo-Mercantilist Policy and China’s Rise as a Global Power. In: Yu, FL.T., Kwan, D.S. (eds) Contemporary Issues in International Political Economy. Palgrave Macmillan, Singapore.

تحلیلی بر نقش دولت توسعه گرا در پیوستن کلانشهرهای ایران به شبکه شهرهای جهانی و ارایه الگوی بهینه

اصل مقاله

اصل مقاله

مراجع

مراجع

دوره 4، شماره 13مرداد 1404صفحه 73-53

دوره 4، شماره 13
مرداد 1404
صفحه 73-53