نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• مسعود حق لسان ¹
• احسان داورپناه ²
• بهنوش حسامی ³
• بهناز امین نیری ⁴

¹ استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد ایلخچی، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلخچی، ایران.

² دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد بین المللی ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران .

³ دانش آموخته کارشناسی ارشد، گروه معماری، دانشکده هنر و معماری، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران .

⁴ دانشجوی دکتری شهرسازی، واحد بین المللی ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران

چکیده

بستر فرهنگی به عنوان یکی از مهمترین ابعاد زمینه گرایی و معماری بومی که منعکس کننده الگوهای باارزش زمینه گرایی در راستای بستر و ذهنیت فرهنگی انسان به حساب می آید می تواند راهکاری های مناسب در هویت بخشی به الگوهای معماری در طراحی باشد. تحقیق حاضر، با هدف توجه به زمینه گرایی فرهنگی و ذهنیت فرهنگی انسان را در دستیابی به الگوهای هویت بخش در طراحی مجموعه های بوم گردشگری مورد بررسی قرار می دهد.برای دستیابی به اهداف تحقیق (مکان یابی طراحی مجموعه های بوم گردشگری) چهار معیار اصلی و نه زیر معیار منتخب استخراج، که جهت وزن دهی به شاخص ها از مدلANP1 استفاده شده ، در نهایت دو سایت مناسب برای مکان یابی مجموعه های بوم گردشگری در جزیره هرمز بر اساس معیار ها و زیر معیار ها، انتخاب شده است. تحقیق پیش رو از نوع کیفی بوده و روش تحقیق تحلیلی توصیفی می باشد. نحوه ی دسترسی به اطلاعات کتابخانه ای و میدانی بوده که از طریق مطالعه نمونه موردی (جزیره هرمز) تکمیل شده است. نتایج پژوهش بیان می دارد که در طراحی زمینه گرا، علاوه بر توجه به ابعاد کالبدی بستر بنا، رجوع به ابعاد فرهنگی زمینه ی آن نیز ضروری است. راپاپورت تاکید می کند که شکل، در زمینه ای فرهنگی معنا می یابد، که در طراحی معماری زمینه گرا، به ویژه در طراحی بوم های گردشگری، باید مورد توجه قرار بگیرد.

تازه های تحقیق

ادراک انسان از محیط ساخته شده همواره تحت‌تأثیر عوامل متنوع و چندبعدی قرار دارد. یکی از مهم‌ترین این عوامل، فرهنگ است که به‌عنوان مجموعه‌ای از دانسته‌ها و تجربیات قبلی فرد در تعامل با محیط شناخته می‌شود. این مجموعه دانسته‌ها، تصمیمات افراد را در خصوص رفتار در محیط تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. معماری زمینه‌گرا بر این اصل تأکید دارد که توجه به نتایج تعامل انسان و محیط در طول تاریخ، در طراحی‌های آینده از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. فرهنگ شامل ارزش‌ها، باورها، اندیشه‌ها، دانش و فنون، دین، آداب و سنت‌ها و تمامی فرایندهای ذهنی انسان است و به همین دلیل ماهیتی پویا و در حال تحول دارد. در دوران پست‌مدرن، طراحان زمینه‌گرا بیشتر به مؤلفه‌های کالبدی توجه کرده‌اند، اما آنچه که به نظر می‌رسد اهمیت بیشتری دارد، ضرورت توجه طراحان به مؤلفه‌های فرهنگی با درنظرگرفتن ماهیت در حال تغییر آن است. آموس راپاپورت، یکی از پیش‌گامان حوزه انسان‌شناسی فضا و معماری، به تحلیل ارتباط میان فرهنگ و معماری پرداخته است. بر اساس نظریات راپاپورت، باوجود تأثیر عوامل متعددی نظیر اقلیم، جغرافیا و اقتصاد بر معماری، این رشته به طور عمیق تحت‌تأثیر فرهنگ نیز قرار دارد. توجه به زمینه فرهنگی در طراحی مجموعه‌های توریستی، نگاهی است که به ویژگی‌های خاص هر مکان و استفاده از آن‌ها در طراحی معاصر می‌پردازد. هر بنایی که ساخته می‌شود، به‌عنوان بخشی از زمینه مطرح می‌شود و درعین‌حال، برای بناهای بعدی نیز زمینه‌سازی می‌کند. معماری زمینه‌گرا هرگز به دنبال تقلید از فرم‌های موجود نیست، اما ممکن است از عناصری بهره ببرد که به ترکیب بهتر با بافت موجود یا ویژگی‌های نمادین آن در معماری کمک کند. این نوع معماری که به گذشته توجه ویژه‌ای دارد و آن را جزئی جدانشدنی از معماری امروز می‌داند، از مهم‌ترین عوامل طراحی در دنیای امروز به شمار می‌رود.

باتوجه‌به مباحث مطرح شده در این تحقیق درباره مبانی نظری و برداشت کلی از تأثیر زمینه‌گرایی در طراحی مجموعه‌های بوم‌گردی، نتایج زیر به‌دست‌آمده است:

- تقویت ابعاد فرهنگی و نمادهای بومی منطقه از لحاظ ساختار و شکل ظاهری در کالبد معماری بنا به‌عنوان یک عنصر نمایشی، به تقویت زمینه کمک می‌کند.

- توجه به عملکرد بناهای سنتی در طراحی بناهای گردشگری می‌تواند زمینه‌های تاریخی گذشته را به نحو بهتری نمایان سازد.

- درنظرگرفتن زمینه و بستر به‌عنوان یک متد طراحی می‌تواند ادغام فرهنگ را در حوزه‌های عملکردی و نمایشی به شکل بهتری بیان کند و موجب ایجاد سیرکلاسیون منظم در بنا شود.

کلیدواژه‌ها

• زمینه گرایی فرهنگی
• بوم گردشگری
• ذهنیت فرهنگی
• جزیره هرمز

10.22034/jprd.2025.61165.1095

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Necessity of cultural contextualism in designing tourism eco-complexes Case study: Hormuz Island

نویسندگان [English]

• Masoud Haghlesan ¹
• ٍEhsan Davarpanah ²
• Behnoosh Hesami ³
• Behnaz Amin Nayeri, ⁴

¹ Assistant Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Ilkhchi Branch, Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran.

² PhD student of Urban Planning, Aras International Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

³ Master's graduate, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Qeshm Branch, Islamic Azad University, Qeshm, Iran.

⁴ PhD student of Urban Planning, Aras International Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

چکیده [English]

The cultural background as one of the most important aspects of contextualism and native architecture, which reflects the valuable patterns of contextualism in line with the background and cultural mentality of man, can be suitable solutions in giving identity to architectural patterns in design. The current research aims to pay attention to the cultural context and the cultural mentality of humans in achieving identity patterns in the design of tourism eco-complexes. In order to achieve the research objectives (location of the design of tourism eco-complexes), four main criteria And not the selected sub-criteria of extraction, which is used to weight the indicators from the ANP1 model, finally, two suitable sites for locating tourism eco-complexes in Hormuz Island have been selected based on the criteria and sub-criteria. The upcoming research is of qualitative type and descriptive analytical research method. The method of accessing library and field information is completed through a case study (Hormoz Island). The research results state that in context-oriented design, in addition to paying attention to the physical dimensions of the building base, it is also necessary to refer to the cultural dimensions of its context. Rappaport emphasizes that the form has meaning in a cultural context, which should be taken into consideration in the context-oriented architectural design, especially in the design of tourism landscapes.

کلیدواژه‌ها [English]

• Cultural contextualism
• tourism ecosystem
• cultural mentality
• Hormuz Island