نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا

2 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی تهران

10.22034/jprd.2024.62414.1104

چکیده

شهرها سیستم های پیچیده و بسیار وابسته هستند که در برابر خطرات مختلف آسیب پذیر هستند. باتوجه به رشد شهر ها و گسترش آنها رویکرد تاب آوری یکی از حیاتی ترین راه حل ها برای مقابله با این آسیب پذیری است. این مطالعه به منظور بررسی مطالعات تاب آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی در ایران با استفاده از روش فراتحلیل انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و ماهیت آن کاربردی-توسعه ای است.

جامعه آماری پژوهش را فصلنامه های معتبر و مورد تایید وزارت علوم، کنفرانس های داخلی و پایان نامه های دانشگاه ها تشکیل می دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که از سال 2013، تمرکز فزاینده‌ای بر موضوع تاب‌آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی شده است و محققان و جغرافی‌دانان توجه ویژه‌ای به این موضوع دارند. بررسی ها نشان می دهد که ابعاد اکولوژیکی و زیست محیطی و شناسایی و بحث در مورد ابعاد و شاخص های تاب آوری در اکثر مطالعات مشهود است. مطالعات موردی در پژوهش به طور کلی بر شهرهای بزرگ ایران متمرکز شده است. نتایج حاکی از آن است که شهرها از نظر تاب آوری به ویژه در بعد اجتماعی و کالبدی دارای نقاط ضعف مشهودی هستند. این ضعف ها در شهرهای بزرگتر که رشد جمعیت را تجربه می کنند، آشکارتر است.

این پژوهش نیز حاکی از وجود خلأهای فراوان درزمینه تاب آوری شهری است که محققان باید در مطالعات آتی خود به این موارد توجه داشته باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Meta-Analysis of Climate Change and Urban Resilience Research in Iran

نویسندگان [English]

  • Roghayeh Davari Zarnaghi 1
  • Mohsen Kalantari 2

1 Phd student

2 Associate Professor Shahid Beheshti University of Tehran

چکیده [English]

Cities are complex and highly interdependent systems that are vulnerable to various risks. Considering the growth of cities and their expansion, the approach of urban resilience is one of the most vital solutions to resolve this vulnerability. This study has been done to investigate urban resilience studies against climate change in Iran using the meta-analysis method. The research method is descriptive-analytical, and its nature is applied-developmental.
The statistical population of the research consists of authoritative and approved quarterly journals of the Ministry of Science, internal conferences, and theses from universities. The findings show that since 2013, there has been an increased focus on the issue of urban resilience against climate change, with researchers and geographers paying extra special attention to this topic. The studies reveal that the ecological and environmental dimensions And the identification and discussion of resilience dimensions and indicators are evident in most studies.

Case studies in the research have generally focused on large cities in Iran. Due to the impacts of climate change, cities need to be resilient against these challenges, and this research highlights the importance of investigating this issue. The results indicate that cities have visible weaknesses in terms of resilience, particularly in the social and physical dimensions. These weaknesses are more pronounced in larger cities experiencing population growth.
This research also shows that many gaps have been identified in this field, and researchers should pay attention to these in their future studies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Meta-analysis
  • resilience
  • climate change
  • Iran

شهرها سیستم های پیچیده و بسیار وابسته هستند که در برابر خطرات مختلف آسیب پذیر هستند. باتوجه به رشد شهر ها و گسترش آنها رویکرد تاب آوری یکی از حیاتی ترین راه حل ها برای مقابله با این آسیب پذیری است. این مطالعه به منظور بررسی مطالعات تاب آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی در ایران با استفاده از روش فراتحلیل انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و ماهیت آن کاربردی-توسعه ای است.

جامعه آماری پژوهش را فصلنامه های معتبر و مورد تایید وزارت علوم، کنفرانس های داخلی و پایان نامه های دانشگاه ها تشکیل می دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که از سال 2013، تمرکز فزاینده‌ای بر موضوع تاب‌آوری شهری در برابر تغییرات اقلیمی شده است و محققان و جغرافی‌دانان توجه ویژه‌ای به این موضوع دارند. بررسی ها نشان می دهد که ابعاد اکولوژیکی و زیست محیطی و شناسایی و بحث در مورد ابعاد و شاخص های تاب آوری در اکثر مطالعات مشهود است. مطالعات موردی در پژوهش به طور کلی بر شهرهای بزرگ ایران متمرکز شده است. نتایج حاکی از آن است که شهرها از نظر تاب آوری به ویژه در بعد اجتماعی و کالبدی دارای نقاط ضعف مشهودی هستند. این ضعف ها در شهرهای بزرگتر که رشد جمعیت را تجربه می کنند، آشکارتر است.
این پژوهش نیز حاکی از وجود خلأهای فراوان درزمینه تاب آوری شهری است که محققان باید در مطالعات آتی خود به این موارد توجه داشته باشند.

اسدی، سعیده و شرقی، علی(1397)،تاب آوری اقلیمی، چالش پیش روی معماری ایران،کنفرانس بین المللی عمران، معماری و مدیریت توسعه شهری در ایران،تهران،https://civilica.com/doc/846587
اسمعیل زاده، فرید و تقدسی، لیلا(1396)،تغییرات اقلیمی و تاب آوری شهرها،دومین کنفرانس شهرسازی،مدیریت و توسعه شهری،شیراز،https://civilica.com/doc/607034
اسمعیلی، فاطمه (1396)، مقایسه ظرفیت تاب‌آوری مناطق شهری اصفهان در برابر تغییرات اقلیمی پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی اصفهان، دانشکده منابع طبیعی.
اقبالی، مرضیه، صدرالدین متولی، غلامرضا جانباز قبادی و سارا غلامی. (1399).'بررسی تأثیر ابعاد اجتماعی تاب‌آوری شهری بر توسعه پایدار گردشگری مطالعه موردی: شهر محمودآباد', نشریه گردشگری شهری، : 1-16.
اکبری زرین، زینب (1400)، راهنمای طراحی فرم و فضای شهری تاب‌آور با تأکید بر سیل و رواناب‌های سطحی (موردپژوهی: شهر نور، استان مازندران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه هنر اصفهان، دانشکده معماری و شهرسازی
امیرزاده، ملیکا سادات و ناصر برک پور(1402). 'ارزیابی تاب‌آوری اجتماعات محلی شهر اصفهان در برابر خشک شدن رودخانه زاینده‌رود و مادی‌ها ', علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 25: 25-39.
بارزمان, فرجی, عبدلله و شمسی پور. (1399). تاب‌آوری شهری با تأکید بر جنبه‌های اقلیمی در شهر ورامین. فصلنامه مسکن و محیط روستا40(174), 135-148.
بستان‌افروز، مهدی و میرکتولی، جعفر. (1397). طراحی شهر ایمن در برابر مخاطرات جوی (مطالعه موردی: خیابان آزادی، شهر بندر ترکمن) مستخرج از پایان‌نامه با موضوع طراحی شهر ایمن در برابر مخاطرات جوی (مطالعه موردی: خیابان آزادی، شهر بندر ترکمن). معماری شناسی، 1(6)
پاک اندیش، آرش، فرح حبیب و نسیم خانلو. (1397). 'ارزیابی وضعیت تاب‌آوری شهری در برابر جزایر حرارتی شهری (مطالعه موردی: مناطق 11 و 6 شهرداری تهران) ', علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 21: 239-53.
پیتر نیومن، تیموتی بیتلی (1397) کتاب شهرهای تاب‌آور: مترجم: محمود صفارزاده، سروش معمار منتظرین: انتشارات: مؤسسه پژوهشی حمل‌ونقل طراحان پارسه
پیتر نیومن، تیموتی بیتلی، هیتر بویر (1398) شهرهای تاب‌آور پاسخی در برابر اوج نفت و تغییرات اقلیمی مترجم منوچهر طبیبیان، گلناز زارع نژاد، ناشر دانشگاه تهران
جلیلی صدرآباد، ضابطیان طرقی، مرادی. (1402). تاب‌آوری در برابر سیلاب در اثر تغییرات اقلیمی در طرح‌های توسعه. فصلنامه علمی دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 13(1), 35-49.
حسن دارابی، یاسر معرب، جهانبخش بالیست، بهروز نارویی، (1400). سنجش عوامل مؤثر در تاب‌آوری محیطی استفاده از گونه های گیاهی برای توسعه فضاهای سبز شهری در مناطق گرم و خشک (مطالعه موردی: شهر قم)، نشریه خشک بوم، 10(2)، 19-35. om/p2301472
خالدی، شهریار، قهرودی تالی، منیژه و فرهمند، قاسم. (1398). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری مناطق شهری در برابر سیلاب‌های شهری (مطالعه موردی: شهر ارومیه). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 1(2)، 1-15
دارابی، حسن، و سعیدی، ایمان. (1398). طراحی بازگشت پذیر فضاهای سبز شهری در راستای سازگاری با تغییر اقلیم (مطالعه موردی: بلوار بهشت بروجرد). علوم و تکنولوژی محیط زیست، 21(9 (پیاپی 88) )، 209-219. https://sid.ir/paper/394361/fa
دکتر عبدالرضا رکن‌الدین افتخاری، دکتر طاهره صادقلو (1399) تاب‌آوری اجتماعات محلی در برابر مخاطرات محیطی ، تهران، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، چاپ دوم
رضائیان کله بستی، الهام، کلانتری خلیل‌آباد، حسین و رزقی، مریم. (1401). تبیین چارچوب مفهومی برای ارزیابی تاب‌آوری مکانی - فضایی در برابر سیلاب‌های شهری و کاربست آن در ادبیات شهرسازی؛ مطالعه موردی: شهر بابلسر. مطالعات شهر ایرانی اسلامی، 12(48)، 15-28. SID. https://sid.ir/paper/1057028/fa
رقیه معصومیان، صدرالدین متولی، غلامرضا جانباز قبادی، شهریار خالدی، (1401). تحلیلی مکانی بر تاب‌آوری کالبدی - زیرساختی شهر چمستان در برابر سیلاب، مجله مخاطرات محیط طبیعی، 11(32)، 37-56..
رمضان زاده لسبوئی، مهدی (1395) مبانی و مفاهیم تاب‌آوری شهری (مدل‌ها و الگوها)، مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران، 1395.
زبردست، لعبت،1397،نقش خرد اکولوژیکی در اعتلای تاب آوری سیستمهای اجتماعی- اکولوژیکی در مقابل تغییرات اقلیمی، نمونه موردی: معماری سنتی نواحی خشک و بیابانی ایران،کنفرانس بین المللی جامعه و محیط زیست،تهران،https://civilica.com/doc/815617
زیاری, کرامت اله, منصوری اطمینان, ابوالفضل, محمدی یل سویی, مهرداد. (1401). بررسی و تحلیل نقش تاب‌آوری نهادی در مواجه با اثرات تغییرات اقلیمی بر شهرها (مورد پژوهی: شهر مشهد). جغرافیا و توسعه فضای شهری, (), -. doi: 10.22067/jgusd.2022.78089.1237
ساکت حسنلوئی, میثم, آقابگلو, شاهین, اسدی, هیوا, سلگی, میلاد. (1402). واکاوی ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری شهری با تأکید بر تغییرات اقلیمی مطالعه موردی: ارزیابی تطبیقی شهرهای نقده و قروه. رهپویه معماری و شهرسازی2(1), 81-93. doi: 10.22034/rau.2023.2005071.1047
سخاوتی، بهنام(1400)، ارزیابی فضاهای عمومی شهری به لحاظ شاخصهای تاب‌آوری اقلیمی (نمونه موردی: خیابان تربیت در تبریز), چهارمین اجلاس بین‌المللی و پنجمین اجلاس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری, تبریز,https://civilica.com/doc/1427204
سعیدی, حسنیه و ذاکریان. (1401). سنجش عوامل موثر بر تاب‌آوری اقلیمی در شهر زابل. فصلنامه آینده پژوهی شهری1(3), 130-146.سلیمان زینالی (1399) تاب‌آوری و مدیریت شهری، تعاریف و مفاهیم تاب‌آوری ، تهران، انتشارات دیبادخت، چاپ اول
شفقی، میلاد(1402)، بررسی نقش تاب آوری شهری در مواجهه با تغییرات اقلیمی،نهمین کنفرانس بین المللی مطالعات نوین مهندسی عمران، معماری، شهرسازی و محیط زیست در قرن ۲۱،تهران،https://civilica.com/doc/1753133
شکری فیروز جاه، پری. (1396). تحلیل فضایی میزان تاب‌آوری مناطق شهر بابل در برابر مخاطرات محیطی. برنامه‌ریزی و توسعه کالبدی، 2(2 (پیاپی 6))، 27-44. SID. https://sid.ir/paper/264476/fa
شیر گیر، المیرا؛ بهزاد فر مصطفی؛ خیرالدین، رضا (1400) تبیین روشی جهت سنجش و افزایش ناباوری شهری به تغییرات اقلیمی بر پایه اصول اکولوژی سیمای سرزمین در مقیاس محله شهری (مطالعه موردی: محله یوسف آباد تهران) نشریه هویت شهر شماره 46 ص 69-84
شیرمحمدی ، شمس. (1402). تبین مدل NBS در برنامه‌ریزی شهری برای تاب‌آور نمودن مناطق شهری. آمایش محیط، 15(59), 139-158.
صالحی، حسین، گندمکار، امیر، خادم الحسینی، احمد و عباسی، علیرضا. (1401). ارزیابی مشکلات و افزایش تاب‌آوری مادی‌های شهر اصفهان در برابر سیلاب‌های شهری (مطالعه موردی: مناطق 1 و 3). جغرافیا و پایداری محیط (پژوهشنامه جغرافیایی)، 12(45)، 37-53. SID. https://sid.ir/paper/1007564/fa
صائمی پور، حسین، قربانی، مهدی، ملکیان، آرش، و رمضان زاده لسبویی، مهدی. (1397). سنجش و ارزیابی تاب آوری ذینفعان محلی در مواجهه با خشکسالی (منطقه مورد مطالعه: روستای نردین, شهرستان میامی, استان سمنان). مرتع، 12(1 )، 62-71. https://sid.ir/paper/136468/fa
طاهری، فاطمه، خالدی، شهریار و برنا، رضا. (1400). تحلیل تاب‌آوری اقلیمی تابش در طراحی اقلیمی پایدار، نمونه موردی: شهر ساحلی نور. فضای جغرافیایی، 21(73)، 121-140. SID. https://sid.ir/paper/1006142/fa
طلعتی, محمد و خداشناس، سعیدرضا و پاپلی یزدی، فربد, (1402), ارزیابی سناریوها و آگاهی از تاب‌آوری اقلیمی با استفاده از مدل CREAT، مطالعه موردی کالیفرنیا, سومین همایش ملی راهبردهای مدیریت منابع آب و چالش‌های زیست‌محیطی, ساری,https://civilica.com/doc/1810382 هران,https://civilica.com/doc/1753133
طلوعی، پدرام، بابایی سمیرمی، فرزام، ارجمندی، رضا، حسنی، امیرحسام و عزیزی‌نژاد، رضا. (1399). طراحی الگوی تاب‌آوری با رویکرد ارزش‌آفرینی در مدیریت شهری. فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، 12(4), 105-127. doi: 22035/isih.2021.3928.4037
عباسعلی، ولی و محرابی مهوش. 1400. 'تحلیل، تاب‌آوری و آسیب‌پذیری اجتماعی_ اقتصادی جوامع شهری در مقابل خشک‌سالی (مطالعه موردی: استان یزد) ', تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 8: 215-32.
عنابستانی، علی‌اکبر و جوانشیری، مهدی. (1398). سنجش فضایی ظرفیت تاب‌آوری زیرساختی جامعه روستایی شهرستان بجنورد با مدل FAHP و منطق فازی در محیط GIS. مخاطرات محیط طبیعی، 8(20)، 167-196. https://sid.ir/paper/371478/fa
فتوحی اهل, بلالی اسکویی, و شهبازی. (1400). بهینه‌سازی مناظر شهری با تأکید بر تاب‌آوری در برابر سیل. معماری و شهرسازی ایران 2(13) 419-434.
قلی زاده، یلسر، تیموری، ایرج، حیدری چیانه، رحیم(1401) تحلیلی بر مقالات گردشگری هوشمند در ایران، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی شماره 7، 95-108
قلی نژاد، مبینا (1400)، تحلیل و ارتقای تاب‌آوری شهرهای ساحلی در برابر مخاطرات ناشی از تغییر اقلیم (موردمطالعه شهر بابلسر) پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ، دانشگاه تهران دانشکده جغرافیا
کتابچی، ‌عماد و رسائی‌پور. (1397). سنجش جزایر حرارتی در بافت مرزی و میانه کلان‌شهر شیراز با رویکرد تاب‌آوری اقلیمی و استفاده از نرم‌افزار دیتالاگر. معماری شناسی، 8(2), 38-47.
کریمی، مصطفی، کاکی، سیف اله، و رفعتی، سمیه. (1397). شرایط و مخاطرات اقلیمی آینده ی ایران در تحقیقات اقلیمی. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، 5(3 )، 1-22. https://sid.ir/paper/381121/fa
کیشی, نیلوفر و یاری بروجنی, نفیسه. (1400). طبقه بندی استراتژی‌های ساختمان‌های سنتی و معاصر سازگار با تغییرات اقلیمی. توسعه پایدار شهری2(5), 39-51. doi: 10.22034/usd.2021.696817
گنخکی، عقیل و گنخکی، طیبه(1397)، برنامه ریزی راهبردی به منظور ارتقاء تاب آوری اکوسیستم های حساس در برابر تغییرات اقلیمی،اولین همایش ملی توسعه پایدار خلیج فارس (اکوسیستم های حساس)،بوشهر،https://civilica.com/doc/908431
محمد معتمدی، محمد یاپنگ غراوی، (1398). ارزیابی الگوی علی تاب‌آوری شهرها با رویکرد دیمتل فازی، موردمطالعه: شهرهای گرگان و شیروان، فصلنامه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 20(56)، 329-348.
محمدی مزرعه، حسین و تقوی، فرحناز. (1384). روند شاخص‌های حدی دما و بارش در تهران. پژوهش‌های جغرافیایی، 37(53)، 151-172. https://sid.ir/paper/378806/fa
مرتضوی، سارا و طبیبا، منوچهر(1396)،بررسی چگونگی دستیابی به تاب آوری اقلیمی در کشورهای آسیایی،چهارمین کنفرانس ملّی معماری و شهرسازی «پایداری و تاب آوری از آرمان تا واقعیت»،قزوین،https://civilica.com/doc/632175
ملکان، احمد، خانی، فضیله، مطیعی لنگرودی، سید حسن و دربان آستانه، علیرضا. (1399). تحلیل نقش سرمایه اجتماعی بر ارتقای تاب‌آوری در برابر خشک‌سالی (موردمطالعه: روستاهای شهرستان کنگاور). برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 10(38)، 65-80. SID. https://sid.ir/paper/999484/fa
ملکی، سعید و حاجی پور، نازنین. (1401). ارزیابی و تحلیل پیامدهای تغییر اقلیم بر وضعیت تاب‌آوری فضایی - زیستی ‌کلان‌شهر اهواز. نشریه جغرافیا و توسعه، 21(70), 150-180.
منافلویان، سعیده زرآبادی و بهزادفر. (1398). شناسایی و بررسی وضعیت موجود تغییرات اقلیمی و چالش‌های آن در تاب‌آوری بوم شناسانه. فصلنامه جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای), 10(39), 447-462.
ناهید، مصطفی، زندمقدم، محمدرضا و کرکه آبادی، زینب. (1401). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری مناطق شهری در برابر سیلاب‌های شهری (مطالعة موردی: منطقه 4 تهران). علوم و تکنولوژی محیط‌زیست، 24(5 (پیاپی 120))، 125-145. SID. https://sid.ir/paper/1063681/fa
نسترن راستینی فرد، نسترن (1398) سنجش تاب‌آوری شهری دربرابر تغییرات اقلیمی و راهکارهای افزایش سازگاری با آن نمونه موردی: شهر تهران (منطقه 12)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم اجتماعی
نصراللهی، سید نورالله، حیدر مختاری و مریم سادات سیدین. (1392)، 'ﻓﺮاﺗﺤﻠﯿﻞ: روﯾﮑﺮدی ﺑﻪ ﺗﻠﻔﯿﻖ و ارزﺷﯿﺎﺑﯽ پژوهش‌های ﻋﻠﻢ اﻃﻼﻋﺎت و داﻧﺶﺷﻨﺎﺳﯽ', پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، 29: 293-316.
نصیری رسول، متصدی زرندی سعید، مطلق محمد اسماعیل(1400) تغییر اقلیم و چالش‌های ارزیابی کمی تغییرات اقلیم شهری: مطالعه موردی کلان‌شهر تهران. مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی.
نظری، محمدرضا، حسینی، سید صفدر و لیاقتی، هومان. (1394). برآورد توابع واکنش اقلیمی عملکرد گیاهان زراعی دیم در پهنه زراعی - بوم شناختی شمال غرب ایران. کشاورزی بوم شناختی، 5(2)، 51-63.
نغمه مبرقعی، زهرا مختاری، (1396). کاربرد رویکرد سازگاری اکوسیستم محور در تحقق شهرهای تاب‌آور اقلیمی، مجله ترویج علم، 8(13)، 125-145. om/p2042674
نوازی، آزاده و نوازی، سمیرا. (1395). اولویت‌بندی ریسک‌های ناشی از تغییرات اقلیمی در کلان شهر تهران با روش فازی AHP و ارائه راهبردهای پیشگیری، کاهش اثرات و سازگاری. راهبرد اجتماعی فرهنگی، 5(21)، 123-142. https://sid.ir/paper/243682/fa
وزین، فرنوش و ساناز سعیدی مفرد. 1401. 'تحلیل تطبیقی نظریه جزایر گرمایی و تاب‌آوری اقلیمی '. مطالعات طراحی شهری و پژوهش های شهری، دوره: 5، شماره:19
هاشمی عنا، سیدکرامت، جلیل بادام فیروز، سیدقاسم قربانزاده زعفرانی، اردوان زرندیان و سیدهدایت هاشمی عنا(1398)، "تغییرات اقلیمی و اثر آن بر تاب‌آوری اجتماعی و شهری (ارزیابی ریسک مخاطرات اجتماعی شهرستان گچساران)." پنجمین اجلاس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در عمران، معماری، مدیریت شهری و محیط‌زیست.
همدانی، پریسا و سعیده زرآبادی، زهراسادات و وحید، آرش و شیعه، اسماعیل(1402)، رهیافت تاب‌آوری شهری در مواجه با بیابان‌زایی، چهارمین اجلاس ملی شهرسازی و معماری دانش‌بنیان،
یادگاری فرد، فاطمه، بودینه، محمدرضا و اسمعیل نژاد، مرتضی. (1402). ارزیابی تاب‌آوری شهرستان زاهدان در برابر بحران آب و خشک‌سالی. تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی (علوم جغرافیایی)، 23(68)، 345-364.
Jamali, A., Robati, M., Nikoomaram, H., Farsad, F., و Aghamohammadi, H. (2023). Urban Resilience و Climate Change: Developing a Multidimensional Index to Adapt against Climate Change in the Iranian Capital City of Tehran. Urban Science, 7(1),
Schouten,Marleen, Vوer Heide,Martijn,Heijman,Wim, (2009),Resilience of Social-Ecological systems in EuropeanRural Areas :Theory و Prospects,113th EAAE Seminar" The Role of Knowledge,Innovation و Human Capital in Multifunctional Agriculture و /Territorial Rural Development
Abdillah, A., Widianingsih, I., Buchari, R. A., & Nurasa, H. (2023). Implications of urban farming on urban resilience in Indonesia: Systematic literature review and research identification. Cogent Food & Agriculture9(1), 2216484.‏
Zittis, G., Ahrens, B., Obermann-Hellhund, A., Giannakis, E., Risto, D., Gamez, M. A., ... & Serghides, D. (2022). Maritime transport disruption risk for EU islands under a changing climate.‏.‏
Leichenko, R. (2011). Climate change and urban resilience. Current opinion in environmental sustainability3(3), 164-168.‏
Holling, C. S., Schindler, D. W., Walker, B. W., & Roughgarden, J. (1995). Biodiversity in the functioning of ecosystems: an ecological synthesis. BEIJER INTERNATIONAL INSTITUTE OF ECOLOGICAL ECONOMICS.