بررسی رتبه‌بندی نواحی شهری مبتنی بر برخورداری از شاخص های کمی و کیفی مسکن (مورد مطالعه: شهر دامغان)

احمدی دهرشید, پارسا; تقی پور, علی اکبر; عسکری, قاسم

doi:10.22034/jprd.2024.61306.1090

نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

¹ گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² استادیار دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان

³ استادیار دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.

10.22034/jprd.2024.61306.1090

چکیده

ارزیابی کیفیت مسکن در سطح نواحی شهری، ابزار راهنمایی برای شناخت وضعیت کیفیت مسکن و از سوی دیگر، تبیین‌کننده نواحی نیازمند مداخله در راستای ارتقای سطح اسکان مطلوب جمعیت است. تعدد واحدهای مسکونی فرسوده، لرزه‌خیر بودن شهر و روند روبه‌رشد افزایش جمعیت و مهاجرت در شهر دامغان، لزوم مطالعه در حوزه اسکان مطلوب جمعیت را در این شهر، آشکار می‌سازد. این تحقیق از حیث هدف کاربردی و از نظر رویکرد تحلیل، توصیفی – تحلیلی است. ابزار گردآوری اطلاعات در این مطالعه تلاش شده تا با اتکا بر رویکرد عینی، از داده‌های ثانویه برای انجام تجزیه و تحلیل‌های مربوطه استفاده شود. تجزیه و تحلیل‌ها با استفاده از تکنیک‌های رتبه‌بندی کوپراس، مورا، اورست و در نهایت تکنیک کوپلند انجام شد؛ برای تحلیل فضایی پراکندگی شاخص‌ها نیز از نرم‌افزار GIS و برای مباحث آماری نیز از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که از میان 9 ناحیه دامغان، ناحیه 2، 4 و 9 برخوردارترین نواحی از حیث شاخص‌های کمی و کیفی مسکن‌اند؛ از سوی مقابل، ناحیه 7، 5 و 1 نیز کم‌ترین برخورداری را از شاخص‌های مذکور دارند؛ یافته‌های حاصل از آزمون خود همبستگی فضایی Global Moran's I نیز نشان داد که الگوی پراکندگی شاخص‌ها در سطح نواحی این شهر، الگوی تصادفی است؛ این یافته بصورت آشکاری این مساله را برجسته می‌سازد که عوامل متعددی در وقوع چنین الگوی موثر است؛ فرسودگی واحدهای مسکونی، قدمت ناحیه، توزیع نابرابرانه سرانه‌های شهری در سطح نواحی از جمله مهم‌ترین دلایل در وقوع چنین الگویی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Ranking urban areas based on quantitative and qualitative housing indices (Case study: Damghan city)

نویسندگان [English]

Parsa Ahmadi Dehrashid ¹
ali akbar taghipour ²
Ghasem Askari ³

¹ Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.

² Assistant Professor, School of Earth Science, Damghan University, Damghan, Iran.

³ Assistant Professor, School of Earth Science, Damghan University, Damghan, Iran

چکیده [English]

The assessment of housing quality at the level of urban areas serves as a guiding tool to understand the state of housing quality and, on the other hand, as a delineator of areas requiring intervention towards the enhancement of desirable housing standards for the population. The prevalence of dilapidated residential units, seismic vulnerability of the city, and the ongoing trend of population growth and migration in Damghan highlight the necessity of studying the domain of desirable housing for its populace in this city. This research, both in terms of its applied objective and analytical approach, adopts a descriptive-analytical stance. Data collection instruments in this study endeavor to utilize secondary data for conducting relevant analyses relying on an objective approach. Analyses were conducted utilizing ranking techniques such as Coperas, Moora, and Oreste methods, and ultimately the Copeland technique; while spatial distribution analysis of indices was performed using GIS software, and statistical discussions were conducted employing SPSS software. Findings indicate that among the 9 districts of Damghan, districts 2, 4, and 9 exhibit the highest levels of both quantitative and qualitative housing indices, whereas districts 7, 5, and 1 demonstrate the lowest levels of the aforementioned indices. Results from the spatial autocorrelation test using Global Moran's I also suggest a random pattern of indices dispersion at the district level in this city, emphasizing the involvement of numerous factors in shaping such a pattern. Dilapidation of residential units, district antiquity, and uneven distribution of urban amenities across districts are among the primary reasons contributing to this pattern. Ultimately, this study proposes the identification of inadequate neighborhoods in terms of housing quality, implementation of neighborhood-based housing redevelopment processes, and municipal emphasis on housing quality within regulations and oversight as recommendations towards enhancing housing quality at the urban level in Damghan.

کلیدواژه‌ها [English]

Housing quality
housing planning
MCDM
Damghan city

مراجع

احدنژاد، محسن؛ تیموری، اصغر؛ طهماسبی مقدم، حسین. (1399). تحلیل فضایی شاخص‌های کیفیت مسکن در نواحی شهری با رویکرد مسکن پایدار (موردپژوهی: شهر زنجان). توسعه پایدار محیط جغرافیایی، 2(3)، 133-148. https://doi.org/10.52547/sdge.2.3.133

پورمحمدی، محمدرضا. (1379). برنامه ریزی مسکن. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.

تقی پور، علی اکبر؛ حسن زاده باغی، بنیامین؛ احمدی دهرشید, پارسا. (1402). ارزیابی عوامل تاثیرگذار بر کیفیت پیاده‌راه‌ها براساس دیدگاه شهروندان (مطالعه‌موردی: دو فاز اجراء شده پیاده‌راه شهر رشت). نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی، 27(83)، 27-38.

حاتمی نژاد, حسین؛ حق وردی, زهرا؛ احمدی دهرشید, پارسا. (1402). رتبه‌بندی نواحی شهری از حیث برخورداری از شاخص‌های کمی – کیفی مسکن(مورد مطالعه: نواحی 22گانه شهر اراک). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، ()، https://doi.org/10.22034/jargs.2023.417205.1059

رضایی راد، هادی؛ رفیعیان، مجتبی. (1391). سنجش فضایی کیفیت مسکن در شهر سبزوار، با استفاده از روش تحلیل عاملی. نامه معماری و شهرسازی، 4(8)، 95-110. https://doi.org/10.30480/aup.2012.157

روستایی، شهریور؛ علیزاده، شیوا. (1399). تحلیل فضایی کیفیت مسکن در شهر ارومیه با استفاده از روشHOT SPOT. برنامهریزی توسعه کالبدی، 7(1)، 101-117. https://doi.org/10.30473/psp.2020.6801

زیاری، کرامت الله؛ قاسمی قاسموند، عزت الله. (1395). ارزیابی شاخص‌های کمّی و کیفی مسکن با رویکرد توسعۀ پایدار (مطالعۀ موردی: شهر سامان). پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، 4(2)، 197-221. https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.59160

سامی، ابراهیم؛ کرباسی، پوران. (1399). ارزیابی وضعیت کمی و کیفی روند توسعه مسکن در شهر مراغه. جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 10(38)، 393-406. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22286462.1399.10.38.55.0

ضرغام فرد، مسلم. (1396). «ارزیابی سیاستهای مسکن (بعد از انقلاب) از منظر تأمین نیازهای گروههای هدف». پایاننامه کارشناسی ارشد رشته جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران.

اداره کل راه و شهرسازی استان سمنان. (1394). طرح جامع شهر دامغان.

عزیزی، محمدمهدی. (1383). جایگاه شاخصهای مسکن در فرایند برنامهریزی مسکن. هنرهای زیبا، 17(17)، -.

علیپور، سمیه؛ مشکینی، ابوالفضل؛ احدنژاد روشتی، محسن. (1399). رتبهبندی شاخص‌های کمی و کیفی مسکن با استفاده از مدل تصمیم گیری ELECTRE III (نمونه مورد مطالعه محلات شهرکرج). جغرافیا و برنامه‌ریزی، 24(71)، 273-295.

غفاری گیلانده، عطا؛ نظم فر، حسین؛ محمدی، علیرضا؛ ده ده زاده سیلابی، پروین. (1399). تحلیلی بر نابرابری های فضایی با تاکید بر شاخص های کیفیت مسکن (نمونه موردی: مناطق شهری اردبیل). علوم و تکنولوژی محیط زیست، 22(10 (پیاپی 101) )، 251-264.

شرکت بازآفرینی شهری ایران. (1402). بافتهای فرسوده شهری ایران.

مرصوصی، نفیسه؛ علی‌اکبری، اسماعیل؛ سفاهن، افشین؛ بوستان احمدی، وحید. (1400). تحلیل فضایی شاخص‌های کالبدی مسکن با تأکید بر شهر عادل (مطالعه موردی: مناطق 22گانه کلان‌شهر تهران). پژوهش و برنامهریزی شهری، 12(45)، 21-36. https://doi.org/10.30495/jupm.2021.4064

مرکز آمار ایران. (1395). سرشماری نفوس و مسکن استان سمنان.

مشکینی، ابوالفضل؛ ضرغام فرد، مسلم. (1398). برنامه ریزی مسکن شهری با نگاهی بر ایران. تهران: انتشارات سمت.

نیک‌پور، عامر. (1401). تحلیل شاخصهای مسکن در شهر آمل. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 9(33)، 199-223.

نیک‌پور، عامر؛ آنامرادنژاد، رحیم؛ ملاحسینی، علی‌اصغر. (1396). سطح‌بندی محلات بر اساس شاخص‌های کمی و کیفی مسکن (موردمطالعه شهر بابلسر). مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 4(15)، 100-123. https://doi.org/10.22080/shahr.2017.1816

یزدانی، محمدحسن؛ حسن‌پور، سحر؛ هاشمی معصوم‌آباد، رضا. (1398). تحلیل فضایی ابعاد اجتماعی و کالبدی مسکن در مناطق شهر اهواز. برنامه‌ریزی توسعه کالبدی، 6(2)، 51-66.

Adeoye, D. O. (2016). Challenges of urban housing quality: Insights and experiences of Akure, Nigeria. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 216, 260-268.‏ https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.12.036

Ahadnejad, M., Teymouri, A., & Tahmasebi, H. (2021). Spatial analysis of Housing Quality Indices with Emphasis on Sustainable Housing Approach (Case study: Zanjan City). Sustainable Development & Geographic Environment, 2(3), 133-148. (In Persian). https://doi.org/10.52547/sdge.2.3.133

Alipour, S., meshkini, A., & Ahadnejad roshti, M. (2020). Ranking quantitative and qualitative indicators of housing with using ELECTRE III decision-making mode. Journal of Geography and Planning, 24(71), 273-295. (In Persian).

American Public Health Association Committee on The Hygiene of Housing, An Appraisal Method for Measuring The Quality of Housing: A Yardstick for Health Offices, Housing Officials and Planners. Part II Appraisal of Dwelling Conditions, pp. 15–16, (New York, 1946).

Azizi, M. M. (2004). The position of housing indicators in the housing planning process. Honar-ha-ye Ziba, 17(17), -.(In Persian).

Brauers, W. K., & Zavadskas, E. K. (2006). The MOORA method and its application to privatization in a transition economy. Control and cybernetics, 35(2), 445-469.‏

Chatterjee, P., Athawale, V. M., & Chakraborty, S. (2011). Materials selection using complex proportional assessment and evaluation of mixed data methods. Materials & Design, 32(2), 851-860

.‏ https://doi.org/10.1016/j.matdes.2010.07.010

D'Alessandro, D., & Appolloni, L. (2020). Housing and health. An overview. ANNALI DI IGIENE MEDICINA PREVENTIVA E DI COMUNITÀ, 32(5 Supple 1), 17-26.‏ https://doi.org/10.7416/ai.2020.3391

Ghaffari Gilandeh, A., nazmfar, H., mohammadi, A., & dadazade silabi, P. (2020). Analysis of space inequalities focused on house quality indices (Case study: Ardebil urban regions). Journal of Environmental Science and Technology, 22(10), 251-264. (In Persian).

Goodman, A. C. (1978). Hedonic prices, price indices and housing markets. Journal of urban economics, 5(4), 471-484.‏ https://doi.org/10.1016/0094-1190(78)90004-9

Hataminejad, H., Haghverdi, Z., & Ahmadi Dehrashid, P. (2023). Ranking of Urban Areas in Terms of Quantitative and Qualitative Housing Indicators (Case Study: 22 Regions of Arak City). Journal of Arid Regions Geographic Studies, (), -. (In Persian). https://doi.org/10.22034/jargs.2023.417205.1059

Kain, J. F., & Quigley, J. M. (1970). Measuring the value of housing quality. Journal of the American statistical association, 65(330), 532-548.‏

Kurian, S. M., & Thampuran, A. (2011). Assessment of housing quality. Institute of Town Planners, India Journal, 8(2), 74-85.‏

Marsomi, N., Aliakbari, E., Safahan, A., & Bostan ahmadi, V. (2021). Spatial analysis of physical characteristics of urban housing with emphasis on inequality within the region (Case study: 22 metropolitan areas of Tehran). Research & Urban Planning, 12(45), 21-36. (In Persian). https://doi.org/10.30495/jupm.2021.4064

Meng, G., & Hall, G. B. (2006). Assessing housing quality in metropolitan Lima, Peru. Journal of housing and the built environment, 21, 413-439.‏ https://doi.org/10.1007/s10901-006-9058-1

Meshkini, A., Zargham Fard, M. (2018). Urban housing planning with a view on Iran. Tehran: Samt Publications. (In Persian).

Morris, E. W., Woods, M. E., & Jacobson, A. L. (1972). The measurement of housing quality. Land Economics, 48(4), 383-387.‏

Nikpour, A. (2022). Analysis of Housing Indicators in Amol City. Urban Structure and Function Studies, 9(33), 199-223. (In Persian).

Nikpour, A., Anamoradnejad, R. B., & Molahosaini, A. (2017). Ranking of neighborhoods based on housing quantitative and qualitative indicators (A case study of Babolsar). Urban Structure and Function Studies, 4(15), 100-123. (In Persian). https://doi.org/10.22080/shahr.2017.1816

Ozsoy, A., Altas, N. E., Ok, V., & Pulat, G. (1996). Quality assessment model for housing: a case study on outdoor spaces in Istanbul. Habitat International, 20(2), 163-173.‏ https://doi.org/10.1016/0197-3975(95)00045-3

Pourmohammadi, M. R. (2000). Planning for Housing. Tehran: Samt Publisher. (In Persian).

Rajaei, S. A., & Mansourian, H. (2017). Urban growth and housing quality in Iran. Social Indicators Research, 131, 587-605.‏ https://doi.org/10.1007/s11205-016-1260-2

Rezaei Rad, H., & Rafiean, M. (2012). Spatial Assessment of Housing Quality in Sabzevar City, by Using Factor Analysis Method (FAM). Journal of Architecture and Urban Planning, 4(8), 95-110. (In Persian). https://doi.org/10.30480/aup.2012.157

Rostaei, S., & Alizadeh, S. (2020). Spatial analysis of housing quality in Urmia using the HOT SPOT method. Physical Social Planning, 7(1), 101-117. (In Persian). https://doi.org/10.30473/psp.2020.6801

Şahin, M. (2021). A comprehensive analysis of weighting and multicriteria methods in the context of sustainable energy. International Journal of Environmental Science and Technology, 18(6), 1591-1616.‏ https://doi.org/10.1007/s13762-020-02922-7

Sami, E., & karbasi, P. (2020). Assessment Quantitative and qualitative condition the process of housing development in Maragheh city. Geography (Regional Planning), 10(1), 393-406. (In Persian). https://dorl.net/dor/20.1001.1.22286462.1399.10.38.55.0

Sengupta, U., & Tipple, A. G. (2007). The performance of public-sector housing in Kolkata, India, in the post-reform milieu. Urban Studies, 44(10), 2009-2027.‏ https://doi.org/10.1080/00420980701471927

Sinha, R. C., Sarkar, S., & Mandal, N. R. (2017). An overview of key indicators and evaluation tools for assessing housing quality: A literature review. Journal of The Institution of Engineers (India): Series A, 98, 337-347.‏ https://doi.org/10.1007/s40030-017-0225-z

Streimikiene, D. (2015). Quality of life and housing. International Journal of Information and Education Technology, 5(2), 140.‏ https://doi.org/10.7763/ijiet.2015.v5.491

Taghipour, A. A., Hasanzadeh Baghi, B., Ahmadi Dehrashid, P. (2023). Evaluation of the influencing factors on the quality of pedestrian zones from the perspective of citizens (Case study: Two phases of Pedestrian Zone in Rasht). Geography and Planning, 27(83), 27-38. (In Persian).

United Nations. (1996). UN documents: Gathering a body of global agreements. The habitat agenda: Chapter IV: B. Adequate shelter for all.

Yazdani, M. H., Hassanpour, S., & Hashemi Masoomabad, R. (2019). Spatial Analysis of Social and Physical Dimensions of Housing in Ahwaz City. Physical Social Planning, 6(2), 51-66. (In Persian). https://doi.org/10.30473/psp.2019.6067

Yue, C. (2017). Entropy-based weights on decision makers in group decision-making setting with hybrid preference representations. Applied Soft Computing, 60, 737-749.

‏ https://doi.org/10.1016/j.asoc.2017.07.033

Zargham Fard, M. (2016). »Evaluation of housing policies (after the revolution) from the perspective of meeting the needs of the target groups«. Master's thesis in the field of geography and urban planning, Faculty of Geography, University of Tehran. (In Persian).

Zey‐Ferrell, M., Kelley, E. A., & Bertrand, A. L. (1977). Consumer preferences and selected socioeconomic variables related to physical adequacy of housing. Home Economics Research Journal, 5(4), 232-243.‏ https://doi.org/10.1177/1077727X7700500403

Zhang, F., Zhang, C., & Hudson, J. (2018). Housing conditions and life satisfaction in urban China. Cities, 81, 35-44.‏ https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.03.012

Zhu, L. Y., & Shelton, G. G. (1996). The relationship of housing costs and quality to housing satisfaction of older American homeowners: Regional and racial differences. Housing and Society, 23(2), 15-35. https://doi.org/10.1080/08882746.1996.11430239

Ziari, K., & Ghasemi Ghasemvand, E. (2016). Assessment of qualitative and quantitative indices of housing by sustainable development approach (Case study: Saman City). Geographical Urban Planning Research (GUPR), 4(2), 197-221. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jurbangeo.2016.59160

فضای شهری و حیات اجتماعی

بررسی رتبه‌بندی نواحی شهری مبتنی بر برخورداری از شاخص های کمی و کیفی مسکن (مورد مطالعه: شهر دامغان)

مراجع

مراجع

دوره 3، شماره 8
خرداد 1403
صفحه 95-76

بررسی رتبه‌بندی نواحی شهری مبتنی بر برخورداری از شاخص های کمی و کیفی مسکن (مورد مطالعه: شهر دامغان)

مراجع

مراجع

دوره 3، شماره 8خرداد 1403صفحه 95-76

دوره 3، شماره 8
خرداد 1403
صفحه 95-76