نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسنده

• محمد حامد موسوی

گروه معماری، واحد نیشابور، دانشگاه آزاد اسلامی، نیشابور، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر ویژگی‌های طراحی و سازمان فضایی پارک‌وی‌ها بر میزان و کیفیت تعاملات اجتماعی اتفاقی در محدوده پیرامون حرم مطهر امام رضا(ع) انجام گرفت. پرسش محوری آن است که عناصر کالبدی و محیطی این کریدورها چگونه می‌توانند شرایط شکل‌گیری تعاملات خودجوش میان کاربران را فراهم سازند. با توجه به اهمیت فضاهای باز شهری در تسهیل ارتباطات اجتماعی، مطالعه حاضر رابطه میان مؤلفه‌هایی همچون دسترسی‌پذیری، کیفیت بصری و زیبایی‌شناختی، امکانات محیطی، فضاهای نشستن و احساس امنیت را با میزان حضورپذیری و تعاملات اجتماعی بررسی می‌کند.



پژوهش با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی اجرا شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای ساختاریافته شامل پرسش‌های بسته مبتنی بر طیف لیکرت، گزینه‌های دوحالتی و یک پرسش باز گردآوری گردید. جامعه آماری شامل ۳۶۰ نفر از کاربران سه محور پارک‌وی حضرت زهرا، طوبی و رضوان در منطقه ثامن مشهد بود که به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده‌های کمی با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام شد و پاسخ‌های کیفی نیز با استفاده از SPSS Text Analytics تحلیل گردید.



نتایج نشان داد میان ویژگی‌های طراحی پارک‌وی و سطح تعاملات اجتماعی اتفاقی رابطه‌ای معنادار وجود دارد. وجود نشیمن، کیفیت مطلوب منظر و فضای سبز، دسترسی مناسب، امکانات رفاهی و ادراک امنیت، ماندگاری کاربران را افزایش داده و زمینه تعامل را تقویت می‌کند. همچنین ادراک امنیت و رضایت محیطی نقش میانجی دارند.



در مجموع، طراحی انسان‌محور پارک‌وی‌ها می‌تواند حضورپذیری و سرزندگی اجتماعی فضاهای شهری پرتردد را به‌طور مؤثر ارتقا دهد.

کلیدواژه‌ها

• تعاملات اجتماعی
• پارک‌وی
• فضای شهری
• منطقه ثامن
• حیات اجتماعی

موضوعات

• طراحی شهری

عنوان مقاله [English]

The Role of Spatial Characteristics in Shaping Social Interactions in Urban Public Spaces: A Case Study of Parkways around the Imam Reza Shrine in the Samen District of Mashhad

نویسنده [English]

• mohammad hamed mousavi

Department of Architecture, Neyshabur Branch, Islamic Azad University, Neyshabur, Iran

چکیده [English]

This research examines how the physical design and spatial organization of parkway corridors shape the frequency and quality of incidental social interactions within the urban context surrounding the Imam Reza Shrine in Mashhad. The central inquiry investigates whether and to what extent the built and environmental characteristics of these linear open spaces create favorable conditions for unplanned social encounters. Recognizing the pivotal role of public open spaces in facilitating everyday social contact, the study analyzes the relationship between key spatial dimensions—accessibility, visual and aesthetic quality, environmental amenities, seating availability, and perceived safety—and levels of user presence and spontaneous interaction.



Method:



A mixed-methods strategy was adopted, combining quantitative measurement with qualitative interpretation. Data collection relied on a structured questionnaire composed of Likert-scale items, dichotomous (yes/no) questions, and one open-ended item designed to capture subjective user perceptions. The study sample included 360 users of three parkway corridors—Hazrat Zahra, Tooba, and Rezvan—situated in Mashhad’s Samen district. Respondents were recruited through purposive sampling. Quantitative data were processed using SPSS version 26, while qualitative responses were analyzed via SPSS Text Analytics to extract recurring themes and interpret experiential insights.



Results:



The analysis indicates a statistically significant relationship between parkway design attributes and the level of incidental social interaction. Features such as sufficient seating, green elements and attractive landscapes, walkable and accessible pathways, supportive environmental facilities, and a strong perception of safety were found to increase users’ inclination to pause and spend time in the space. Extended presence, in turn, enhances opportunities for spontaneous encounters. Perceived safety and overall satisfaction emerged as mediating variables reinforcing both presence and interaction.



Conclusion:



The findings demonstrate that context-responsive, human-centered parkway design can effectively strengthen incidental social interaction, intensify user presence, and enrich the overall urban experience, particularly in dense areas adjacent to major religious destinations.

کلیدواژه‌ها [English]

• Social Interactions
• Parkway
• Urban Space
• Samen District
• Social Life