نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• اصغر عابدینی ¹
• فائزه ذاکری ²
• آیناز زاهد ³

¹ گروه شهرسازی دانشگاه ارومیه

² گروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران

³ گروه شهرسازی، دانشکده معماری، شهرسازی و هنر، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

چکیده

تحول دیجیتال و گسترش فناوری‌های هوشمند، ماهیت فضاهای شهری را از یک بستر صرفاً فیزیکی به ساختاری چندلایه و ترکیبی متشکل از مؤلفه‌های مادی و سایبرنتیک دگرگون کرده است. اگرچه مفهوم فضاهای سایبرنتیک در ادبیات نظری شهرسازی و مطالعات شهری مطرح شده، اما در پژوهش‌های داخلی، به‌ویژه در مقیاس منطقه‌ای کلانشهرهای ایران، بررسی تحلیلی و یکپارچه اثرگذاری هم‌زمان زیرساخت‌های فناورانه، ادراک دیجیتال و تعاملات اجتماعی دیجیتال بر تجربه فضایی شهروندان، با بهره‌گیری هم‌زمان از داده‌های ادراکی و مکانی، همچنان با خلأ پژوهشی مواجه است. هدف این پژوهش، تحلیل میزان و نحوه تأثیرپذیری فضاهای شهری از فضاهای سایبرنتیک در منطقه ۲ کلانشهر تبریز است. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی–تحلیلی با رویکرد ترکیبی کمّی و مکانی است که داده‌های آن از طریق پرسش‌نامه محقق‌ساخته گردآوری و با استفاده از روش‌های آماری و تحلیل‌های فضایی GIS تحلیل شده است. نتایج نشان داد فضای سایبرنتیک از طریق سه سازوکار اصلی شامل زیرساخت‌های دیجیتال، ادراک دیجیتال و تعاملات اجتماعی دیجیتال بر کیفیت، هویت و خوانایی فضاهای شهری اثرگذار است. در میان این عوامل، ادراک دیجیتال بیشترین نقش را در بازتعریف تجربه فضایی شهروندان ایفا می‌کند. همچنین تحلیل‌های مکانی نشان داد نواحی دارای زیرساخت‌های هوشمند از سطح بالاتری از تعامل اجتماعی، حضورپذیری و مطلوبیت فضایی برخوردارند.

کلیدواژه‌ها

• سایبرنتیک
• فضای شهری
• ادراک دیجیتال
• طراحی شهری
• تبریز
• تجربه مکانی

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Investigating the Extent of Urban Space Influence by Cybernetic Spaces (Case Study: District 2 of Tabriz)

نویسندگان [English]

• Asghar Abedini ¹
• Faezeh Zakeri ²
• Aynaz Zahed ³

¹ University of Urmia

² Department of Urban Planning, Faculty of Architecture, Urban Planning and Art, Urmia University, Urmia, Iran.

³ Department of Urban Planning, Faculty of Architecture, Urban Planning and Art, Urmia University, Urmia, Iran.

چکیده [English]

Digital transformation and the expansion of smart technologies have reshaped the nature of urban spaces from a purely physical environment into a multilayered, hybrid structure composed of both material and cybernetic components. Although the concept of cybernetic spaces has been discussed within the theoretical literature of urban planning and urban studies, analytical and integrated examinations of the simultaneous influence of technological infrastructures, digital perception, and digital social interactions on citizens’ spatial experience particularly through the combined use of perceptual and spatial (GIS-based) data remain underexplored in domestic research, especially at the regional scale of Iran’s metropolitan areas. The objective of this study is to analyze the extent and manner of urban spaces’ susceptibility to cybernetic spaces in District 2 of Tabriz Metropolis. Methodologically, the research is applied in purpose and descriptive–analytical in nature, employing a mixed quantitative–spatial approach. Data were collected through a researcher‑designed questionnaire and analyzed using statistical techniques and GIS-based spatial analyses. The statistical population consisted of residents of District 2 of Tabriz, and the sample size was determined as 384 individuals using Cochran’s formula. The findings revealed that components of cybernetic space exert a significant influence on the redefinition of meaning, identity, and quality in urban spaces, with digital perception playing the most prominent role in explaining users’ spatial experience. Spatial analyses further indicated that areas equipped with smart urban infrastructures exhibit higher levels of presence, social interaction, and spatial desirability. Overall, the study’s contribution lies in presenting an analytical model that elucidates the linkage between perceptual and spatial dimensions of cybernetic spaces at a regional scale, offering a scientific basis for smart urban policy-making, design, and planning in Iranian metropolitan contexts.

کلیدواژه‌ها [English]

• Cybernetic
• Urban space
• Digital perception
• Urban design
• Tabriz
• Spatial experience