نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• رستم قهرمانی ¹
• علی وخشوری ²
• عبدالرسول قنبری ²

¹ دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه ازاد اسلامی واحد لارستان، ایران

² استاد یار گروه جغرافیا دانشگاه ازاد اسلامی واحد لارستان،ایران

چکیده

شهرنشینی سریع و فشار بر منابع طبیعی اهمیت ارتقای زیست‌پذیری شهری را دوچندان کرده است. زیست‌پذیری شهری، با تمرکز بر کیفیت زندگی، رفاه و سلامت شهروندان،تحت تأثیر شاخص‌های محیطی،شرایط میکروکلیمایی و بیوفیلیک قرار دارد.بر این اساس هدف این پژوهش ارزیابی عوامل موثر بر زیست‌پذیری شهری باتاکید برمیکروکلیمایی و بیوفیلایی درکلان‌شهر شیراز است. پژوهش از نوع کاربردی و توصیفی-تحلیلی بوده وداده‌ها ازطریق روش‌های کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری شده‌اند.برای تجزیه‌وتحلیل دادهها ازمدل‌ رگرسیون وزنی جغرافیایی استفاده شده است. نتایج نشان دادکه دربعداقتصادی زیست پذیری میانگین بیکاری 37/4 و مشارکت اقتصادی زنان 18/12 بیانگرتمرکزبیکاری وضعف مشارکت زنان است هرچند نسبت جمعیت فعال 28/34 و اشتغال 53/87 ازثبات نسبی بازار کارحکایت دارد.دربعداجتماعی زیستپذیری سالمندی‌66/6 و غلبه مشاغل فرودست 68/51 نشان‌دهنده چالش‌های طبقاتی است و در بعد کالبدی زیست پذیری، آپارتمان‌نشینی 54/36 و واحدهای زیر 100 متر 6/48 بیانگر تمرکز تراکم و ریزدانگی مسکن در شهر می‌باشد. نتایج شاخص‌های میکروکلیمایی و بیوفیلیایی نشان می‌دهد توزیع NDVI در شیراز ناهمگون و متمرکز در باغات پیرامونی و حریم رودخانه است،درحالی‌که نواحی مرکزی متراکم با DTR بالاترآلبدوی پایین‌تر و جذب حرارتی بیشتر از بی‌ثباتی حرارتی رنج می‌برند؛همچنین تفاوت‌های مکانی بارش فصلی، به‌ویژه دربخش‌های شمالی، بیانگرآسیب‌پذیری بیشتر دربرابر تنش آبی ونابرابری فضایی درکیفیت زیست‌محیطی شهراست.مدل رگرسیون وزنی جغرافیایی نشان دادکه ابعاد اقتصادی اجتماعی و کالبدی حدود 38 درصد تغییرات شاخص بیوفیلیایی-میکروکلیمایی شیرازرا تبیین می‌کنندو اثرگذاری آن ناهمگن وبیشتر درنواحی مرکزی و شمالی است.بنابراین، ارتقای زیست‌پذیری شهری درشیراز مستلزم تقویت عناصر میکروکلیمایی وبیوفیلایی است وبرنامه‌ریزی شهری باید با رویکرد محیط‌محور، همزمان ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی را در نظر بگیرد.

کلیدواژه‌ها

• زیست‌پذیری شهری
• بیوفیلیایی
• میکروکلیمایی
• کلان شهر شیراز

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Evaluation of Urban Livability with Emphasis on Microclimatic and Biophilic Indicators in the Metropolis of Shiraz

نویسندگان [English]

• قهرمانی ghahremani ¹
• Ali Vakhshouri ²
• Abdolrasoul Ghanbari ²

¹ Ph.D student. of Geography and Urban Planning,Islamic Azad UniversityLarestan branch, Iran

² ): Assistant Professor, Department of Geography, Islamic Azad University, Larestan Branch, Iran

چکیده [English]

Rapid urbanization and pressure on natural resources have highlighted the importance of enhancing urban livability. Urban livability, focusing on citizens’ quality of life, well-being, and health, is influenced by environmental indicators, microclimatic conditions, and biophilic factors. Accordingly, this study aims to assess the factors affecting urban livability with Emphasis on Microclimatic and Biophilic Indicators in the Metropolis of Shiraz. The research is applied in nature and follows a descriptive-analytical approach, with data collected through library and field methods. Geographic Weighted Regression (GWR) was employed for data analysis. The results indicated that, in the economic dimension of livability, an average unemployment rate of 37.4% and female economic participation of 12.18% reflect concentrated unemployment and weak female participation, whereas the labor force ratio of 34.28% and employment rate of 87.53% suggest relative stability in the labor market. In the social dimension, aging at 6.66% and prevalence of lower-level occupations at 51.68% indicate class-related challenges. In the physical dimension, apartment dwelling at 36.54% and units under 100 m² at 48.6% demonstrate concentrated density and the small scale of housing in the city. Microclimatic and biophilic indicators showed that NDVI distribution in Shiraz is heterogeneous and concentrated in peripheral gardens and riverbanks, while dense central areas with higher DTR, lower albedo, and higher heat absorption suffer from thermal instability. Moreover, spatial differences in seasonal precipitation, especially in northern parts, indicate higher vulnerability to water stress and spatial inequality in urban environmental quality. The GWR model revealed that the economic, social, and physical dimensions explain approximately 38% of the variation in Shiraz’s biophilic-microclimatic index, with effects being heterogeneous and more pronounced in central and northern areas. Therefore, enhancing urban livability in Shiraz requires strengthening microclimatic and biophilic elements, and urban planning should adopt an environment-oriented approach that simultaneously considers economic, social, and physical dimensions

کلیدواژه‌ها [English]

• urban livability
• biophilia
• microclimatic conditions
• Shiraz metropolis