نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه ارومیه

2 هیت علمی دانشگاه

10.22034/jprd.2024.63001.1118

چکیده

مسکن از دیرباز جز اساسی‌ترین ملزومات آسایشی انسان‌ها بوده است. با گذر زمان انگاره‌های فرهنگی در ساخت و تکوین آن نقشه به سزایی را ایفا نموده به گونه‌ای کالبد مسکن هر فرهنگی خود جریی از هویت آن محسوب می‌گردد اما متاسفانه با نفوذ و سیطره فرهنگ‌های غیر‌اسلامی و ایرانی بعضا شهرهای کشور به ویژه کلانشهر را بیشتر تحت تاثیر قرار داده است. فلذا در جهت پاسخ‌دهی مناسب به این معضل در کشورمان در این پژوهش با هدف تقویت هویت تاریخی، فرهنگی و کالبدی مساکن ایرانی - اسلامی در بافت قدیم و جدید کلانشهر تبریز، به بررسی دو محله منصور و الهیه می پردازیم. ابتدا شاخص‌هایی که از آیات و احادیث و منابع مرتبط، جمع-آوری کرده و پرسشنامه ها را با استفاده از مدل ارزیابی چند معیاره فرآیند تحلیل شبکه(ANP) و تاپسیس (TOPSIS) تحلیل هایی ارائه گردید. نتایج حاصله از تحلیل شاخص ها در محلات نشان می‌دهد که بطور کلی محله الهیه، به لحاظ شاخص های ایرانی - اسلامی در شرایط مطلوب‌تری به نسبت محله منصور می‌باشد. همچنین با بررسی نتایج تحلیل شاخص ها در محلات، شاخص مقاومت و ایمنی در وضعیت نسبتا مطلوب، و شاخص های نما، عدم اشرافیت و رضایت همسایه در وضعیت نسبتا نامطلوبی در میزان توجه در محلات قرار دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Investigating Iranian-Islamic housing indicators in the context of old and new neighborhoods of Shahrtabriz

نویسندگان [English]

  • Mojtaba Azmoun 1
  • Ali Mosayyebzadeh 2
  • Kiarash Azarkish 1
  • Sina Moshtagi 1

1 Urmia universite

2 Urmia university

چکیده [English]

Housing has long been one of the most basic necessities of human comfort. With the passage of time, cultural ideas have played a significant role in the construction and development of that map, and in a way, the housing body of any culture is considered to be a reflection of its identity, but unfortunately, with the influence and dominance of non-Islamic and Iranian cultures, some cities in the country, especially the metropolis, have been more affected. Is. Now, in order to provide a proper answer to this problem in our country, in this research, with the aim of strengthening the historical, cultural and physical identity of Iranian-Islamic houses in the old and new contexts, we are investigating the two neighborhoods of Mansour and Elahia. First, the indicators collected from the verses and hadiths and related sources and the questionnaires were analyzed using the multi-criteria evaluation model of the network analysis process (ANP) and TOPSIS. The results of the analysis of the indicators in the neighborhoods show that, in general, the Elahia neighborhood is in more favorable conditions than the Mansour neighborhood in terms of Iranian-Islamic indicators. Also, by examining the results of the analysis of the indicators in the neighborhoods, the resistance and safety index are in a relatively favorable situation, and the facade indicators, lack of aristocracy, and neighbor satisfaction are in a relatively unfavorable situation in terms of attention in the neighborhoods.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tabriz city
  • Iranian Islamic housing
  • TOPSIS
  • Anp
اخوت، هانیه. (1391)، بازشناسی مولفه های هویتی مسکن سنتی بر اساس آیات قرآن و روایات ائمه معصومین (ع)، دو فصلنامه پژوهش های میان رشته ای قرآن کریم، 3 (1)، 70-55.
اصغری، یوسف. (1392)، شرایط کلی مسکن از دیدگاه منابع اسلامی، فصلنامه محفل، 3، (12)، 32-41.
الهی زاده، محمدحسین؛ سیروسی، راضیه. (1393)، الگو سازی مسکن بر پایه سبک زندگی اسلامی، فصلنامه سبک زندگی دینی، 1 (1)، 35-70.
امین پور، احمد؛ مدنی، رامین؛ حیاتی، حامد؛ زارع، علیرضا. (1397)، تاثیر آموزه های اسلامی بر کالبد معماری خانه های ایرانی (نمون موردی: خانه سنتی در اقلیم گرم و خشک ایران، فصلنامه علمی- پژوهشی برنامه ریزی منطقه ای، 8 (29)، 190-173.
مانیان، محمدرضا؛ ارجمندی، سحر؛ محمدی، فرزانه. (1392)، تاثیر اصول فقهی مرتبط با حقوق شهروندی بر پایه عدل در طراحی مسکن ( نمونه موردی: سه مورد از خانه های ایرانی- اسلامی)، مطالعات شهر ایرانی- اسلامی، 12، 89-100.
پیله ور، علی اصغر؛ مستوفیان، بهاره؛ کاووسی، الهه. (1400)، الگوسازی و سنجش مولفه مسکن ایرانی-اسلامی در کلانشهر مشهد، نشریه کاوش های جغرافیایی مناطق بیابانی، 9 (1)، 201-219.
احمدی دهرشید, پارسا؛ تقی پور, علی اکبر؛ عسکری, قاسم. (1403). بررسی رتبه‌بندی نواحی شهری مبتنی بر برخورداری از شاخص های کمی و کیفی مسکن (مورد مطالعه: شهر دامغان). فضای شهری و حیات اجتماعی, 3(8), 95-76.
تقی زاده، محمد؛ اسدزاده بیرجندی، نسرین. (1392)، تدوین مبانی مسکن معاصر بر اساس جهان بینی اسلامی، دومین همایش ملی معماری و شهرسازی اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، صص 1-19.
خضرلو، آرام. (1403)، بررسی تأثیر امنیت کالبدی و دسترسی به خدمات عمومی بر احساس ارتقای کیفیت سکونتی شهروندان (مطالعه موردی: منطقه ٤ شهر ارومیه). نشریه فضای شهری حیات اجتماعی، 2 (7)، 1-19 https://doi.org/10.22034/jprd.2024.60196.1075
سادات رضوی پور، مریم؛ ذاکری، محمدمهدی. (1397)، بررسی هویت ایرانی اسلامی در معماری پروژه های مسکن مهر، فصلنامه مطالعات ملی، 19(3)، 140-124.
سرکن دیزجی، رضا؛ زمزمی، میرباقر. (1394)، گونه شناسی خانه های اردبیل با نگاهی به معمای پایدار، دومین کنگره بین المللی افق های جدید در معماری و شهرسازی
صفاران، الیاس. (1389)، بررسی هنر های اسلامی در دوران معاصر، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور، ص11.
برومند، حسنعلی؛ طباطبایی ملاذی، فاطمه. (1394)، الگوی پنهان حاکم بر نظام استقرار فضایی در مسکن ایرانی- اسلامی ( نمونه موردی: خانه رسولیان یزد)، فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی، 3 (9)، 3-17.
عزیزیان غروی، محسن؛ عزیزیان غروی، زینب. (1398)، تحلیل تطبیقی شاخص های مسکن اسلامی بر گونه های مسکن سنتی قم مبتنی بر نظرات معماران مسلمان معاصر، فصلنامه پژوهش های معماری اسلامی، 7 (25)، ، 115-138.
قرائتی، محسن. (1393)، سیمای مسکن و شهر اسلامی، چاپ اول، انتشارات مرکز فرهنگی درس هایی از قرآن، تهران. 50-58
کشفی، ممحمدحسین؛ جواهرپور، حسام؛ کشفی، محمدعلی. (1393)، بررسی مبانی فلسفی " سکنا گزینی" از دیدگاه پدیدار شناسی با تکیه بر ارزش های اسلامی، فصلنامه اندیشه دینی، 14(51)، 55-80.
کوچکیان، مسعود؛ آیوازیان، سیمون؛ دیبا، داراب؛ نوروز برازجانی، ویدا. (1396)، بازتعریف مفهوم مسکن و سکونت بر اساس مولفه های اقتصادی و اجتماعی، نشریه مدیریت شهری، 16 (49)، 263-286.
محمودزاده, حسن؛ آقایاری, توکل؛ حاتمی, داود. (1402). ارزیابی شاخص‌های شهر دوستدار سالمند مطالعه موردی: منطقه سه کلانشهر تبریز. فضای شهری و حیات اجتماعی, 2(6) https://doi.org/10.22034/jprd.2023.54540.1021
ملایری، سپیده؛ خاقانی، سعید. (1394)، تاملی در نگاه اسلام به مسکن، همایش ملی معماری و شهرسازی ایرانی- اسلامی، دانشگاه پیام نور استان گیلان مرکز رشت، 1-17.
نقی زاده، محمد. (1391)، تاملی در شناخت مبانی مسکن اسلامی- ایرانی، نشریه هنر، شماره 170، 54-38.
وثیق، بهزاد؛ پشوتنی زاده، آزاده. (1390)، مفاهیم سکونت در آیات و روایات اسلامی، فصلنامه مسکن و محیط روستا، 29 (129)، 50-65 .
Baber, H. (2017), "A comparative study of Islamic housing finance models and issues", Qualitative Research in Financial Markets, Vol. 9 No. 2, pp. 168-180.https://doi.org/10.1108/QRFM-12-2016-0053
Ghasemi, K. Hamzenejad, M. Meshkini, A. (2019). "The livability of Iranian and Islamic cities considering the nature of traditional land uses in the city and the rules of their settlement", Habitat International, Vol.90,102006. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2019.102006
Habitat,(2006). The Habitat Agenda, Istanbul Declaration on Human Settlements-1996. june UN-HABITAThttp://www. unhabitat. org/downloads/docs/2072 61331 ist dec. pdf. website accessed Sep. 2010.
Hwaish, A. N. A. (2015). "Concept Of The Islamic House; A Case Study Of The Early Muslims House". In Proceedings of 4th IASTEM International Conference (pp. 86-93).
Jahanbakhsh, H. Lotfi Pour, M . Zakipour, N. (2018). "A Study of the Transformation of the Nature of the Territory of Kinship, Public from Iranian-Islamic to Contemporary Iranian Cities", Quarterly Iranian-Islamic Studies, V31 (8). 41-31,(in persian).
Sarvari, H. Mehrabi,A. Daniel, W.M. Chan, b. Cristofaro, M. (2021). "Evaluating urban housing development patterns in developing countries: Case study of Worn-out Urban Fabrics in Iran".Sustainable Cities and Society V 70 , 102941. https://doi.org/10.1016/j.scs.2021.102941 
Zarghami E, Fatourehchi D.(2018). "Architectural impacts of traditional houses as a Iranian-Islamic Cultural Identity on Iranians Mental health Outcomes". Naqshejahan.;V 7 (4) :30-46. http://dorl.net/dor/20.1001.1.23224991.1396.7.4.6.7