نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• شهریور روستایی ¹
• حسین عباسی اصل ²
• ایرج تیموری ³

¹ استاد گروه برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی منطقه ای و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

² دانش‌آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، ایران

³ دانشیار برنامه ریزی شهری و منطقه ای، دانشکده برنامه ریزی منطقه ای و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

زمینه و هدف: کیفیت زندگی شهری در شهرهای کوچک، به‌ویژه در شرایط محدودیت منابع، مستلزم اولویت‌بندی مداخلات بر پایه شواهد است. هدف این پژوهش، تبیین عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی شهری در شهر کوچک نازیک و استخراج اولویت‌های بهبود با رویکرد اهمیت ـ عملکرد است.

روش‌شناسی: داده‌ها از طریق پیمایش مقطعی و با پرسشنامه طیف لیکرت گردآوری شد؛ در مجموع، ۳۸۳ پاسخ معتبر به دست آمد. تحلیل داده‌ها با مدل‌یابی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و آزمون بوت‌استرپ انجام شد. سپس تحلیل اهمیت - عملکرد بر پایه اثرهای کلِ استاندارد و عملکرد ادراک‌شده (امتیاز ۰ تا ۱۰۰) اجرا شد و برای تعیین اولویت مداخله، شکاف عملکرد تا میانه عملکرد و شاخص اولویت محاسبه شد.

یافته‌ها: نتایج توصیفی نشان داد «امنیت» بالاترین میانگین رضایت (۳٫۵۱) و «بهداشت و درمان» پایین‌ترین میانگین رضایت (۱٫۹۶) را دارد. در مدل ساختاری، «همبستگی اجتماعی» قوی‌ترین پیش‌بین کیفیت زندگی شهری بود. همچنین بُعد اجتماعی و امکانات و خدمات شهری اثر مثبت و معنادار نشان دادند. در مقابل، مسکن اثر منفی و معنادار داشت. شاخص‌های برازش و قدرت پیش‌بینی مدل برای کیفیت زندگی شهری مناسب بود. بر اساس تحلیل اهمیت - عملکرد، حکمرانی شهری، بهداشت و درمان، و خدمات شهری به‌عنوان اولویت‌های اصلی بهبود شناسایی شدند.

نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد ارتقای کیفیت زندگی در نازیک، بیش از همه به تقویت سرمایه اجتماعی محله‌ای، بهبود حکمرانی شهری و ارتقای دسترسی به خدمات سلامت و خدمات شهری وابسته است. همچنین در حوزه مسکن، تمرکز بر کاهش فشارهای سکونتی و اصلاح کیفی سیاست‌ها و مداخلات، اهمیت ویژه‌ای دارد.

کلیدواژه‌ها

• کیفیت زندگی شهری
• شهرهای کوچک و میانی
• مدل‌سازی معادلات ساختاری با حداقل مربعات جزئی
• تحلیل اهمیت–عملکرد

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Assessment of Urban Quality of Life and Identification of Action Priorities in Nazik Using Structural Equation Modeling and Importance Performance Analysis

نویسندگان [English]

• shahrivar rostaei ¹
• Hossein Abbasiasl ²
• Iraj Teimouri ³

¹ Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran

² M.A. Graduate in Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran

³ Associate Professor, Department of Urban and Regional Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iran

چکیده [English]

Background and objective: Urban quality of life in small cities particularly under conditions of constrained resources requires evidence-based prioritization of interventions. This study seeks to elucidate the factors influencing urban quality of life in the small city of Nazik and to derive improvement priorities using an importance performance approach.

Methodology: Data were collected through a cross-sectional survey using a Likert-scale questionnaire; a total of 383 valid responses were obtained. The data were analyzed using partial least squares structural equation modeling and bootstrapping. Importance performance analysis was then conducted based on standardized total effects and perceived performance (scored from 0 to 100). To determine intervention priorities, the performance gap relative to the median performance and a priority index were calculated.

Findings: Descriptive results indicated that “security” had the highest mean satisfaction (3.51), whereas “health and healthcare” had the lowest mean satisfaction (1.96). In the structural model, “social cohesion” emerged as the strongest predictor of urban quality of life. The social dimension and urban facilities and services also exhibited positive and statistically significant effects. In contrast, housing showed a negative and significant effect. The model demonstrated satisfactory fit and predictive power for urban quality of life. Based on the importance–performance analysis, urban governance, health and healthcare, and urban services were identified as the primary improvement priorities.

Conclusion: The findings suggest that improving quality of life in Nazik depends primarily on strengthening neighborhood-level social capital, enhancing urban governance, and improving access to health and urban services. In the housing domain, particular emphasis should be placed on alleviating residential pressures and pursuing qualitative reforms in policies and interventions.

کلیدواژه‌ها [English]

• Urban Quality of Life
• PLS-SEM
• Small and Intermediate Cities
• Importance–Performance Map Analysis (IPMA)