نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• عزت اله اصغری زاده ¹
• منیژه ملائی ²
• میلاد فتحی ³

¹ استاد، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران

² بلوار باغستان گلستان 12 پلاک 28 واحد 2

³ دکتری معماری، گروه معماری، واحد بروجرد، دانشگاه آزاد اسلامی، بروجرد، ایران

چکیده

با گسترش فزاینده شهرنشینی، سنجش شکوفایی شهری (CPI) به عنوان ابزاری برای ارزیابی موفقیت شهرها فراتر از شاخص‌های اقتصادی صرف مطرح شده است. هدف این پژوهش، سنجش میزان کارایی مناطق کلان‌شهر کرج در تبدیل ورودی‌های کالبدی شامل پیکره‌بندی فضایی شبکه معابر (همپیوندی، اتصال و عمق) و الگوی کاربری زمین به خروجی‌های شش‌گانه شکوفایی پایدار است.

این مطالعه کاربردی با روش علی-مقایسه‌ای، داده‌های مربوط به سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲ را در ۸ منطقه شهرداری کرج بررسی کرده است. برای استخراج ویژگی‌های کالبدی از تکنیک چیدمان فضا و تصاویر ماهواره‌ای لندست ۸ استفاده شد. جهت رتبه‌بندی و تحلیل کارایی نیز ترکیبی از روش‌های آنتروپی شانون، تکنیک واسپاس و مدل ریاضی تحلیل پوششی داده‌های ابرکارایی به همراه آنالیز حساسیت به کار گرفته شد.

نابرابری شدیدی میان مناطق وجود دارد؛ به طوری که تنها منطقه ۹ با بهره‌گیری از همپیوندی بالای معابر، بالاترین کارایی را در تبدیل زیرساخت به شکوفایی نشان داد و در وضعیت «برخوردار» قرار گرفته است. در مقابل، منطقه ۵ به دلیل بالا بودن شاخص عمق فضایی و وسعت اراضی بایر، کمترین میزان کارایی را داشته و در رتبه «بسیار محروم» قرار گرفت. مدل ابرکارایی نشان داد که میانگین کارایی فنی مناطق ۰.۷۸ بوده و شاخص عمق فضایی، کلیدی‌ترین عامل در کاهش کارایی مناطق محروم شناسایی شد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، وجود زیرساخت‌های فیزیکی به‌تنهایی ضامن شکوفایی نیست و موفقیت مناطق، تابعی از مدیریت کارآمد کالبد و تخصیص بهینه منابع است. برای کاهش شکاف ساختاری، گذار از توسعه مبتنی بر رشد جمعیتی به سمت توسعه برنامه‌ریزی‌شده ضروری است.

کلیدواژه‌ها

• شکوفایی شهری
• تحلیل پوششی داده‌ها
• چیدمان فضا
• کلان‌شهر کرج
• ابرکارایی

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Applying Data Envelopment Analysis (DEA) to Assess Urban Efficiency in Achieving Sustainable Prosperity: An Integrated Analysis of Street Network Configuration and Land Use Patterns

نویسندگان [English]

• Ezzatolah Asgharizadeh ¹
• Manizheh Mollaei ²
• Milad Fathi ³

¹ Professor, Department of Industrial Management, Faculty of Management, University of Tehran, Tehran, Iran

² PHD Student, Department of Industrial Management, Alborz Campus, University of Tehran, Tehran, Iran

³ PhD in Architecture, Department of Architecture, Borujerd Branch, Islamic Azad University, Borujerd, Iran,

چکیده [English]

Objective: With the rapid expansion of urbanization, the City Prosperity Index (CPI) has emerged as a crucial tool for evaluating urban success beyond purely economic indicators. This research aims to measure the efficiency of Karaj metropolitan districts in converting physical inputs—including street network spatial configuration (integration, connectivity, and depth) and land-use patterns—into the six pillars of sustainable urban prosperity.

Methodology: This applied study employs a causal-comparative method, analyzing data from 2021 to 2023 (1400-1402 SH) across eight municipal districts of Karaj. Space Syntax techniques and Landsat 8 satellite imagery were utilized to extract physical characteristics. For ranking and efficiency analysis, an integrated approach was adopted, combining Shannon Entropy, the Weighted Aggregates Sum Product Assessment (WASPAS) technique, and the Super-Efficiency Data Envelopment Analysis (DEA) mathematical model, supplemented by sensitivity analysis.

Results: The results indicate a significant disparity among the districts, with only District 9 being categorized as "privileged" and efficient. By leveraging high street integration, this district demonstrated the highest efficiency in transforming infrastructure into prosperity. Conversely, District 5 exhibited the lowest efficiency due to a high spatial depth index and extensive barren lands, resulting in a "highly deprived" ranking. Furthermore, findings reveal that most districts face unfavorable conditions regarding productivity and infrastructure development indicators. The Super-Efficiency model revealed an average technical efficiency of 0.78, identifying 'spatial depth' as the most critical factor hindering the efficiency of deprived districts.

Conclusion: The research findings demonstrate that the mere presence of physical infrastructure does not guarantee prosperity; rather, the success of urban districts is a function of efficient spatial management and optimal resource allocation. To mitigate structural gaps, a transition from population-driven growth toward strategically planned development is essential.

کلیدواژه‌ها [English]

• City Prosperity Index (CPI)
• Data Envelopment Analysis (DEA)
• Space Syntax
• Karaj Metropolis
• Super-Efficiency