نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• پارسا احمدی دهرشید ¹
• علیرضا کجوری ²
• علی اکبر تقی پور ³

¹ گروه جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

³ دانشکده علوم زمین، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.

چکیده

دسترسی فضایی به خدمات عمومی یکی از مؤلفه‌های برخورداری شهری و از جنبه‌های قابل‌سنجش بُعد توزیعی عدالت فضایی است. این پژوهش با هدف تحلیل الگوی استقرار و پوشش دسترسی پیاده به خدمات منتخب شهری و بررسی تفاوت پهنه‌های شهر دامغان از نظر تنوع خدمات قابل‌دسترسی انجام شد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی – تحلیلی است و با رویکرد کمّی و فضایی انجام شده است. جامعه پژوهش شامل ۱۰۸ مرکز خدماتی متعلق به سال ۱۴۰۳ بود که به‌صورت تمام‌شمار در 5 گروه «آموزشی»، «بهداشتی – درمانی»، «فرهنگی – مذهبی»، «ورزشی» و «فضای سبز و تفریحی» و 9 مؤلفه طبقه‌بندی شدند. پس از آماده‌سازی شبکه معابر، محدوده‌های دسترسی مناسب و متوسط هر مؤلفه با استفاده از ابزار Service Area در محیط ArcGIS Pro و براساس آستانه‌های شبکه‌ای متناسب با نوع خدمت محاسبه شد. سپس، محدوده‌های دسترسی 9 مؤلفه تلفیق شدند تا تعداد انواع خدمات قابل‌دسترسی در بخش‌های مختلف شهر مشخص شود. نتایج نشان داد که الگوی دسترسی به خدمات در دامغان ناهمگن، چندکانونی و وابسته به نوع خدمت است. ناحیه ۱ و بخش‌هایی از نواحی ۴ و ۷ از تنوع بیشتری از خدمات قابل‌دسترسی برخوردار بودند. این درحالی‌ است که بخش‌هایی از نواحی ۵ و ۶ و برخی پهنه‌های پیرامونی تنوع محدودتری داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی دسترسی در دامغان را نمی‌توان صرفاً براساس تقابل مرکز برخوردار و پیرامون کم‌برخوردار تبیین کرد.

کلیدواژه‌ها

• عدالت فضایی
• خدمات شهری
• دسترسی‌پذیری فضایی
• تحلیل شبکه
• شهر دامغان

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Network-Based Analysis of Pedestrian Access to Selected Urban Services with an Emphasis on the Distributive Dimension of Spatial Justice: A Case Study of Damghan, Iran

نویسندگان [English]

• Parsa Ahmadi Dehrashid ¹
• Alireza Kojouri ²
• Ali Akbar Taghipour ³

¹ Department of Human Geography and Planning, Faculty of Geography, Tehran University, Tehran, Iran.

² Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran

³ School of Earth Sciences, Damghan University, Damghan, Iran

چکیده [English]

Spatial access to public services is an important component of urban well-being and a measurable aspect of the distributive dimension of spatial justice. This study analyzes the spatial distribution and pedestrian accessibility of selected urban services in Damghan and examines variations across the city in the diversity of accessible services. The study employed an applied, descriptive–analytical design and a quantitative spatial approach. The dataset comprised all 108 service facilities recorded in 1403 in the Iranian calendar (2024–2025), classified into nine components and five categories: educational, healthcare, cultural–religious, sports, and green and recreational services. After preparing the street network, areas of good and moderate accessibility were calculated for each component using the Service Area tool in ArcGIS Pro and service-specific network-distance thresholds. The accessibility areas of the nine components were subsequently overlaid to determine the number of service types accessible in different parts of the city. The results revealed a heterogeneous, polycentric, and service-dependent accessibility pattern. District 1 and parts of Districts 4 and 7 had access to a greater diversity of services, whereas parts of Districts 5 and 6 and several peripheral areas had access to fewer service types. Pharmacies exhibited a more concentrated spatial pattern, while the two public libraries produced limited and disconnected service areas. Mosques and parks were more widely distributed, although their coverage was neither complete nor continuous. Accessibility patterns for schools, healthcare facilities, and sports facilities also varied considerably across the city. The findings demonstrate that accessibility in Damghan cannot be explained solely through a simple contrast between an advantaged center and a disadvantaged periphery. Urban service planning should therefore move beyond reliance on facility counts and administrative boundaries and use actual network-based coverage and accessible-service diversity to identify spatial gaps and guide the future development of services.

کلیدواژه‌ها [English]

• Spatial justice
• Urban services
• Spatial accessibility
• Network analysis
• Damghan City