نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی
نویسندگان
1 دکتری معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 استاد، دانشکده مدیریت صنعتی و فناوری، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، ایران
چکیده
هدف از این تحقیق، بررسی چگونگی ادراک در معماری تاریخی ایران و دلایل آن است. ردههای سنی مختلف با قرارگیری در بناهای تاریخی، ادراک متفاوت نسبت به بناهای معاصر را تجربه کردهاند. در این تحقیق، عوامل مؤثر بر کیفیت ادراک در معماری تاریخی با استفاده از روش تحقیق کیفی و بر اساس نظریه داده بنیاد، بررسی شدهاند. بر این اساس، از مرور ادبیات، مصاحبهها و مشاهده مشارکتی برای جمعآوری دادهها و از کدگذاری عمومی، کدگذاری محوری، کدگذاری گزیدهای، یادداشتنویسی و رسم نمودار برای تحلیل آنها استفاده شده است. خانهها و مغازههای محله مصلی یزد به عنوان نمونه مطالعاتی، انتخاب شدهاند. همچنین، یافتههای تحقیق کیفی بر اساس تکمیل پرسشنامه توسط 42 معمار، اعتبارسنجی شدهاند. بر اساس یافتههای تحقیق، ادراک آرامش در این بناها، ادراک غالب است و اصول حاکم بر ساخت بر این ادراک، مؤثر هستند. یافتههای تحقیق نشان داد که تناسب، تقارن، تکرار، ریتم و حریم به ترتیب بیشترین تأثیر از عوامل کالبدی را دارند. همچنین رنگ، مصالح خشت و آجر، نور، بافت، لطافت، نرمی و صوت به ترتیب بیشترین تأثیر از عوامل روانشناختی محیط را دارند. بر این اساس، ارتباط بین ادراک آرامش و ادراک نظم موجود در بناها ناشی از این عوامل کالبدی و روانشناختی محیط، تأیید شدهاند.
تازه های تحقیق
هدف در این تحقیق، بررسی کیفیت ادراک در معماری تاریخی ایران و ارتباط آن با اصول حاکم بر ساخت بود. این موضوع در خانهها و مغازههای تاریخی در محله گودال مصلی یزد به عنوان نمونههای منتخب، بررسی شد. بر اساس دستاوردهای تحقیق، بیش از هر ادراک دیگر بر ادراک آرامش در این بناها تأکید شده است. اصول حاکم بر معماری این بناها همچون مقیاس، تناسب، تقارن، تکرار، ریتم، شفافیت، پویایی، محور و هندسه کامل، بر ادراک آرامش در این فضاها، مؤثر بودهاند. هر چند عواملی همچون شرایط آب و هوایی و شلوغی ناشی از فعالیتهای اداری میتوانند بر میزان ادراک آرامش، تأثیرگذار باشند.
با استفاده از کدگذاری عمومی، کدگذاری محوری و کدگذاری گزیدهای، ارتباط دقیق بین ادراک آرامش و اصول حاکم بر ساخت، تبیین شد. این اصول باعث ادراک نظم در این بناها، شدهاند آنچه که معماران تاریخی ایران با یادگیری از طبیعت پیرامون، این نظم را ایجاد کرده اند. این اصول سینه به سینه و طی هزاران سال از معماری به معمار دیگر، منتقل شدهاند.
نتایج این تحقیق با یافتههای پژوهش انجام شده توسط کایروتیگن و همکاران در سال 2017 میلادی (Kiruthigan, 2017) هماهنگ است. کاریروتیگن و همکاران، المانهای معماری همچون نیمستونها، پیشآمدگیهای افقی، پنجرههای قوسی و نردههای تزیینی را باعث ارتقای کیفیت ادراک دانستهاند. همچنین، نتایج این تحقیق با یافتههای ژو و همکاران در سال 2020 میلادی (Zhu et al., 2020) هماهنگ است. ژو و همکاران، ادراک در بناهای تاریخی چین را با فرم معماری مرتبط دانستهاند. پیشنهاد میشود در تحقیقات آینده بر کیفیت ادراک در معماری معاصر، ارتباط آن با اصول معماری جدید و مقایسه آن با کیفیت ادراک در معماری تاریخی تأکید شود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Investigating the Quality of Perception in Historic Gowdal Mosalla Neighborhood in Yazd Using Grounded Theory
نویسندگان [English]
- Mohammad Kazemi 1
- Aliyeh Kazemi 2
1 PhD in Architecture, Department of Architecture and Urban Planning, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Professor of Operations Management and Decision Sciences, School of Industrial and Technology Management, College of Management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]
The study's primary aim is to investigate the perception quality and its influencing factors in Iranian historic buildings. Visitors of different age groups have reported diverse sensations and perceptions when visiting these buildings. The research utilized a qualitative approach, specifically grounded theory, to explore the perception quality within historic buildings. The methodology involved an extensive literature review, interviews, and observational data collection. Subsequently, the data analysis included open coding, axial coding, selective coding, note-taking, and diagram development. The residential homes and shops in the Gowdal Mosalla neighborhood in Yazd were chosen as the theoretical sample for this study. Additionally, questionnaires were distributed to 42 architects to validate the qualitative research results. The findings indicated that the predominant experience in these buildings was the perception of tranquility associated with architectural principles. Moreover, the results suggested that architectural elements such as symmetry, proportions, and repetition, along with environmental and psychological factors including color and material types, significantly influenced overall perception. According to the findings, these architectural principles are linked to the perceived order of historic buildings, thereby contributing to the perception of tranquility.
کلیدواژهها [English]
- Historic buildings principles
- Open coding
- Axial coding
- Selective coding
هدف از این تحقیق، بررسی چگونگی ادراک در معماری تاریخی ایران و دلایل آن است. ردههای سنی مختلف با قرارگیری در بناهای تاریخی، ادراک متفاوت نسبت به بناهای معاصر را تجربه کردهاند. در این تحقیق، عوامل مؤثر بر کیفیت ادراک در معماری تاریخی با استفاده از روش تحقیق کیفی و بر اساس نظریه داده بنیاد، بررسی شدهاند. بر این اساس، از مرور ادبیات، مصاحبهها و مشاهده مشارکتی برای جمعآوری دادهها و از کدگذاری عمومی، کدگذاری محوری، کدگذاری گزیدهای، یادداشتنویسی و رسم نمودار برای تحلیل آنها استفاده شده است. خانهها و مغازههای محله مصلی یزد به عنوان نمونه مطالعاتی، انتخاب شدهاند. همچنین، یافتههای تحقیق کیفی بر اساس تکمیل پرسشنامه توسط 42 معمار، اعتبارسنجی شدهاند. بر اساس یافتههای تحقیق، ادراک آرامش در این بناها، ادراک غالب است و اصول حاکم بر ساخت بر این ادراک، مؤثر هستند. یافتههای تحقیق نشان داد که تناسب، تقارن، تکرار، ریتم و حریم به ترتیب بیشترین تأثیر از عوامل کالبدی را دارند. همچنین رنگ، مصالح خشت و آجر، نور، بافت، لطافت، نرمی و صوت به ترتیب بیشترین تأثیر از عوامل روانشناختی محیط را دارند. بر این اساس، ارتباط بین ادراک آرامش و ادراک نظم موجود در بناها ناشی از این عوامل کالبدی و روانشناختی محیط، تأیید شدهاند.
کلید واژگان اصول معماری تاریخی، نظریه داده بنیاد، کدگذاری عمومی، کدگذاری محوری، کدگذاری گزیدهای.
- قرهبگلو، مینو؛ مطلبی، قاسم؛ صبا، سامان. (1398). بازشناسی مفهوم ارزش در رابطه انسان و محیط در فضاهای باز سکونتی در معماری سنتی ایران. هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی، 24 (1)، 101-114.
- یغموری، اکرم؛ هاشمپور، پریسا. (1402). شفافیت در معماری سنتی اقلیم سردسیر تبریز (پژوهش موردی: مسجد کبود و امامزاده سید حمزه). معماریشناسی، 27، 91-102.
- میرفخرایی، وحیده؛ سامانیان، صمد. (1401). تبیین و تحلیل ارزشهای ارسی در معماری سنتی ایران. دو فصلنامه دانشهای بومی ایران، 9 (18)، 199-232.
- ثقفی، ریحانه. (1402). واکاوی جایگاه فرهنگ در معماری و تأثیرپذیری معماری سنتی از مؤلفههای فرهنگی. ماهنامه پایاشهر، 48، 184-193.
- Adamson, K.A., Prion, S. (2013). Reliability: Measuring Internal Consistency Using Cronbach's α. Clinical Simulation in Nursing, 9(5), 179-180.
- Ahmadi, H., Mehrjou, M. (2020). Investigating the Effect of Environmental Quality Components on Citizens' Sense of Security; The Case of Central Sidewalk of Hamedan City. URDP Journal, 5 (12). [Persian]
- Bentinck, SA., Oel, CJ., Dorst, MJ. (2020). Perception of Privacy in a University Building: The Transparency Paradox. Frontiers of architectural Research.
- Bianco, L. (2017). Architecture, Values and Perception: Between Rhetoric and Reality. Frontiers of architectural Research.
- Charmaz, KC. (2006). Construction Grounded Theory: A Practical Guide Through Qualitative Analysis. Thousand Oaks: Sage Publications.
- Gibbeson, C. (2024). Perceptions of Professional Stakeholders in the Process of Historic Building Regeneration in the UK: A Relation Perspective. Cities, 151, 105087.
- Gibson, JJ. (1966). The Senses Considered as Perceptual Systems. Houghton, Mifflin Company, Boston.
- Ginzarly, M., Khoury, R.E., Srour, F.J. (2024). Public Space and Everyday Heritage: An Inquiry into children's and Adults' Perception. City, Culture and Society, 38, 100594.
- Glaser, BG., Strauss, AL. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Chicago: Aldine.
- Gurusamy, J., Gandhi, S., Damodharan, D., Palaniappan, M., Venkatasubramanian, G. (2021). Grounded Theory of Lifestyle Adaptation- Perspectives from Persons with Schizophrenia and Their Caregivers. Asian Journal of Psychiatry, 56.
- Ismail, W.H.W., Nadarajah, J.R. (2016). Young Visitors in the City: Their Perceptions of Heritage Buildings. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 234, 470-477.
- Karimimoshaver, M., Azad Ahmadi, M., Aram, F., Mosavi, A. (2020). Urban Views and Their Impacts on Citezens: A Grounded Theory Study of Sanandaj City. Heliyon, 6: 51-7.
- Kazemi, M., Ayatollahi, SMH. (2012). Introduction to Yazd Cellars and Related Spaces According to Sustainablitiy Concepts. Soffe Journal, 56: 41-56. [Persian]
- Kazemi, M., Ayatollahi, SMH. (2013). Investigating the Effect of Schools' Environment on Ego Identity of Yazd High School Students. Soffe Journal, 61: 43-56. [Persian]
- Kiruthigan, K., Thirumaran, K. (2017). Visual Perception on the Architectural Elements of the Built Heritage of a Historic Temple Town: A Case Study of Kumbakonam, India. Frontiers of Architecture Research, 6: 96-107.
- Latifi, G., Jafarimoghaddam, M. (by Takebayashi, H.). (2018). Improvement Measures of Urban Thermal Environment. Negarestan Andisheh . [Persian]
- Li, Y., Liang, J., Huang, J., Shen, H., Li, X., Law, A. (2024). Evaluation Tourist Perception of Architectural Heritage Values at a World Heritage Site in South-East China: The Case of Gulangyu Island. Journal of Hospitality and Tourism Management, 60, 127-140.
- Malakavarzamani, A., Sabernejad, J, Pourmand, H. (2020). Development of a Model of Perceptual Persistence in Architecture Using the Grounded Theory Method. Armanshahr Architecture & Urban Development, 30, 183-193. [Persian]
- Malakoutikhah, M., Jahangiri, M., Alimohammadlou, M., Faghihi, SA., Kamalinia, M. (2021). The Factors Affecting Unsafe Behaviors of Iraninan Workers: A Qualitative Study Based on Grounded Theory. Safety and Health at Work.
- Master Plan. (2011). University of Yazd.
- Najjarnejad Mashhadi, M., Afzalian, K., Sheybani, M., Seyedalhoseni, SM. (2021). Explaning an Enduring Indicators of Iranian Vernacular Housing Using Grounded Theory. Journal of Studies on Iranian- Islamic City, 11 (42), 5-18. [Persian]
- Patton, MQ. (2014). Qualitative Evaluation and Research Methods, Fourth Edition. Beverly Hills, Ca.
- Strauss, A., Corbin, J. (1997). Grounded Theory in Practice. SAGE Publications.
- Strauss, A., Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research; Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, 4nd SAGE Publications.
- Strauss, A., Corbin, J. (2014). Basics of Qualitative Research; Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory, Fourth Edition. SAGE Publications.
- Yin, J., Feng, J., Jia, M. (2024). Research on Rural Tourism Environment Perception Based on Grounded Theory: A Case Study of Beishan Village, Zhuhai City, Guangdong Province, China. Heliyon, 10, e32373.
- Zhu, J., Kang, J., Ma, H., Wang, C. (2020). Grounded Theory-Based Subjective Evaluation of Traditional Chinese Performance Buildings. Applied Acoustics, 168.
)