نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه مراغه / دانشکده علوم انسانی / گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری
2 گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قاین، ایران
3 دانش آموخته دانشگاه مراغه / دانشکده علوم انسانی / گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری
چکیده
اوقات فراغت بهطور معمول بهعنوان فعالیتی آزادانه و لذتبخش محسوب میشود که بخش قابل توجهی از برنامههای روزانهی نوجوانان و جوانان را تشکیل میدهد و به رشد و رفاه عمومی آنها کمک قابل توجهی میکند. بنابراین شناسایی الگوهای مختلف اوقات فراغت، عوامل مؤثر بر آن و برنامهریزی مناسب در این زمینه میتواند تضمینی برای الگوی آیندهی سلامت بزرگسالان باشد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوهی گذران اوقات فراغت و عوامل مؤثر بر آن در بافتهای مختلف شهر اردبیل نگارش شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر آمیخته (کمی-کیفی) با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی میباشد که در راستای تجزیه و تحلیل دادهها از از آزمونهای تی تکنمونهای، تحلیل واریانس یکطرفه، آزمون توکی، دانکن و پیرسون در نرمافزار SPSS استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که پنج مؤلفهی گوش دادن به موسیقی، استراحت، فعالیتهای ورزشی، مطالعه و طبیعتگردی در بافت جدید، مؤلفهی مسافرت در بافت غیررسمی و مؤلفههای گوش دادن به موسیقی و شرکت در کلاسهای متفرقه در بافت قدیم بیشترین الگوی فراغت نوجوانان و جوانان را شامل میشوند. همچنین نتایج نشان میدهد که اختلاف معناداری بین سه بافت شهری مورد مطالعه در نحوهی گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان شهر اردبیل وجود دارد. در این بین، نوجوانان و جوانان بافت قدیم از الگوهای متنوعتر گذران اوقات فراغت برخوردار بودهاند. در نهایت نتایج آزمون پیرسون نیز نشان میدهد که بین شاخصهای عوامل فردی و زمینهای با نحوهی گذران اوقات فراغت در شهر اردبیل رابطه معنیداری در سطح اطمینان 95 درصد وجود دارد.
تازه های تحقیق
اوقات فراغت و نحوهی گذران آن، از جمله مفاهیم نوینی است که پس از صنعتی شدن جوامع، رشد سرمایهداری و گسترش شهرها معنای واقعی خود را پیدا کرد و بهعنوان بستری مناسب برای رشد شخصیت و اعتلای وجودی و زمینهای هموار برای هدایت زندگی و تأمین سلامتی مطرح شد. در واقع، اوقات فراغت فرصتی است که به فرد این امکان را میدهد با اینکه نسبتاً آزاد است در عین حال، با یک فعالیت ذهنی، تفریحی و یا سرگرمکننده مطابق با سلیقه و انگیزهی خویش، به گذران وقت بپردازد. در این بین، اوقات فراغت جوانان اصطلاح رایجی در زمینهی رشد جوانان است و پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوهی گذران فراغت نوجوانان و جوانان شهر اردبیل بهدنبال شناسایی وضعیت موجود و ارائهی راهکارهای مناسب بوده است. با توجه به تجزیه و تحلیل دادهها میتوان گفت بر اساس 15 شاخص ارزیابی نحوهی گذران اوقات فراغت، بافت قدیم شهری اردبیل وضعیت مناسبتری نسبت به سایر بافتها دارد. الگوی نحوهی گذاران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان در بافت جدید شهر اردبیل بیشتر مبتنی بر گوش دادن به موسیقی، استراحت، فعالیتهای ورزشی، مطالعهی کتاب، روزنامه و مجله و طبیعتگردی میباشد. در بافت غیررسمی شهر اردبیل مسافرت و در بافت قدیم شهر گوش دادن به موسیقی و شرکت در کلاسهای متفرقه (زبان، کامپیوتر و ...) مهمترین الگوهای گذاران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان میباشند. به عبارتی بیشتر زمان گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان در شهر اردبیل شامل الگوهای بیتحرک میباشد و استفاده بیش از حد از فضای مجازی موجب کاهش تواناییها و استعدادهای فردی و همچنین سلامتی نسل آینده خواهد گردید. درنهایت بررسی عوامل مؤثر بر وضعیت الگوهای اوقات فراغت در بین نوجوانان و جوانان در بافتهای مختلف شهر اردبیل نشان میدهد که بین ویژگیهای فردی (سن، جنسیت، تحصیلات و وضعیت شغلی) و زمینهای (وضعیت شغلی و درآمدی سرپرست خانوار، پایگاه اجتماعی و فرهنگی خانوادگی، مالکیت خودرو و میزان دسترسی به فضاهای تفریحی) با نحوهی گذران اوقات فراغت در شهر اردبیل رابطه معنیداری در سطح اطمینان 95 درصد وجود دارد.
همچنین بررسی تطبیقی نتایج با پیشینهی مطالعاتی نشان میدهد از منظر افزایش گذران اوقات فراغت جوانان در الگوهای بیتحرک نتایج پژوهش همسو با نتایج پژوهشهای ما و همکاران (2022) و اَپِلویست-اشمیدلِچنِر و همکاران (2024) و از منظر تأثیر ویژگیهای فردی و زمینهای بر الگوهای گذران اوقات فراغت همسو با پژوهشهای استروم و کوهن (2019) و ساه و همکاران (2017) میباشد. تفاوت پژوهش با پیشینهی مطالعاتی نیز در بررسی بافتهای مختلف شهری از منظر گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان محسوب میگردد.
در نهایت با توجه به نتایج حاصل از تجزیهوتحلیل دادهها پیشنهادات زیر جهت ارتقاء نحوهی گذران اوقات فراغت جوانان و نوجوانان در بافتهای شهری اردبیل، بهخصوص بافت غیررسمی ارائه میشود:
- توجهبیشتربه رسانههایجمعیوارائهیبرنامههایمتنوعبرایسرگرمنمودنجوانان و نوجوانانجهتپرکردن اوقاتفراغتآنان و دوری از الگوهای گذران اوقات بزهکاری.
- اختصاص دادن اوقات فراغت به ورزش جهت سلامت جسم و روان جوانان و نوجوانان در بافتهای شهری اردبیل، بخصوص بافت غیررسمی. در این راستا بایستی نظام مدیریت شهری با ایجاد مکانهای ورزشی متعدد در بافتها و محلات موجبات افزایش فعالیتهای بدنی را فراهم سازد.
- تشویق جوانان و نوجوانان بافتهای شهری اردبیل، بخصوص بافت غیررسمی به مشارکت در فعالیتهای اجتماعی در اوقات فراغت خود جهت بالا بردن شخصیت اجتماعیشان. در این زمینه تعریف انواع برنامههای اجتماعی و فرهنگی در محلات مناسب میباشد.
- افزایش پارکهای محلی بهمنظور توسعهی پیادهروی و تعاملات اجتماعی همراستا با ارتقاء نظارت اجتماعی در آنها.
- کاهش استفاده از شبکههای مجازی با استفاده از برنامههای رسانهی جمعی و تشویق خانوادهها در این زمینه.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
An analysis of how teenagers and young people spend their leisure time and the factors affecting it in the urban textures of Ardabil
نویسندگان [English]
- ebrahim sami 1
- احمد اسدی 2
- fatemeh ghahramani 3
1 Assistant Professor, Department of Geography and Urban Planning, Maragheh University, Maragheh, Iran
2 Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Humanities, Bozorgmehr University of Qaenat. Qaen, Iran
3 Department of Geography and Urban Planning, Maragheh University, Maragheh, Iran
چکیده [English]
Leisure time is usually considered as a free and enjoyable activity that forms a significant part of the daily programs of teenagers and young people and contributes significantly to their growth and general well-being. Therefore, identifying different patterns of leisure time, factors affecting it and proper planning in this field can be a guarantee for the future pattern of adult health. In this regard, the present research was written with the aim of investigating the way of spending leisure time and the factors affecting it in different textures of Ardabil city. The research method in the current research is mixed (quantitative-qualitative) with applied purpose and descriptive-analytical nature, in line with data analysis, one-sample t-tests, one-way analysis of variance, Tukey, Duncan and Pearson tests were used in SPSS software. The findings of the research show that the five components of listening to music, rest, sports activities, study and nature tourism in the new texture, the component of traveling in the informal texture and the components of listening to music and participating in various classes in the old texture are the most leisure patterns of teenagers and young people are included. Also, the results show that there is a significant difference between the three studied urban textures in the way teenagers and young people spend their leisure time in Ardabil city. In the meantime, teenagers and young people of the old texture have had more diverse patterns of spending their free time. Finally, the results of the Pearson test also show that there is a significant relationship at the 95% confidence level between the indicators of individual and contextual factors with the way of spending leisure time in Ardabil city.
کلیدواژهها [English]
- Leisure time
- Teenagers and young people
- Urban texture
- Ardabil
اوقات فراغت بهطور معمول بهعنوان فعالیتی آزادانه و لذتبخش محسوب میشود که بخش قابل توجهی از برنامههای روزانهی نوجوانان و جوانان را تشکیل میدهد و به رشد و رفاه عمومی آنها کمک قابل توجهی میکند. بنابراین شناسایی الگوهای مختلف اوقات فراغت، عوامل مؤثر بر آن و برنامهریزی مناسب در این زمینه میتواند تضمینی برای الگوی آیندهی سلامت بزرگسالان باشد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی نحوهی گذران اوقات فراغت و عوامل مؤثر بر آن در بافتهای مختلف شهر اردبیل نگارش شده است. روش تحقیق در پژوهش حاضر آمیخته (کمی-کیفی) با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی میباشد که در راستای تجزیه و تحلیل دادهها از از آزمونهای تی تکنمونهای، تحلیل واریانس یکطرفه، آزمون توکی، دانکن و پیرسون در نرمافزار SPSS استفاده شده است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که پنج مؤلفهی گوش دادن به موسیقی، استراحت، فعالیتهای ورزشی، مطالعه و طبیعتگردی در بافت جدید، مؤلفهی مسافرت در بافت غیررسمی و مؤلفههای گوش دادن به موسیقی و شرکت در کلاسهای متفرقه در بافت قدیم بیشترین الگوی فراغت نوجوانان و جوانان را شامل میشوند. همچنین نتایج نشان میدهد که اختلاف معناداری بین سه بافت شهری مورد مطالعه در نحوهی گذران اوقات فراغت نوجوانان و جوانان شهر اردبیل وجود دارد. در این بین، نوجوانان و جوانان بافت قدیم از الگوهای متنوعتر گذران اوقات فراغت برخوردار بودهاند. در نهایت نتایج آزمون پیرسون نیز نشان میدهد که بین شاخصهای عوامل فردی و زمینهای با نحوهی گذران اوقات فراغت در شهر اردبیل رابطه معنیداری در سطح اطمینان 95 درصد وجود دارد.
واژگان کلیدی: اوقات فراغت، نوجوان و جوان، بافت شهری، اردبیل.
- ابراهیمی، مرضیه و سخائی، الهام. (1401). واکاوی تجربهی زیستهی گذران اوقات فراغت جوانان، پیش و پس از شیوع کرونا. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 11(41)، 222-193.
- داوودی، ناصر؛ ابراهیمپور، علیرضا و قیومی، عباسعلی. (1401). ارائهی الگوی اوقات فراغت جوانان مطالعه موردی (شهرکهای سازمانی وزارت دفاع). مدیریت فرهنگی، 16(57)، 72-55.
- سپهریان، امیرحسین؛ کشتیدار، محمد و زحمتی، مجید. (1402). طراحی مدل کیفی عوامل مؤثر بر نهادینهسازی اوقات فراغت ورزشی در شیوهی زندگی جوانان ایران. پژوهشهای معاصر در مدیریت ورزشی، 13(26)، 98-81.
- منصوری، مریم؛ فرزان، فرزام و حمیدی، مهرزاد. (1400). مدل پارادایمی گذران اوقات فراغت دانشجویان. پژوهشهای فیزیولوژی و مدیریت در ورزش، 12(4)، 140-125.
- میرجهانیان، نوشین؛ عابدی، محمدرضا و دیاریان، مسعود. (1401). تدوین مدل مفهومی گذران اوقات فراغت با نقش واسطهگری انطباقپذیری بالای مسیر شغلی در نوجوانان. فرهنگ مشاوره و رواندرمانی، 13(49)، 130-95.
- ناکوئی درگزی، مرضیه و نیکخواه، هدایتالله. (1395). بررسی جامعهشناختی فعالیتهای اوقات فراغت دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بندرعباس. پژوهشنامهی فرهنگی هرمزگان، 6(11)، 130-107.
- یاوری، محمدکاظم و شیخالاسلامی، علیرضا. (1402). تحلیل و ارزیابی کیفیت در فضاهای باز شهری برای گذران اوقات فراغت (مطالعه موردی شهر اراک). جغرافیا و آمایش شهری منطقهای، 13(47)، 54-31.
- Abbott-Chapman, J., & Robertson, M. (2015). Youth leisure, places, spaces and identity. In Landscapes of leisure (pp. 123-134). Palgrave Macmillan, London.
- Anic, P., Roguljic, D., & Svegar, D. (2017). What do students do in their free time and why?Polish Psychological Bulletin.
- Appelqvist-Schmidlechner, K., Heikkinen, R., Vasankari, T., Virtanen, T., Pihlainen, K., Honkanen, T., Kyröläinen, H., Vaara, J.P. (2024). Moderating effect of leisure-time physical activity on the relationship between bullying victimisation and self-esteem in young Finnish men. Mental Health and Physical Activity, 26, 100595.
- Badura, P., Hamrik, Z., Dierckens, M., Gobiņa, I., Malinowska-Cieślik, M., Furstova, J., & Pickett, W. (2021). After the bell: adolescents’ organised leisure-time activities and well-being in the context of social and socioeconomic inequalities. Journal of Epidemiol Community Health, 75(7), 628-636.
- Bayart, C., Havet, N., Bonnel, P., & Bouzouina, L. (2020). Young people and the private car: A love-hate relationship. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 80, 102235
- Cabanas-Sánchez, V., Martínez-Gomez, D., Esteban-Cornejo, I., Castro-Pinero, J., Conde-Caveda, J., & Veiga, O.L. (2018). Reliability and validity of the youth leisure-time sedentary behavior questionnaire (YLSBQ). Journal of science and medicine in sport, 21(1), 69-74.
- Cerin, E., & Leslie, E. (2008). How socio-economic status contributes to participation in leisure-time physical activity. Journal of Social Science & Medicine, 66, 2596-2609.
- Chaput, J. P., Willumsen, J., Bull, F., Chou, R., Ekelund, U., Firth, J., & Katzmarzyk, P. T. (2020). 2020 WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour for children and adolescents aged 5–17 years: summary of the evidence. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(1), 1–9.
- Du, Y., & Martin, B. (2021). Electronic media and leisure-time reading: Responses of school librarians. In IASL Annual Conference Proceedings.
- Ettekal, A.V., & Agans, J.P. (2020). Positive youth development through leisure: Confronting the COVID-19 pandemic. Journal of Youth Development, 15(2), 1-20.
- Fredriksson, I., Geidne, S., & Eriksson, C. (2018). Leisure-time youth centres as health-promoting settings: experiences from multicultural neighbourhoods in Sweden. Scandinavian journal of public health, 46(20), 72-79.
- Hartman, C. L., Barcelona, R. J., Trauntvein, N. E., & Hall, S. L. (2020). Well-being and leisure-time physical activity psychosocial factors predict physical activity among university students. Leisure Studies, 39(1), 156-164.
- Kelly, J.R. (2012). Leisure. Sagamore Pub. LLC. ISBN ebook: 978-1-57167-645-0.
- Lapa, T.Y. (2013). Life satisfaction, leisure satisfaction and perceived freedom of park recreation participants. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 93, 1985-1993.
- Lazcano, I., Madariaga, A., Romero, S., & Kleiber, D. (2021). The importance of self-management in the leisure activities of young people. World Leisure Journal, 64(1), 1-12.
- Liebregts, N., van der Pol, P., van Laar, M., de Graaf, R., van den Brink, W., & Korf, D.J. (2015). The role of leisure and delinquency in frequent cannabis use and dependence trajectories among young adults. International Journal of Drug Policy, 26(2), 143-152.
- Ma, C., Li, Z., Tong, Y., Zhao, M., Magnussen, C.G., & Xi, B. (2022). Leisure sedentary time and suicide risk among young adolescents: Data from 54 low- and middle-income countries. Journal of Affective Disorders, 298, Part A, 457-463.
- McGraw-Hill. (2005). Yearbook of Science & Technology. New York City, ISBN-10: 0071445048.
- Moore, S. A., Faulkner, G., Rhodes, R. E., Brussoni, M., Chulak-Bozzer, T., Ferguson, L. J., & Tremblay, M. S. (2020). Impact of the COVID-19 virus outbreak on movement and play behaviours of Canadian children and youth: a national survey. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 17(1), 1-11.
- Nyambuga, C., & Ogweno, J. (2014). The influence of social media on youth leisure in Rongo University. Journal of Mass Communication & Journalism, 4(9), 223.
- Opic, S., & Duranovic, M. (2014). Leisure Time of Young Due to Some Socio-demographic Characteristics. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 159, 546-551.
- Panarese, P., & Mingo, I. (2020). Youth Risk-taking and Leisure: A Multifactorial Model in the Italian Context. Young, 28(5), 523-543.
- Pavlova, M.K., & Silbereisen, R.K. (2015). Leisure activities choices among adolescents. Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 13, 829-836.
- Peng, Y., Peng, Z., Feng, T., Zhong, C., & Wang, W. (2021). Assessing Comfort in Urban Public Spaces: A Structural Equation Model Involving Environmental Attitude and Perception. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1287.
- Praliya, S., Garg, P. (2019). Public space quality evaluation: prerequisite for public space management. The Journal of Public Space, 4(1), 93-126.
- Reparaz, C., & Vidaurreta, M. (2020). Connections between Family Assets and Positive Youth Development: The Association between Parental Monitoring and Affection with Leisure-Time Activities and Substance Use. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(21), 8170.
- Sikes, E. M., Richardson, E. V., Cederberg, K. J., Sasaki, J. E., & Sandroff, B. M. (2019). Use of the Godin leisure-time exercise questionnaire in multiple sclerosis research: a comprehensive narrative review. Disability and rehabilitation, 41(11), 1243-1267.
- Sturm, R., & Cohen, D. A. (2019). Peer Reviewed: Free Time and Physical Activity among Americans 15 Years or Older: Cross-Sectional Analysis of the American Time Use Survey. Preventing chronic disease, 16, 1-8.
- Suh, D. H., Kang, M. G., & Lee, S. Y. (2017). A Seach for Methods of Development of Marine Leisure Sport through the SWOT Analysis. Journal of Digital Convergence, 15(1), 537-546.
- Tarragona-Camacho, A., López-Morales, J., & Romo-Avilés, N. (2023). A qualitative insight at gender-based violence among young alcohol consumers in leisure contextsUna mirada cualitativa a la violencia de género entre jóvenes consumidores de alcohol en contextos de ocio. Enfermería Clínica (English Edition), 33(1), 60-67.
- Videnovic, M., Pesic, J., & Plut, D. (2010). Young people's leisure time: Gender differences. Psihologija, 43(2), 199-214.
- Yamashita, T., Bardo, A. R., & Liu, D. (2018). Time spent on beneficial leisure activities among elder caregivers in their third age. Leisure Sciences, 40(5), 356-373.
)