نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 استاد دانشگاه تبریز،تبریز،ایران
2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری،دانشگاه تبریز،تبریز،ایران
3 دانشجوی دکتر ی جغرافیا و برنامه ریزی شهری دانشگاه تبریز
چکیده
چکیده
مسکن پایدار در محلات یکی از عوامل اساسی است در رویکردهای نوین برنامه ریزی شهری است. مقایسه مسکن پایدار در محلات مختلف نه تنها باعث شناسایی تفاوتها میشود، بلکه امکان ارائه راهکارهای مناسب برای دستیابی به پایداری مسکن را نیز فراهم میآورد. هدف این تحقیق شناسایی عوامل ضروری توسعه مسکن پایدار در محلات مختلف شهر ارومیه است. بدین منظور، ابتدا معیارهای مرتبط با توسعه مسکن پایدار با استفاده از نظرات 25 کارشناس خبره در حوزه مسکن مشخص، اولویتبندی و امتیازدهی شد. نتایج نشان میدهد که از نظر کارشناسان، اهداف با اولویت بالا شامل ارتقای حس تعلق در محلات، افزایش امنیت اجتماعی، ارتقای مشارکت مردمی، دسترسی به مسکن سالم، کاهش میزان آلایندهها و کاهش تخریب محیط زیست است. بر اساس این اهداف، مقایسهها در دو حیطه پایداری کالبدی- محیطی و پایداری اجتماعی- اقتصادی انجام گرفت و سپس با استفاده از مدل متاسوات، میزان تحقق اصول مسکن پایدار در محلات مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این بررسیها نشان داد که عوامل داخلی محله مانند حفاظت از محیط زیست، فضای کافی برای زندگی، امکانات مناسب برای مسکن و وجود یک جامعه پویا از مهمترین مؤلفههای دستیابی به مسکن پایدار در ارومیه محسوب میشوند.از سوی دیگر، عوامل بیرونی که دستیابی به پایداری مسکن در محلات ارومیه را با چالشهایی مواجه میکند شامل اقتصاد ضعیف، تخریب و نابودی باغات، افزایش قیمت مصالح ساختمانی و تعارضات فرهنگی است. این عوامل میتوانند مانع از تحقق اهداف پایداری مسکن شده و کیفیت زندگی ساکنان را تحت تأثیر قرار دهند.
کلیدواژهها: مسکن، محله ، پایداری، متاسوات،ارومیه
تازه های تحقیق
مسکن پایدار در محلات، بهعنوان یکی از ارکان اساسی توسعه شهری، امروزه در سطح جهانی و بهویژه در برنامهریزیهای شهری مورد توجه ویژهای قرار گرفته است. این مفهوم نه تنها به تأمین نیازهای اساسی ساکنان کمک میکند، بلکه به حفظ محیط زیست و ارتقای کیفیت زندگی در جوامع محلی نیز میانجامد. مقایسه مسکن پایدار در محلات مختلف، ابزاری مؤثر برای شناسایی چالشها و فرصتهای موجود و ارائه راهکارهایی مناسب برای دستیابی به پایداری مسکن محسوب میشود.
بر اساس الگوی راهبردی مسکن پایدار در محلات ارومیه، تغییرات معقول قیمت زمین و مسکن به عنوان عامل اصلی و تعیینکننده در دستیابی به توسعه پایدار مسکن شناخته میشوند. این عامل نه تنها معیار کلیدی برای ارزیابی وضعیت مسکن در محلات مختلف است، بلکه تأثیرات قابل توجهی بر کیفیت زندگی ساکنان و دسترسی آنها به مسکن مناسب دارد. تعاملات فرهنگی و اجتماعی نیز به عنوان عاملی ضروری در توسعه مسکن پایدار مطرح هستند. این تعاملات، که در سالهای اخیر تحت تأثیر تغییرات بافت قومی و اجتماعی دستخوش تحولاتی شدهاند، میتوانند هویت محلی و حس تعلق ساکنان به محله را تقویت کنند. با این حال، چالشهای موجود در این زمینه نیازمند توجه و مدیریت دقیق است تا ظرفیتهای فرهنگی به بهترین شکل مورد بهرهبرداری قرار گیرند.
وجود فضاهای مناسب برای مسکن و تجهیزات لازم، از دیگر پیشنیازهای توسعه پایدار محسوب میشود. اگرچه در اکثر محلات ارومیه این فضاها تا حدودی رعایت شدهاند، اما نیاز به بهبود مستمر و توجه دقیق به نیازهای ساکنان همچنان احساس میشود. دسترسی به خدمات عمومی مانند آموزش، بهداشت و حمل و نقل نیز از جمله عوامل مهمی است که باید در برنامهریزیهای شهری مدنظر قرار گیرد. مشارکتپذیری و ایجاد حس تعلق خاطر به محلهها از دیگر عوامل کلیدی در ارتقای مسکن پایدار هستند. این عوامل میتوانند به شکلگیری جامعهای فعال و پویا کمک کنند که ساکنان به طور مستقیم در فرآیندهای تصمیمگیری و توسعه محله خود مشارکت داشته باشند. بدین ترتیب، تقویت مشارکت اجتماعی و ایجاد فرصتهای برابر برای همه ساکنان میتواند به تحقق اهداف توسعه پایدار کمک کند.از سوی دیگر، وجود اجتماع پویا یکی از فاکتورهای تأثیرگذار بر مسکن پایدار است. چالشهایی مانند حبابهای اقتصادی و ناپایداریهای ناشی از آن، نیاز به برنامهریزی دقیق و هوشمندانه را آشکار میسازد.
تحلیل نهایی نشان میدهد که برنامهریزی برای عوامل اجتماعی و اقتصادی اهمیت بیشتری نسبت به عوامل کالبدی و زیستپذیری در دستیابی به مسکن پایدار دارد. از جمله این برنامهریزیها میتوان به کنترل قیمت زمین، مسکن و اجارهبهای مسکن اشاره کرد که مستلزم وجود قوانین لازمالاجرا و اجرای مؤثر آنها است. متأسفانه، با وجود تصویب قوانینی مانند تعیین سقف افزایش اجارهبها و مالیات بر واحدهای مسکونی خالی، اثرگذاری آنها در عمل محدود بوده و اقتصاد بیمار کشور یکی از مهمترین موانع در مسیر تحقق این سیاستها به شمار میآید. بنابراین، برای دستیابی به نتایج مطلوب، سیاستهای اقتصادی و اجتماعی باید بهطور همزمان مورد توجه قرار گیرند و راهکارهای مؤثری برای بهبود وضعیت موجود ارائه شود. نتایج بررسیها نشان داد که عوامل داخلی محله، از جمله حفاظت از محیط زیست، وجود فضای کافی برای زندگی، تجهیزات مناسب مسکن، اجتماع پویا و تعاملات فرهنگی و اجتماعی، از مهمترین مؤلفههای دستیابی به مسکن پایدار هستند. از سوی دیگر، عوامل بیرونی مانند اقتصاد ضعیف، افزایش قیمت مصالح ساختمانی، تخریب باغات، تعارضات فرهنگی و ضعف در اجرای قوانین، چالشهای جدی در مسیر تحقق اهداف پایداری ایجاد میکنند.
بررسیهای انجامشده در این زمینه نشاندهنده همگرایی و واگراییهایی با نتایج تحقیق حاضر است. به عنوان مثال، چان و ادابره (2019) در تحقیق خود شاخصهای مسکن پایدار مانند تجهیزات مناسب، فضای کافی برای زندگی و مشارکتپذیری را شناسایی کردند که با یافتههای تحقیق حاضر همخوانی دارد. اما روشهای دستیابی به این شاخصها و تحلیل آنها تفاوتهایی را بین دو تحقیق ایجاد میکند.شرفالدین و همکاران (2019) نیز شاخصهایی مانند حفظ ویژگیهای فرهنگی، پایداری کالبدی و وجود اجتماع پویا را مورد بررسی قرار دادهاند. با این حال، عدم توجه به مشکلات خاص محلات باعث تمایز نتایج تحقیق آنها با تحقیق حاضر میشود. همچنین پولادوند و همکاران (1400) در تحقیق خود به بررسی پایداری اجتماعی پرداخته و شاخص اجتماع پویا را به اشتراک گذاشتهاند؛ اما تمرکز صرف بر پایداری اجتماعی موجب واگرایی نتایج آنها با تحقیق حاضر شده است.در نهایت، روستایی و همکاران (1400) با تحلیل فضایی به بررسی شاخصهای مسکن در شهر ارومیه پرداختهاند. با توجه به همپوشانی محدوده مورد مطالعه و برخی از شاخصها مانند پایداری کالبدی، نتایج آنها نشاندهنده شباهتهایی با تحقیق حاضر است؛ اما روششناسی متفاوت آنها نقطه تمایز این دو تحقیق را مشخص میکند.
در نهایت، همکاری میان دولت، نهادهای محلی و ساکنان، همراه با بهرهگیری از تجربیات موفق بینالمللی، میتواند راهگشای ارتقای شرایط زندگی و تحقق مسکن پایدار در محلات ارومیه باشد. تحقق اهداف توسعه پایدار مسکن مستلزم رویکردی جامع و چندبعدی است که تمامی ابعاد اجتماعی، اقتصادی و محیطی را همزمان در نظر گیرد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
A Comparative Analysis of Housing Sustainability in Urmia City Neighborhoods Using the Meta-Swot Model
نویسندگان [English]
- Rasoul Ghorbani 1
- Hadi Hakimi 2
- sahand agazadeh 3
1 Professor, Planning and Environmental Sciences, Urban Planning Group Tabriz University, Tabriz, IRAN
2 tabriz university
3 Department of urban planning-faculty of planning-University of Tabriz
چکیده [English]
Abstract:
Sustainable housing in neighborhoods is a crucial factor that is being emphasized globally today, given the focus on implementing practical planning. The issue of sustainable housing in different neighborhoods not only highlights disparities but also allows for the development of appropriate strategies and provisions for achieving housing sustainability. This research aims to identify the most essential factors for sustainable housing development in various neighborhoods of Urmia. To this end, criteria for achieving sustainable housing development were first identified, prioritized, and scored based on the opinions of 10 expert housing specialists. According to the experts, the high-priority goals in Urmia are promoting a sense of belonging in neighborhoods, enhancing social security, increasing public participation, providing access to healthy housing, reducing pollution, and minimizing environmental damage. Based on these goals, comparisons were made in two areas: physical-environmental sustainability and socio-economic sustainability. Then, the MetaSwot model was used to compare the level of implementation of sustainable housing principles across different neighborhoods. The research findings indicate that environmental protection, adequate living space, proper housing equipment, physical stability, and a dynamic community are the most essential internal factors for achieving sustainable housing in Urmia. At the same time, factors such as a weak economy, the destruction and loss of orchards, rising housing material prices, and cultural conflicts are the most influential external factors. Overall, considering the scientific criteria related to the subject, planned neighborhoods offer more suitable conditions for realizing sustainable housing, followed by older, unplanned neighborhoods.
Keywords: Housing, Neighborhood, Sustainability, Meta-SWOT ,Urmia
کلیدواژهها [English]
- Housing
- Neighborhood
- Sustainability
- Meta-SWOT
- Urmia
مسکن پایدار در محلات یکی از عوامل اساسی است که امروزه با توجه به تأکید بر عملیاتی شدن برنامهریزیها در سطح جهانی مطرح میشود. مقایسه مسکن پایدار در محلات مختلف نه تنها باعث شناسایی تفاوتها میشود، بلکه امکان ارائه راهکارهای مناسب برای دستیابی به پایداری مسکن را نیز فراهم میآورد. هدف این تحقیق شناسایی ضروریترین عوامل توسعه مسکن پایدار در محلات مختلف شهر ارومیه است. بدین منظور، ابتدا معیارهای مرتبط با دستیابی به توسعه مسکن پایدار با استفاده از نظرات 25 کارشناس خبره در حوزه مسکن مشخص، اولویتبندی و امتیازدهی شد. نتایج نشان میدهد که از نظر کارشناسان، اهداف با اولویت بالا شامل ارتقای حس تعلق در محلات، افزایش امنیت اجتماعی، ارتقای مشارکت مردمی، دسترسی به مسکن سالم، کاهش میزان آلایندهها و کاهش تخریب محیط زیست است. بر اساس این اهداف، مقایسهها در دو حیطه پایداری کالبدی- محیطی و پایداری اجتماعی- اقتصادی انجام گرفت و سپس با استفاده از مدل متاسوات، میزان تحقق اصول مسکن پایدار در محلات مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این بررسیها نشان داد که عوامل داخلی محله مانند حفاظت از محیط زیست، فضای کافی برای زندگی، امکانات مناسب برای مسکن و وجود یک جامعه پویا از مهمترین مؤلفههای دستیابی به مسکن پایدار در ارومیه محسوب میشوند.از سوی دیگر، عوامل بیرونی که دستیابی به پایداری مسکن در محلات ارومیه را با چالشهایی مواجه میکند شامل اقتصاد ضعیف، تخریب و نابودی باغات، افزایش قیمت مصالح ساختمانی و تعارضات فرهنگی است. این عوامل میتوانند مانع از تحقق اهداف پایداری مسکن شده و کیفیت زندگی ساکنان را تحت تأثیر قرار دهند.
آذر, علی و مجیدی هروی, آنیتا. (1402). اولویتبندی مجموعههای مسکونی اختصاصی برحسب کیفیت زندگی براساس ارائه مدل تلفیقی کپلند، پژوهش موردی: شهر تبریز. فصلنامه علمی پژوهش های بوم شناسی شهری، 14(شماره 3 (پیاپی 32))، 55-76.
پولادوند، علیرضا و عالمی، بابک و بابایی فرد، اسداله. (1400). بررسی پایداری اجتماعی در مجتمع های مسکونی (نمونه موردی مسکن مهر کاشان)،نخستین همایش ملی مسکن پایدار،تهران.
جمعه پور،محمود، روحانی،الهام. (1400). سنجش سطح پایداری محلات ارگانیک و برنامه ریزی شده با استفاده از شاخص های اسکان سازمان ملل (مطالعه موردی: محلات نوغان و سجاد مشهد)، نشریه برنامه ریزی توسعه شهری و منطقه ای، 5(12)، 1-35
حسینی, سید کمال, موسی کاظمی, مهدی, هوشیار, حسن. (1399). سنجش میزان پایداری و تحلیل عوامل موثر بر دستیابی به توسعه پایدار در محلات شهری (نمونه موردی: شهر مهاباد). فصلنامه جغرافیا (برنامه ریزی منطقه ای)، 10(38), 471-491.
روستا، مرجان و افلاکی، اردلان و حائری، سلما. (1400). مطالعه و بررسی مولفه های تاثیر گذار بر افزایش پایداری اجتماعی در مسکن پر تراکم، هشتمین کنفرانس ملی پژوهش های کاربردی در مهندسی عمران، معماری و مدیریت شهری،تهران.
روستایی, شهریور, علیزاده, شیوا. (1399). تحلیل فضایی کیفیت مسکن در شهر ارومیه با استفاده از روشHOT SPOT. برنامه ریزی توسعه کالبدی، 7(1)، 101-117.
سیف الدینی، فرانک. (1399). فرهنگ شهرسازی. انتشارات آییژ، تهران، چاپ پنجم.
طهماسبی، حسین، تیموری، اصغر، احدنژاد، محسن. (1399). تحلیل فضایی پایداری شاخص های کمی مسکن در نواحی شهری با استفاده از مدل تودیم (مطالعه موردی: شهر زنجان). فصل نامه آمایش محیط، 13(50) ، 133-149.
فنی، زهره، کوزهگر، لطفعلی، سامانی، علی. (1399). تحلیل تطبیقی شاخصهای مسکن پایدار در بافت قدیمی و نوساز شهری(مورد مطالعه: بافت محله های اتابک و پونک تهران. فصلنامه علمی پژوهش و برنامهریزی شهری، 11(42)، 137- 152.
قائد رحمتی، صفر، خاوریان گرمسیر، امیر رضا. (1395). نقش تکنیکMeta Swot در برنامه ریزی راهبردی گردشگری شهر یزد. نشریه برنامه ریزی و آمایش فضا، 20(1)،180-206.
مرکز آمار ایران(1395)، سرشماری عمومی نفوس و مسکن.
مشکینی، ابوالفضل، علیپور، سمیه، رضاپور، محمد. (1403). تحلیل فضایی مسکن پایدار (نمونه موردی: منطقه ۱ شهر تهران). فصلنامه چشم انداز شهرهای آینده، 5(3)، 183-201.
ناظمی، الهام و نجاتی، ندا. (1395). مروری بر مفاهیم محله و واحد همسایگی و ارایه چهارچوب واحد همسایگی مطلوب. کنفرانس دو سالانه جامعه و معماری معاصر،اصفهان.
یاسوری، مجید، آقائی زاده، اسماعیل، زارع، سپیده. (1396). مسکن پایدار از حیث تجارب کشورها. نشریه راهبرد توسعه، 13(50)،193-223.
Azar, A, Majidi Heravi, A. (2023). Rating the Quality of life in Private Gated Residential Complexes Based on the Kapland Integrated Model, Case Study: Tabriz City. Urban Ecology Researches, 14(3), 55-76. doi: 10.30473/grup.2021.33921.1930 [In Persian]
Poladvand, A and Alami, B and Babaeifard, A. (2021). Social sustainability survey in residential complexes (a case study of Mehr Kashan housing. The first national sustainable housing conference, Tehran. https://civilica.com/doc/1045191 [In Persian]
Jumapour, M, Rouhani, E (2021), Measuring the level of sustainability of organic and planned neighborhoods using the United Nations housing indicators (case study: Noghan and Sajjad Mashhad neighborhoods), Urban and Regional Development Planning Journal, 5(12), 1-35. doi: 10.22054/urdp.2021.55894.1256 [In Persian]
Hosseini, S, Musa Kazemi, M, Hoshiar, H. (2020). Measuring the level of sustainability and analyzing factors affecting the achievement of sustainable development in urban areas (case example: Mahabad city). Quarterly Journal of Geography (Regional Planning), 10(38), 471-491. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22286462.1399.10.38.60.5. [In Persian]
Rosta, M and Aflaki, A and Haeri, S. (2021). Study and review of the factors influencing the increase of social sustainability in high-density housing. 8th national conference of applied researches in civil engineering, architecture and urban management, Tehran. [In Persian]
Rostai, Sh, Alizadeh, Sh. (2020). Spatial analysis of housing quality in Urmia using HOT SPOT method. Physical Development Planning Journal, 7(1), 101-117. https://doi.org/10.30473/psp.2020.6801. [In Persian]
Saif al-Dini, F (2020), Culture of Urbanism, Aizh Publications, Tehran, fifth edition. [In Persian]
Tahmasabi, H, Timouri, A, Ahadenjad, M. (2020). Spatial analysis of the stability of housing quantitative indicators in urban areas using the Todim model (Case study: Zanjan city). Environmental Research Quarterly, 13(50). 133-149. https://sanad.iau.ir/journal/ebtp/Article/678513?jid=678513. [In Persian]
Fani, Z., Kozegar, L., Samani Majd, A. (2020). Comparative analysis of sustainable housing indicators in the old and new urban context (case study: the context of Atabek and Ponk neighborhoods in Tehran). Scientific-research quarterly of research and urban planning, 11(42), 137-152. https://dorl.net/dor/20.1001.1.22285229.1399.11.42.10.1. [In Persian]
Qaed Rahmati, S., Khavarian Garmsir, A. (2016). Strategic Planning for Tourism Development in Yazd City, Using Meta-SWOT Model. Journal of Planning and Spatial Planning, 20(1), 180-206. http://hsmsp.modares.ac.ir/article-21-7676-en.html. [In Persian]
Statistical Center of Iran. (2016).General Population and Housing Census2016. [In Persian]
Meshkini, A., Alipour, s., Rezapoor, M. (2024). Spatial Analysis of Sustainable Housing (Case study District 1 of Tehran city), Journal of Future Cities vision, 5(19), 183-201. http://jvfc.ir/article-1-284-fa.html. [In Persian]
Nazemi, E and Nejati, N. (2016). A review of the concepts of neighborhood and neighborhood unit and presenting the framework of the desired neighborhood unit. Biennial Conference on Society and Contemporary Architecture, Isfahan. [In Persian]
Yasuri, M, Aghaizadeh, E, Zare, S. (2017). Sustainable housing in terms of countries' experiences. Development Strategy Journal, 13(50). http://rahbord-mag.ir/Article/1397040517171111298. [In Persian]
Adamec, J., Janoušková, S., & Hák, T. (2021). How to measure sustainable housing: A proposal for an indicator-based assessment tool. Sustainability Journal, 13(3), 1152. https://doi.org/10.3390/su13031152
Agarwal, R., W. Grassl & J. Pahl. (2012) .Meta-SWOT: Introducing a New Strategic Planning Tool. Journal of Business Strategy, 33(2), 12-21.
Akio.Tokuda. (2005). the Critical Assessment of the Resource -Based View of Strategic Management. International Affairs, 3, 125 -150.
Barney, J. B. (1991). Firm Resources and Sustained Competitive Advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120.
Bloomberg. (2012).SWOT, PESTEL, Porter’s 5 Forces and Value Chain.1 -16. http://cfcdn.ivoryresearch.com/wp -content/uploads/2013/04/Bloomberg -Business -sample1.pdf
Burciaga, U. M. (2020). Sustainability assessment in housing building organizations for the design of strategies against climate change. HighTech and Innovation Journal, 1(4), 136-147. https://doi.org/10.28991/HIJ-2020-01-04-01
Chan, A. P., & Adabre, M. A. (2019). Bridging the gap between sustainable housing and affordable housing: The required critical success criteria (CSC). Building and environment Journal, 151, 112-125. http://dx.doi.org/10.1016/j.buildenv.2019.01.029
Darko, A., Chan, A. P. C., & Owusu, E. K. (2018). What are the green technologies for sustainable housing development? An empirical study in Ghana. Business Strategy & Development Journal, 1(2), 140-153. http://dx.doi.org/10.1002/bsd2.18
Doyon, A., & Moore, T. (2020). The role of mandatory and voluntary approaches for a sustainable housing transition: Evidence from Vancouver and Melbourne. Urban Policy and Research Journal, 38(3), 213-229. https://doi.org/10.1080/08111146.2020.1768841
Huovila, A., Bosch, P., & Airaksinen, M. (2019). Comparative analysis of standardized indicators for Smart sustainable cities: What indicators and standards to use and when? Cities Journal, 89, 141-153. https://doi.org/10.1016/j.cities.2019.01.029
Isoherranen, V. ( 2012), Strategic Analysis Frameworks for Strategic Orientation and Focus, University Of Oulu, Oulu, https://urn.fi/URN:ISBN:9789514297885
Jones, G. & C. Hill. (2012). Strategic Management Theory: An Integrated Approach, Publisher Cengage Learning, Edition 10.
Klopp, J. M., & Petretta, D. L. (2017). The urban sustainable development goal: Indicators, complexity and the politics of measuring cities. Cities Journal, 63, 92-97. https://doi.org/10.1016/j.cities.2016.12.019
Miller, D., R. Eisenstat & N. Foote. (2002). Strategy from the Inside Out, California Management Review, 44(3), 37-54.
Moroke, T., Schoeman, C., & Schoeman, I. (2019). Developing a neighbourhood sustainability assessment model: An approach to sustainable urban development. Sustainable Cities and Society Journal, 48, 101433. https://doi.org/10.1016/j.scs.2019.101433
Mou, Y., He, Q., & Zhou, B. (2017). Detecting the spatially non-stationary relationships between housing price and its determinants in China: Guide for housing market sustainability. Sustainability Journal, 9(10), 1826. https://doi.org/10.3390/su9101826
Sharafeddin, A., Arocho, I., & Anderson, J. C. (2019, June). Post occupancy evaluation of affordable housing in the USA: Toward indicators for sustainable affordable housing. In Proceedings of the Annual Conference—Canadian Society for Civil Engineering, Greater Montreal, QC, Canada (pp. 12-15).
Singh, V. S., Pandey, D. N. (2012). Sustainable housing: Balancing environment with urban growth in India. RSPCB Occasional paper, 6, 17.
Winston, N. (2022). Sustainable community development: Integrating social and environmental sustainability for sustainable housing and communities. Sustainable Development Journal, 30(1), 191-202. https://doi.org/10.1002/sd.2238.
)