نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• ابراهیم سامی ¹
• احمد اسدی ²
• فاطمه قهرمانی ³

¹ عضو هیئت علمی دانشگاه مراغه / دانشکده علوم انسانی / گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری

² گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قاین، ایران

³ دانش آموخته دانشگاه مراغه / دانشکده علوم انسانی / گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری

چکیده

اوقات فراغت به‌طور معمول به‌عنوان فعالیتی آزادانه و لذت‌بخش محسوب می‌شود که بخش قابل توجهی از برنامه‌های روزانه‌ی نوجوانان و جوانان را تشکیل می‌دهد و به رشد و رفاه عمومی آن‌ها کمک قابل توجهی می‌کند. بنابراین شناسایی الگوهای مختلف اوقات فراغت، عوامل مؤثر بر آن و برنامه‌ریزی مناسب در این زمینه می‌تواند تضمینی برای الگوی آینده‌ی سلامت بزرگسالان باشد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوه‌ی گذران اوقات فراغت و عوامل مؤثر بر آن در بافت‌های مختلف شهر اردبیل نگارش شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر آمیخته (کمی-کیفی) با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی می‌باشد که در راستای تجزیه و تحلیل داده‌ها از از آزمون‌های تی تک‌نمونه‌ای، تحلیل واریانس یک‌طرفه، آزمون توکی، دانکن و پیرسون در نرم‌افزار SPSS استفاده شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پنج مؤلفه‌ی گوش دادن به موسیقی، استراحت، فعالیتهای ورزشی، مطالعه و طبیعت‌گردی در بافت جدید، مؤلفه‌ی مسافرت در بافت غیررسمی و مؤلفه‌های گوش دادن به موسیقی و شرکت در کلاس‌های متفرقه در بافت قدیم بیشترین الگوی فراغت نوجوانان و جوانان را شامل می‌شوند. همچنین نتایج نشان می‌دهد که اختلاف معناداری بین سه بافت شهری مورد مطالعه در نحوه‌ی گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان شهر اردبیل وجود دارد. در این بین، نوجوانان و جوانان بافت قدیم از الگوهای متنوع‌تر گذران اوقات فراغت برخوردار بوده‌اند. در نهایت نتایج آزمون پیرسون نیز نشان می‌دهد که بین شاخص‌های عوامل فردی و زمینه‌ای با نحوه‌ی گذران اوقات فراغت در شهر اردبیل رابطه معنی‌داری در سطح اطمینان 95 درصد وجود دارد.

تازه های تحقیق

اوقات فراغت و نحوه‌ی گذران آن، از جمله مفاهیم نوینی است که پس از صنعتی شدن جوامع، رشد سرمایه‌داری و گسترش شهرها معنای واقعی خود را پیدا کرد و به‌عنوان بستری مناسب برای رشد شخصیت و اعتلای وجودی و زمینه‌ای هموار برای هدایت زندگی و تأمین سلامتی مطرح شد. در واقع، اوقات فراغت فرصتی است که به فرد این امکان را می‌دهد با اینکه نسبتاً آزاد است در عین حال، با یک فعالیت ذهنی، تفریحی و یا سرگرم‌کننده مطابق با سلیقه و انگیزه‌ی خویش، به گذران وقت بپردازد. در این بین، اوقات فراغت جوانان اصطلاح رایجی در زمینه‌ی رشد جوانان است و پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوه‌ی گذران فراغت نوجوانان و جوانان شهر اردبیل به‌دنبال شناسایی وضعیت موجود و ارائه‌ی راهکارهای مناسب بوده است. با توجه به تجزیه و تحلیل داده­ها می­توان گفت بر اساس 15 شاخص ارزیابی نحوه‌ی گذران اوقات فراغت، بافت قدیم شهری اردبیل وضعیت مناسب‌تری نسبت به سایر بافت‌ها دارد. الگوی نحوه‌ی گذاران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان در بافت جدید شهر اردبیل بیشتر مبتنی بر گوش دادن به موسیقی، استراحت، فعالیت‌های ورزشی، مطالعه‌ی کتاب، روزنامه و مجله و طبیعت‌گردی می­باشد. در بافت غیررسمی شهر اردبیل مسافرت و در بافت قدیم شهر گوش دادن به موسیقی و شرکت در کلاس‌های متفرقه (زبان، کامپیوتر و ...) مهمترین الگوهای گذاران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان می‌باشند. به عبارتی بیشتر زمان گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان در شهر اردبیل شامل الگوهای بی‌تحرک می‌باشد و استفاده بیش از  حد از فضای مجازی موجب کاهش توانایی‌ها و استعدادهای فردی و همچنین سلامتی نسل آینده خواهد گردید. درنهایت بررسی عوامل مؤثر بر وضعیت الگوهای اوقات فراغت در بین نوجوانان و جوانان در بافت‌های مختلف شهر اردبیل نشان می‌دهد که بین ویژگی‌های فردی (سن، جنسیت، تحصیلات و وضعیت شغلی) و زمینه‌ای (وضعیت شغلی و درآمدی سرپرست خانوار، پایگاه اجتماعی و فرهنگی خانوادگی، مالکیت خودرو و میزان دسترسی به فضاهای تفریحی) با نحوه‌ی گذران اوقات فراغت در شهر اردبیل رابطه معنی‌داری در سطح اطمینان 95 درصد وجود دارد.

همچنین بررسی تطبیقی نتایج با پیشینه‌ی مطالعاتی نشان می‌دهد از منظر افزایش گذران اوقات فراغت جوانان در الگوهای بی‌تحرک نتایج پژوهش همسو با نتایج پژوهش‌های ما و همکاران (2022) و اَپِلویست-اشمیدلِچنِر و همکاران (2024) و از منظر تأثیر ویژگی‌های فردی و زمینه‌ای بر الگوهای گذران اوقات فراغت همسو با پژوهش‌های استروم و کوهن (2019) و ساه و همکاران (2017) می‌باشد. تفاوت پژوهش با پیشینه‌ی مطالعاتی نیز در بررسی بافت‌های مختلف شهری از منظر گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان محسوب می‌گردد.

در نهایت با توجه به نتایج حاصل از تجزیه‌وتحلیل داده‌ها پیشنهادات زیر جهت ارتقاء نحوه‌ی گذران اوقات فراغت جوانان و نوجوانان در بافت‌های شهری اردبیل، به‌خصوص بافت غیررسمی ارائه می‌شود:

• توجهبیشتربه رسانه‌هایجمعیوارائه‌یبرنامه‌هایمتنوعبرایسرگرمنمودنجوانان و نوجوانانجهتپرکردن اوقاتفراغتآنان و دوری از الگوهای گذران اوقات بزهکاری.
• اختصاص دادن اوقات فراغت به ورزش جهت سلامت جسم و روان جوانان و نوجوانان در بافت‌های شهری اردبیل، بخصوص بافت غیررسمی. در این راستا بایستی نظام مدیریت شهری با ایجاد مکان‌های ورزشی متعدد در بافت‌ها و محلات موجبات افزایش فعالیت‌های بدنی را فراهم سازد.
• تشویق جوانان و نوجوانان بافت‌های شهری اردبیل، بخصوص بافت غیررسمی به مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی در اوقات فراغت خود جهت بالا بردن شخصیت اجتماعی‌شان. در این زمینه تعریف انواع برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی در محلات مناسب می‌باشد.
• افزایش پارک‌های محلی به‌منظور توسعه‌ی پیاده‌روی و تعاملات اجتماعی همراستا با ارتقاء نظارت اجتماعی در آنها.
• کاهش استفاده از شبکه‌های مجازی با استفاده از برنامه‌های رسانه‌ی جمعی و تشویق خانواده‌ها در این زمینه.

کلیدواژه‌ها

• اوقات فراغت
• نوجوان و جوان
• بافت شهری
• اردبیل

10.22034/jprd.2024.62895.1114

موضوعات

• جغرافیا و برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

An analysis of how teenagers and young people spend their leisure time and the factors affecting it in the urban textures of Ardabil

نویسندگان [English]

• ebrahim sami ¹
• احمد اسدی ²
• fatemeh ghahramani ³

¹ Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Maragheh University, Maragheh, Iran

² Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Bozorgmehr University of Qaenat. Qaen, Iran

³ Department of Geography and Urban Planning, Maragheh University, Maragheh, Iran

چکیده [English]

Leisure time is usually considered as a free and enjoyable activity that forms a significant part of the daily programs of teenagers and young people and contributes significantly to their growth and general well-being. Therefore, identifying different patterns of leisure time, factors affecting it and proper planning in this field can be a guarantee for the future pattern of adult health. In this regard, the present research was written with the aim of investigating the way of spending leisure time and the factors affecting it in different textures of Ardabil city. The research method in the current research is mixed (quantitative-qualitative) with applied purpose and descriptive-analytical nature, in line with data analysis, one-sample t-tests, one-way analysis of variance, Tukey, Duncan and Pearson tests were used in SPSS software. The findings of the research show that the five components of listening to music, rest, sports activities, study and nature tourism in the new texture, the component of traveling in the informal texture and the components of listening to music and participating in various classes in the old texture are the most leisure patterns of teenagers and young people are included. Also, the results show that there is a significant difference between the three studied urban textures in the way teenagers and young people spend their leisure time in Ardabil city. In the meantime, teenagers and young people of the old texture have had more diverse patterns of spending their free time. Finally, the results of the Pearson test also show that there is a significant relationship at the 95% confidence level between the indicators of individual and contextual factors with the way of spending leisure time in Ardabil city.

کلیدواژه‌ها [English]

• Leisure time
• Teenagers and young people
• Urban texture
• Ardabil