نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 استادیاردانشگاه رازی،کرمانشاه،ایران
2 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد گروه جغرافیا دانشگاه رازی،کرمانشاه،ایران
چکیده
تغییر کاربری در اراضی کشاورزی مشکلات گوناگونی را درپی دارد. از جمله مشکلاتی که تغییر کاربری اراضی کشاورزی دارد، این است که روستا دچار تغییرات فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی، و زیستمحیطی میگردد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی از نوع تبیینی علی و به روش پیمایشی است. این پژوهش با هدف کلی تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود انجام شده است و به بررسی عوامل موثر بر پیدایش تغییرات کاربری اراضی می پردازد. در این پژوهش از دو روش مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر را مدیران محلی(شوراها و دهیاران) ساکن در 13 نقطه روستایی پیراشهری شهرستان جوانرود تشکیل می دهند که به دلیل داشتن مسئولیت نظارت و کنترل تغییرکاربری اراضی در مناطق روستایی انتخاب شدند. یافتههای این پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، قانونی، فرهنگی- اجتماعی، اداری و سازمانی، و اقلیمی- زیستمحیطی بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی اثرگذار هستند. همچنین، بررسی نوع تغییر کاربری حاکی از آن بود که بیشترین میزان مربوط به گردشگری و پس از آن مسکونی، تجاری، و صنعتی میباشد. برپایهی یافتههای این پژوهش میتوان گفت که لازم است مقررات و ضوابط مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی بازنگری و اصلاح گردد و بر اجرای درست آن نظارت لازم صورت گیرد. همچنین جدیت مدیران، مشارکت مردم، و همراهی مسئولان محلی در این زمینه اهمیت زیادی دارد.
تازه های تحقیق
با توجه به یافتههای این پژوهش مشخص شد که چهار عامل اساسی مانع از اجرای درست قوانین و مقررات موجود در زمینهی برخورد با تغییر کاربری اراضی کشاورزی میشوند. در این زمینه نقش دولت و تناقضاتی که در بخشنامهها و دستورالعملهای اجرایی وجود دارد، بسیار چشمگیر و پررنگ است ضعف اطلاعات و اجرای نادرست برنامه های عمران روستاها یکی از عوامل موثر بر تغییر کاربری اراضی روستاها است که با یافته های (سالی،2012، سعدی و عواطفی اکمل،1397) مطابقت دارد. در صورت وجود یک وحدت رویه و سلیقهای نبودن راهبردهای اجرایی، میتوان از ظرفیتهای قانونی برای برخورد با خاطیان برخورد نمود. در سوی دیگر، بانکها و مدیریت محلی نیز به عنوان دیگر عواملی به شمار میروند که مانع از اجرای درست و دقیق قوانین و مقررات مربوط به برخورد با زمینخواری و تغییر کاربری اراضی کشاورزی هستند. سیاستهای پولی و مالی بانکها در راستای حمایت از روستاییان، صنعتگران، کشاورزان، و دامداران همگی بر این موضوع اثر دارند. اگر تسهیلات کمبهره به سود کشاورزان و دامداران باشد، آنگاه کمتر شاهد تغییر کاربری خواهیم بود. اما چنانچه حمایت اندکی از این گروه گردد، در عوض سیاستهای پولی و مالی تنها به سود صنعتگران و واسطهها باشد، طبیعی است که تغییر کاربری در اراضی کشاورزی افزایش خواهد یافت که با یافته های( یوسفی طالقانی وهمکاران،1401،محمدشریفی و همکاران،1399) مطابقت دارد. کم شدن علاقه جوانان به حرفه کشاورزی، گرایش جوانان به مشاغل غیرکشاورزی، ماجرت جوانان و نخبگان روستایی، اعتقاد به جایگاه نامناسب کشاورزی از جمله متغیرهایی هستند که مسولان در تغییر کاربرای اراضی کشاورزی روستاها موثر دانسته اند که با یافته های ( موسوی ویزدان پناه،1400، سعدی و عواطفی اکمل،1397) مطابقت دارد.
کاربری زمین همواره یکی از دغدغههای برنامهریزان، سیاستگذاران، و مدیران اجرایی حوزههای معطوف به علوم محیطی و برنامهریزی بوده است. در این ارتباط تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی به دلیل اثرات متعدد نامطلوب بر پایداری محیط زیست، یکی از مهمترین چالشهای بشر در قرن حاضر محسوب میشود. در این راستا پژوهش حاضر بر آن شد تا ضمن تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود، به بررسی روند تغییر کاربری، میزان آن، و نیز شناسایی موانع اجرای قوانین در این زمینه بپردازد. یافتههای پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، اقلیمی و زیستمحیطی، فرهنگی- اجتماعی، قانونی، و حتی اداری و سازمانی در این زمینه اثرات جدی دارند. همچنین روند این تغییر کاربری در همه مناطق بررسی شده به صورت فزاینده و چشمگیر است. بدیهی است که تغییرات غیرمجاز در کاربری اراضی نواحی روستایی در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، و محیطی اثرات منفی گوناگونی خواهد داشت. به طوری که در بُعد اقتصادی سبب تضعیف اصلیترین بنیان تولیدی در فضاهای روستایی و ایجاد خلل در روند و میزان تولیدات کشاورزی مناطق مختلف شهرستان جوانرود میگردد. در زمینهی محیطی نیز موجب تخریب منابع طبیعی از جمله خاک، پوشش گیاهی، زیستگاههای حیاتوحش، و مانند اینها خواهد شد.
بر اساس نتایج پژوهش به منظور کاهش روند تغییر کاربری اراضی کشاورزی در روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود هم زمان سیاست های کلیدی زیر باید مورد توجه قرار گیرد:
- افزایش جاذبه بخش کشاورزی برای کشاورزان و سرمایه گذاران این بخش: میل به تداوم فعاایت کشاورزی و گرایش بیشتر مردم به این بخش ایجاد نخواهد شد مگر با حرکت به سمت کشاورزی توسعه یافته و دور شدن از کشاورزی سنتی. یکپارچه شدن اراضی کشاورزی، استفاده از روش های پیشرفته کشاورزی، توجه به مقوله کشاورزی و استفاده از یافته های تحقیقاتی، استفاده از سیاست توزیع یارانه غیرمستقیم به بخش کشاورزی و اصلاح نظام بازرایابی محصولات کشاورزی تنها بخشی از سیاست هایی است که می تواند جاذبه بخش کشاورزی را برای ساکنین روستا وسرمایه گذاران بخش کشاورزی افزایش دهد وضرورتاً باید توسط دولت مردان پیگیری شود.
- اجرای دقیق سیاست های توسعه روستایی با تاکید بر حفظ کاربری اراضی: نتایج تحقیق نشان داد بیشتر تغییر کاربری ها با بهره گیری از حفره هایی که در طرح های توسعه روستایی وجود دارد اتفاق می افتد. بهره گیری از متخصصان جغرافیا به خصوص جغرافیا و برنامه ریزی روستایی در کنار نخبگان روستایی می تواند بسیاری از این حفره های قانونی را مسدود کنند. قبل از هر گونه طرحی در باب مسائل روستایی، داشتن آمار و اطلاعات دقیق از روستا، برآورد دقیق جمعیت و مهاجرت روستا و مشارکت دادن روستائیان در ابعاد مختلف طرح یک ضرورت است. به نظر می رسد اجرای طرح های هادی روستایی با وجود نقاط قوت فراوان سهمی زیادی در گسترش تغییر کاربری داشته ونیاز به بازنگری اساسی دارد.
- افزایش جاذبه و کاهش دافعه زندگی روستایی برای جوانان: در هر جامعه ای جوانان موتور توسعه و عامل تغییر محسوب می شوند. گرایش جوانان روستایی به زندگی شهری تمایل به فروش و تغییر کاربرای اراضی کشاورزی را افزایش می دهد. ایجاد کسب و کارکوچک به ویژه در زمینه فرآوری محصولات کشاورزی، توجه به توسعه اجتماعی و فرهنگی در روستا و توسعه آموزش های فنی و حرفه ای روستایی میل به ماندگاری روستاییان را افزایش و تمایل آنها را به کشاورزی افزایش می دهد.
- مدیریت ساخت وساز در اراضی کشاورزی به عنوان خانه دوم: قوانین مشخصی در خصوص توسعه ساخت وساز در اراضی کشاورزی در ایران وجود دارد، اما مدیران استانی و شهرستانی عزمی برای اجرای آن ندارند. ضروری است مبارزه با ساختن خانه دوم(ویلا) بعنوان یک شاخص مهم در انتخاب مدیران کشاورزی و روستایی در سطح شهرستان مورد توجه قرار گیرد.
- افزایش سیاست های حمایتی مناسب و تخصیص بهینه یارانه ها در افزایش تولیدات بخش کشاورزی، خرید تضمینی محصولات و بیمه محصولات کشاورزی برای کاهش گرایش به تغییر کاربری پیشنهاد می گردد:
- اجرای طرح های یکپارچه سازی اراضی کشاورزی که موجب بهبود و تسهیل در تولیدات کشاورزی خواهد شد
- آگاهی بخشیدن به عموم و اموزش بهره برداران بخش کشاورزی نسبت به تخریب اراضی کشاورزی و اثرات سوء آن در درازمدت
- تدوین قوانین سخت گیرانه تر برای تغییر کاربری های غیرمجاز و اصلاح قوانین موجود برای جلوگیری از تبدیل هرچه بیشتر اراضی کشاورزی به کاربری های غیرکشاورزی.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Analysis of factors influencing the change of agricultural land use in Pirashhari villages of Javanroud city
نویسندگان [English]
- Mohammad Akbarpour 1
- Mehrdad Krgar 2
1 Depart of Geography Razi University
2 Department of Geography - Razi University
چکیده [English]
Land use has always been one of the concerns of planners, policy makers, and executive managers in the fields of environmental science and planning. In this connection, the unauthorized change of agricultural land use is considered one of the most important challenges of mankind in this century due to its many adverse effects on the sustainability of the environment. Changing the use of agricultural land causes various problems. Among the problems of agricultural land use change is that the village undergoes cultural-social, economic, and environmental changes. In terms of methodology, the current research is causal explanatory and survey method. This research has been conducted with the general purpose of analyzing the factors affecting the change of agricultural land use in the peri-urban villages of Javanrood city and investigates the factors affecting the occurrence of land use changes. who were chosen because of their responsibility to monitor and control land use change in rural areas. The findings of this research showed that economic, legal, cultural-social, administrative and organizational, and climatic-environmental factors are effective on the change of agricultural land use. Also, the investigation of the type of change of use indicated that the highest rate is related to tourism, followed by residential, commercial, and industrial. Based on the findings of this research, it can be said that it is necessary to review and modify the regulations and rules related to the change of agricultural land use and to monitor its proper implementation. Also, the seriousness of managers, people's participation, and the support of local officials are very important in this field.
کلیدواژهها [English]
- land use
- agricultural land use change
- agriculture
- Javanrood city
کاربری زمین همواره یکی از دغدغههای برنامهریزان، سیاستگذاران، و مدیران اجرایی حوزههای معطوف به علوم محیطی و برنامهریزی بوده است. در این ارتباط تغییر غیرمجاز کاربری اراضی کشاورزی به دلیل اثرات متعدد نامطلوب بر پایداری محیط زیست، یکی از مهمترین چالشهای بشر در قرن حاضر محسوب میشود. تغییر کاربری در اراضی کشاورزی مشکلات گوناگونی را درپی دارد. با تغییر در کاربری اراضی کشاورزی روستا دچار تغییرات فرهنگی- اجتماعی، اقتصادی، و زیستمحیطی میگردد. پژوهش حاضر از نظر روش شناسی از نوع تبیینی علی و به روش پیمایشی است. این پژوهش با هدف کلی تحلیل عوامل مؤثر بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی روستاهای پیراشهری شهرستان جوانرود انجام شده است و به بررسی عوامل موثر بر پیدایش تغییرات کاربری اراضی می پردازد. در این پژوهش از دو روش مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده است. جامعه آماری تحقیق حاضر را مدیران محلی(شوراها و دهیاران) ساکن در 13 نقطه روستایی پیراشهری شهرستان جوانرود تشکیل می دهند که به دلیل داشتن مسئولیت نظارت و کنترل تغییرکاربری اراضی در مناطق روستایی انتخاب شدند. یافتههای این پژوهش نشان داد که عوامل اقتصادی، قانونی، فرهنگی- اجتماعی، اداری و سازمانی، و اقلیمی- زیستمحیطی بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی اثرگذار هستند. همچنین، بررسی نوع تغییر کاربری حاکی از آن بود که بیشترین میزان تغییر کابری مربوط گردشگری و پس از آن مسکونی، تجاری، و صنعتی میباشد. برپایهی یافتههای این پژوهش میتوان گفت که لازم است مقررات و ضوابط مربوط به تغییر کاربری اراضی کشاورزی بازنگری و اصلاح گردد و بر اجرای درست آن نظارت لازم صورت گیرد. همچنین جدیت مدیران، مشارکت مردم، و همراهی مسئولان محلی در این زمینه اهمیت زیادی دارد.