نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری ، دانشگاه حکیم سبزواری ، سبزوار، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه حکیم سبزواری

10.22034/jprd.2024.62858.1113

چکیده

هدف این پژوهش ارزیابی مؤلفه‌های شکوفایی شهری در وضع موجود و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر آینده شکوفایی شهری در شهر قاین است. برای ارزیابی وضع موجود از روش میدانی و با ابزار پرسشنامه به سنجش نظرات مردم در مورد شاخص‌های مختلف شکوفایی شهری در 5 بعد بهره‌وری، زیرساخت‌ها،کیفیت زندگی، عدالت و مشارکت و پایداری محیطی پرداخته شد. در این راستا، حجم نمونه 350 نفری از ساکنان این شهر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. برای تحلیل این داده‌ها از روش T تک نمونه‌ای استفاده شد. نتایج نشان داد که شکوفایی شهری قاین در کل در حد متوسط است. بعد بهره‌وری اقتصادی در حد متوسط، زیرساخت‌ها و پایداری محیطی در حد متوسط به بالا و کیفیت زندگی و مشارکت در حد پایین است. در بخش دوم پژوهش، با بهره‌گیری از نظر متخصصان و با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع( ساختاری) در نرم‌افزار MICMAC به دسته‌بندی عوامل مؤثر بر شکوفایی شهری و شناسایی پیشران‌‌های کلیدی مؤثر بر آینده شکوفایی شهری در شهر قاین پرداخته شد. به‌گونه‌ای که متغیرهای شکوفایی به 5 دسته عوامل تأثیرگذار، تأثیرپذیر، دووجهی، مستقل و تنظیمی تقسیم شدند. در نهایت تأثیرگذارترین متغیرها بر اساس مجموع تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم شناسایی شدند که شامل این موارد می‌شود: ظرفیت راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید، مشارکت مردم در امور شهر، فرصت‌های شغلی،سیستم آب‌رسانی، ظرفیت بازار شهر برای پاسخگویی به نیاز شهر، اوقات فراغت، درآمد خانوارها،کیفیت معابر، امکانات گردشگری،کیفیت مدارس، فرصت‌های شغلی برای زنان، دسترسی به پارک، کتابخانه‌های عمومی ، دسترسی به اینترنت و سیستم حمل‌ونقل و توان مردم برای خرید خانه

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Evaluating urban prosperity and identifying its key drivers with a future studies approach; Case study: Qaen city

نویسندگان [English]

  • Hadi Soleimani moghadam 1
  • Saeed Hosseinabadi 2
  • Zahra Ebrahimi 3

1 , Assistant Professor of Geography & Urban Planning, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran

2 Assistant Professor of Geography and Urban Planning,Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen,Iran

3 Hakim Sabzevari University

چکیده [English]

The purpose of this research is to evaluate the components of urban prosperity in the current situation and to identify the key factors affecting the future of urban prosperity in Qaen city. In order to evaluate the current situation, using the field method and the questionnaire tool, people's opinions were measured about various indicators of urban prosperity in 5 dimensions of productivity, infrastructure, quality of life, equity and participation, and environmental sustainability. In this regard, a sample size of 350 residents of this city was selected by simple random method. One-sample T method was used to analyze these data. The results showed that the urban prosperity of Qaen city is generally average. In terms of economic productivity, infrastructure and environmental sustainability are medium to high, and quality of life and participation are low. In the second part of the research, with the help of experts and using the method of cross-effects (structural) analysis in MICMAC software, the factors affecting urban prosperity were categorized and the key drivers influencing the future of urban prosperity in Qaen city were identified. In such a way that the prosperity variables were divided into 5 categories of influential, dependent, relay variables, independent variabels and regulator. Finally, the most influential variables were identified based on the sum of direct and indirect influence, which includes the following: The capacity to start new businesses, people's participation in city affairs, job opportunities, water supply system, city market capacity to respond to the city's needs, leisure time, household income, road quality, tourism facilities, school quality, job opportunities for women, access to the park, Public libraries, access to the Internet and transportation system, and housing affordability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Urban Prosperity
  • Future Studies
  • cross-effects analysis
  • Qaen City

هدف این پژوهش ارزیابی مؤلفه‌های شکوفایی شهری در وضع موجود و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر آینده شکوفایی شهری در شهر قاین است. برای ارزیابی وضع موجود از روش میدانی و با ابزار پرسشنامه به سنجش نظرات مردم در مورد شاخص‌های مختلف شکوفایی شهری در 5 بعد بهره‌وری، زیرساخت‌ها،کیفیت زندگی، عدالت و مشارکت و پایداری محیطی پرداخته شد. در این راستا، حجم نمونه 350 نفری از ساکنان این شهر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. برای تحلیل این داده‌ها از روش T تک نمونه‌ای استفاده شد. نتایج نشان داد که شکوفایی شهری قاین در کل در حد متوسط است. بعد بهره‌وری اقتصادی در حد متوسط، زیرساخت‌ها و پایداری محیطی در حد متوسط به بالا و کیفیت زندگی و مشارکت در حد پایین است. در بخش دوم پژوهش، با بهره‌گیری از نظر متخصصان و با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع( ساختاری) در نرم‌افزار MICMAC به دسته‌بندی عوامل مؤثر بر شکوفایی شهری و شناسایی پیشران‌‌های کلیدی مؤثر بر آینده شکوفایی شهری در شهر قاین پرداخته شد. به‌گونه‌ای که متغیرهای شکوفایی به 5 دسته عوامل تأثیرگذار، تأثیرپذیر، دووجهی، مستقل و تنظیمی تقسیم شدند. در نهایت تأثیرگذارترین متغیرها بر اساس مجموع تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم شناسایی شدند که شامل این موارد می‌شود: ظرفیت راه‌اندازی کسب‌وکارهای جدید، مشارکت مردم در امور شهر، فرصت‌های شغلی،سیستم آب‌رسانی، ظرفیت بازار شهر برای پاسخگویی به نیاز شهر، اوقات فراغت، درآمد خانوارها،کیفیت معابر، امکانات گردشگری،کیفیت مدارس، فرصت‌های شغلی برای زنان، دسترسی به پارک، کتابخانه‌های عمومی ، دسترسی به اینترنت و سیستم حمل‌ونقل و توان مردم برای خرید خانه

احدنژاد، محسن ؛ حاضری جیقه، صفیه؛ مشکینی، ابوالفضل و پیری، عیسی(1397). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر شکوفایی شهری با رویکرد آینده نگاری )مطالعه موردی: کلانشهر تبریز(، نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، 9 (32 ): 15-30.
اسلامی آکندی، محسن؛ ایلانلو، مریم؛ ابراهیمی، لیلا و بزرگمهر،کیا( 1400). شناسایی پیشران‌های مؤثر و کلیدی بر روند توسعه با رویکرد آینده‌نگری منطقه‌ای (نمونه موردی: استان مازندران ، مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی،2(4): 88-61.
بشارتی، رضا؛ تیموری، ایرج و محمودزاده، حسن(1401). تحلیلی بر اثرات متقاطع مؤلفه‌های تبیین‌کننده‌ی تاب‌آوری و آینده‌پژوهی آن در بافت قدیم شهرها (مطالعه موردی: کلان‌شهر تبریز، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی، 1(2): 34-19.
پورمحمدی، محمدرضا؛ پایدار، مجید(1401). سنجش میزان زیست پذیری شهری با تاکید بر رویکرد پیاده مداری(منطقه 2 کلانشهر تبریز)، فضای شهری و حیات اجتماعی1(2): 67-51.
پریزادی، طاهر؛ احمدی، مظهر؛ رحیم‌زاده، آزاد. (1401). ارزیابی تطبیقی محلات از منظر شاخص شکوفایی شهری، مورد پژوهش: محلات منطقه شش کلان‌شهر تهران. فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری، 13(4)، 119-138.
جهانی، داریوش؛ نظم فر، حسین؛ معصومی، محمدتقی و صمدزاده، رسول(1400). ارزیابی و سنجش شاخص های شکوفایی شهری در شهر اردبیل ، مجله پژوهش و برنامه ریزی شهری، 13(51): 18-1.
جهانی، داریوش، نظم فر، حسین، معصومی، محمدتقی، و صمدزاده، رسول.(1400) سنجش کیفیت زندگی بر اساس شاخص شکوفایی شهری در شهر اردبیل. جغرافیا و مطالعات محیطی، 10(37 )، 45-60.
حاضری، صفیه؛ احدنژاد، محسن؛ مشکینی، ابوالفضل و پیری، عیسی(1400). سنجش وضعیت مؤلفه های شکوفایی شهری (مطالعه موردی: کلان شهر تبریز( ، نشریه مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی : 16(54): 80-63.
حسین آبادی، سعید؛ غراوی، محمد(1401). ارزیابی مؤلفه‌های زیست‌پذیری اجتماعی و مدل‌سازی ساختاری تفسیری آن‌ها (موردمطالعه: شهر قاین)، مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 12(45): 35-14.
خداداد، مهدی (1401). سنجش کیفیت زندگی در بافت‌های فرسوده شهر گرگان، نشریه فضای شهری و حیات اجتماعی،1(1): 43-53.
دانش پور، حمیدرضا؛ سعیدی رضوانی، نوید و بذرگر، محمدرضا(1399). ارزیابی امکان قرارگیری شاخص دسترسی در میان شاخص‌های اصلی شکوفایی شهری )مطالعه موردی:شهرشیراز(، پژوهش های‌ جغرافیای‌ انسانی‌، 52(2): 476-457.
ده ده زاده سیلابی، پروین؛ احمدی فرد، نرگس(1398). تعیین پیشران های کلیدی مؤثّر بر توسعه گردشگری با رویکرد آینده پژوهی (مطالعه موردی: شهرستان‌های استان مازندران، جغرافیا و پایداری محیط، 9(1): 89-73.
شرفی؛ حجت اﷲ، خبازی، مصطفی و مجتبی سلیمانی، دامنه(1397). سنجش اثرات گردشگری یادمان های تاریخی بارویکرد شکوفایی شهری مطالعه موردی: تپه های کنارصندل شهرستان جیرفت، نشریه گردشگری شهری، 5(4): 36- 19.
صفایی پور، مسعود؛ احمدی، زهرا(1393). ارزیابی و سنجش و شاخص های کیفیّت زندگی در منطقه 4 شهر اهواز، مجله توسعه اجتماعی، 9 (2): 63-84.
عباسی، حامد. (1401). بررسی شاخص‌های شکوفایی شهری در شهر خرم‌آباد. پژوهشهای جغرافیای انسانی، 54(2):599-615.
 علاماتی، زینب؛ کلدی، علیرضاو نوابخش ، مهرداد(1401). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر شکوفایی شهری با رویکرد آینده‌نگاری (مطالعه موردی: شهر تهران)، فصلنامه آینده پژوهی شهری، 2(4): 23-1.
علوی، سعیده؛ نظم فر، حسین؛ عشقی چهاربرج ، علی. (1399). ارزیابی و سنجش شاخص‌های شکوفایی شهری (CPI) در کلان‌شهر تهران. برنامه ریزی فضایی، 10(3) :77-97.
فیروزی، محمدعلی؛ شنبه پور مادوان، فرشته(1399). تحلیل ساختاری شکوفایی شهری با رویکرد آینده نگاری(مطالعه موردی: کلان شهر اهواز)، مجله جغرافیا و مطالعات محیطی، 9(35): 30-21.
کاویانی راد، مراد؛ متقی، افشین؛ زرقانی، سید هادی و صدرانیا، حسن(1398). شناسایی و تحلیل تأثیر متغیرها و شاخص‌های مؤثر در اهمیت راهبردی هریرود برای ایران با رویکرد تحلیل تأثیرات متقابل ، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 19 (55): 1-22.
محلوجی، مهرداد، خادم الحسینی، احمد، صابری، حمید، و قائدرحمتی، صفر. (1400). ارزیابی عوامل موثر بر زیست پذیری شهری در سکونتگاه های غیررسمی, مطالعه منطقه 14 شهراصفهان. جغرافیا و مطالعات محیطی، 10(40 ): 7-20.
محمدیارزاده، سجاد؛ شمس الهی، بهنوش(1397). نقش فضاهای عمومی در تحقق شکوفایی شهری و توسعه پایدار، فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد و مدیریت شهری، 6(23): 124-111.
محمدی ده چشمه، مصطفی؛ حاجی پور، نازنین(1400). تحلیل تطبیقی شکوفایی شهری در مدل ادغامی کپلند (مطالعه موردی: مناطق شهری کرمانشاه). نشریه پژوهش و برنامه ریزی شهری، 12(44 ): 20-1.
ملکی، سعید؛ مدانلوجویباری، مسعود (1395). شکوفایی شهری،تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی، چاپ اول.
Arbab, P. (2017). City Prosperity Initiative Index: Using AHP Method to recalculate the weights of dimensions and sub-dimensions in reference to Tehran metropolis. European Journal of Sustainable Development, 6(4), 289-289.
Arimah, B. (2017). Infrastructure as a Catalyst for the Prosperity of African Cities. Procedia Engineering, 198, 245-266.
Glaeser, E., & Joshi-Ghani, A. (2021). The Urban Imperative: Toward Shared Prosperity. Open Knowl. Repos. 2013.
Habitat, U. N. (2013). State of the world's cities 2012/2013: Prosperity of cities.
Habitat,U.N (2016). "The City Prosperity Initiative", United Nations Human Settlements Programme, London: Earthscan.
Mouratidis, K. (2021). Urban planning and quality of life: A review of pathways linking the built environment to subjective well-being. Cities, 115, 103229.
Narayanan, A., Jenamani, M., & Mahanty, B. (2021). Determinants of sustainability and prosperity in Indian cities. Habitat International, 118, 102456.
Sands, G. (2015). Measuring the prosperity of cities. Habitat International, 45, 1-2.
United Nations(2018). World Urbanization Prospects 2018 Highlights. Department of Economic and Social Affairs Population Division.