نوع مقاله : مقاله علمی و پژوهشی

نویسندگان

• ملیحه باباخانی ¹
• مهدیه فروردین ²
• محمدرضا یزدان پناه شاه آبادی ³

¹ استادیار شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی.

² کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران

³ استادیار گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده

طرح خیابان کامل یکی از راهبردهایی است که میتواند امنیت آسایش و دسترسی آسان برای اتومبیل سواران عابرین پیاده دوچرخه سواران و رانندگان وسایل حمل ونقل عمومی را به طورهمزمان فراهم آورد.خیابان کامل خیابان هایی کاملاً طراحی شده برای تمامی کاربران اسـت.تـابـا خیال آسوده در امتداد و سراسر خیابان حرکت کنند.و نشان دهنده یک پارادایم در فلسفه ساخت و ساز جاده های سنتی است. هدف مقاله پیشرو بررسی مفهوم خیابان کامل، شناسایی مؤلفه های دستیابی به آن و امکان سنجی انطباق این رویکرد در خیابان های ایران به عنوان نمونه موردی خیابان آزادی رجایی شهر( گوهردشت)مورد بررسی قرار گرفته است.پژوهش حاضر از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت تحلیلی – توصیفی است و در همین راستا جهت دستیابی به اهداف تحقیق به کمک مطالعات کتابخانه ای و مشاهده میدانی و از مدل تحلیل استراتژیک SWOT و ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی QSPMاستفاده شده است.و نتایج پژوهش نشان میدهد در ماتریس عوامل داخلی و خارجی، امتیاز نهایی عوامل داخلی 81/2 وجمع امتیازهای عوامل خارجی 7۲/2 میباشد که موقعیت استراتژیک محدوده موردمطالعه استراتژی تهاجمی میباشد، بدین معنی که بابهره جستن از نقاط قوت درصدد بهره برداری از فرصت ها برآید و بر اساس مدل QSPMاستراتژی مناسب سازی و جانمایی مبلمان شهری،ارتقا وضعیت زیرساخت ها و تجهیزات پیاده ،بسترسازی برای ایجاد رویدادهای اجتماعی وفرهنگی و افزایش زمینه مشارکت شهروندان بایکدیگر و تقویت امکانات در سیستم حمل و نقل عمومی و مناسب سازی برای استفاده از معلولین و افراد ناتوان در اولویت اول جهت ارتقاء این خیابان به خیابان کامل شهری قرار دارد.

تازه های تحقیق

خیابان‌های کامل یک سیاست حمل‌ونقل و رویکرد طراحی  و برنامه ریزی است که مستلزم آن است که خیابان‌ها برنامه‌ریزی، طراحی، بهره‌برداری و نگهداری شوند تا امکان سفر و دسترسی ایمن، راحت را برای کاربران در همه سنین و توانایی‌ها بدون توجه به نوع حمل‌ونقل فراهم کند. خیابان‌های کامل امکان سفر ایمن را برای کسانی که پیاده‌روی می‌کنند، دوچرخه‌سواری می‌کنند، رانندگی می‌کنند، وسایل نقلیه عمومی سوار می‌شوند، یا کالا را تحویل می‌دهند را فراهم می کند.این اصطلاح اغلب توسط طرفداران حمل و نقل، برنامه ریزان شهری، مهندسان ترافیک و بزرگراه، پزشکان بهداشت عمومی و اعضای جامعه در ایالات متحده و کانادا استفاده می شود. خیابان های کامل به عنوان ارائه کننده نتایج بهبود یافته ایمنی، بهداشت، اقتصادی و زیست محیطی تبلیغ می شوند و بر اهمیت دسترسی ایمن برای همه کاربران و نه فقط خودروها تأکید می کند. رویکردهای خیابان کامل بر اساس بافت جامعه متفاوت است. آنها ممکن است به طیف گسترده ای از عناصر، مانند پیاده روها، خطوط دوچرخه، خطوط اتوبوس، ایستگاه های حمل و نقل عمومی، فرصت های عبور، جزایر میانی، سیگنال های عابر پیاده در دسترس، توسعه محدودیت ها، خطوط سفر وسایل نقلیه اصلاح شده، منظره خیابان، اشاره کنند. این پژوهش در راستای تبیین معیارهای خیابان های کامل شهری در جهت ارتقا کیفیت خیابان آزادی گوهردشت صورت گرفته است. و  هدف کلی از این پژوهش برنامه ریزی برای ارتقا کیفیت خیابان آزادی گوهردشت با رویکرد خیابان های کامل میباشد. اما در راستای رسیدن به این هدف مهم سعی بر آن بود با ذکر مسائل و مشکلات خیابان که امروزه با آنها سروکار دارد ازجمله ازدحام جمعیت، ترافیک شدید، آلودگی های زیست محیطی و ایمنی پایین که همگی منجر به کاهش کیفیت خیابان میشوند و ارائه راهکارهایی برای حل این مشکلات در راستای رسیدن به آن گام برداشت . تا از این طریق بتوانیم در این خیابان فرصت حضور در جامعه، ، ملاقات با دیگران، پرسه زدن، دیدن و دیده شدن، داشتن یک فعالیت فیزیکی سالم از جمله پیاده روی که به سلامت افراد کمک می کند و استفاده از شبکه حمل و نقل سازگار با محیط زیست که کمترین اثرات سوء را بر محیط بجا گذارد و در جهت پایداری زیست محیطی باشد را در محیطی امن  فراهم کنیم. در مرحله بعد با به کارگیری فرآیند برنامه ریزی استراتژیک (SWOT) به بررسی نقاط قوت و ضعف ، فرصت و تهدیدات در خیابان آزادی پرداخته شد تا استراتژی های اجرایی توسعه ی آن ارائه گردد. طبق جدول (3) ، مهمترین نقاط قوت در ارتقا کیفیت خیابان آزادی گوهردشت با رویکرد خیابان های کامل: وجود درختان زیاد ، عرض مناسب پیاده رو ها، طول بدنه ها ی فعال در شب،دسترسی و نفوذپذیر مناسب در محدوده با امتیاز وزنی(24/0). همچنین مهمترین نقاط ضعف در محدوده موردمطالعه عبارت اند از: کمبود خدمات رفاهی در مسیر،کمبوذ فضای باز و سبز،عدم وجود ایستگاه های مناسب (دارای جایگاه)،عدم وجود طرح پویا و جذاب در کفسازی،کمبود مبلمان شهری در محدوده با امتیاز وزنی (6/0) ، بر اساس نتایج به دســت آمده از ماتریس ارزیابی عوامل داخلی برابر( 81/2 ) بوده است که بالاتر از نمره نرمال (5/2) است ؛ این عدد بیانگر آن است که محدوده مورد مطالعه جهت ارتقا کیفیت خیابان با رویکرد خیابان های کامل دارای شرایط درونی مناسب و مطلوبی است به طوری که قوت های خیابان بر نقاط ضعف آن غلبه می کند . (81/2>5/2) . و همچنین مهمترین فرصت ها در محدوده به ترتیب عبارت اند از: داشتن آب و هوا معتدل،نفوذپذیری بالای معابر،نقش و کارکرد شهری خیابان آزادی گوهردشت با امتیاز وزنی (28/0) و مهمترین تهدیدات برابر است : فشار ترافیکی ناشی از کاربری های مجاور محدوده،وجود هاشورها و خط کشی های نامناسب در لبه بلوار با امتیاز وزنی(1/0). همچنین مجموع نمره به دست آمده از ماتریس ارزیابی عوامل خارجی برابر (72/2) بوده است که بالاتر از نمره نرمال (5/2) است. این عدد بیانگر این است که محدوده مورد مطالعه جهت ارتقا کیفیت خیابان با رویکرد خیابان های کامل توانسته است در برابر عوامل خارجی واکنش مطلوبی نشان دهد به طوری که فرصت های خیابان آزادی گوهردشت بر نقاط تهدید آن غلبه خواهد کرد. (72/2>5/2).و همچنین طبق اصول مدیریت استراتژیک موقعیت استراتژیک محدوده مورد مطالعه خیابان آزادی رجایی شهر(گوهردشت) استراتژی تهاجمی (SO) انتخاب شد. بنابراین باید پتانسیل های موجود در خیابان آزادی شناخته شده و با توجه به قابلیت ها و ویژگی های محدوده از راهبردها برای ارتقاء این خیابان به خیابان کامل شهری بهره جست سپس در راستای بهبود وضعیت موجود به ارائه راهبردها بر اساس عوامل مؤثر داخلی و خارجی پرداختیم. در نهایت برای رتبه بندی تمامی راهبردهای حاصل از جدول SWOT از ماتریس برنامه ریزی استراتژیک کمی QSPM استفاده شده است نتایج آن نشان می دهد که استراتژی مناسب سازی و جانمایی مبلمان شهری ، ارتقا وضعیت زیرساخت ها و تجهیزات پیاده ،بسترسازی برای ایجاد رویدادهای اجتماعی وفرهنگی و افزایش زمینه مشارکت شهروندان بایکدیگر و تقویت امکانات در سیستم حمل و نقل عمومی و مناسب سازی برای استفاده از معلولین و افراد ناتوان در اولویت اول جهت ارتقاء خیابان قرار دارد. با توجه به طیف وسیعی از شهرهای جهان که ازاین رویکرد در جهت بهبود کیفیت خیابان های خود استفاده میکنند، در ایران نیز با توجه به اتکای بیش از اندازه به اتومبیل در شهرهای بزرگ؛ و به منظور کاهش آلودگی هوا، کاهش مصرف سوخت، دسترسی بهتر به امکانات حمل و نقلی، مناسب سازی برای استفاده از معلولین وافراد ناتوان پشتیبانی از پیاده روی و بسترسازی مناسب برای رویداد های اجتماعی و ... میتوانیم بررسی و امکان سنجی این رویکرد را در کلانشهرها و مراکز استان ها در دستور کار قرار دهیم.

کلیدواژه‌ها

• کلیدواژه : برنامه ریزی
• خیابان کامل شهری
• خیابان آزادی گوهردشت کرج
• SWOT
• QSPM

10.22034/jprd.2025.61418.1093

موضوعات

• برنامه ریزی شهری

عنوان مقاله [English]

Planning with a complete urban street approach (case study: Gohardasht Azadi Street of Karaj)

نویسندگان [English]

• Maliheh Babakhani ¹
• mahdieh farvardin ²
• Mohammad Reza Yazdanpanah Shah abadi ³

¹ -Assistant Professor in Urban Planning, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

² 1- Master of Urban Planning, Department of Urban Planning, Faculty of Architecture and Urban Planning, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran

³ Assistant Professor, Department of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Kharazmi University. Tehran. Iran.

چکیده [English]

The complete street design is one of the strategies that can provide safety, comfort and easy access for motorists, pedestrians, cyclists, and public transportation drivers at the same time. The complete street is a fully designed street for all users. move along and across the street. It represents a paradigm in the philosophy of traditional road construction. The aim of the leading article is to investigate the concept of the perfect street, identify the components of achieving it and the feasibility of adapting this approach in the streets of Iran as a case study of Azadi Rajaee Shahr (Gohardasht) Street. It is analytical-descriptive and in this direction, in order to achieve the research goals with the help of library studies and field observation, SWOT strategic analysis model and QSPM quantitative strategic planning matrix were used. And the research results show that in the matrix of internal and external factors, points The final score of internal factors is 2.81 and the sum of the points of external factors is 2.72, which means that the strategic position of the studied area is an aggressive strategy, which means that it takes advantage of the strengths to exploit the opportunities, and based on the QSPM model, the strategy of adapting and placing urban furniture, Improving the condition of pedestrian infrastructure and equipment, paving the way for creating social and cultural events and increasing the participation of citizens with each other and strengthening the facilities in the public transportation system and making it suitable for the use of disabled and disabled people in the first priority to upgrade this street to a full urban street contract.

کلیدواژه‌ها [English]

• Keywords: Planning
• Complete Street
• Gohardasht Azadi Street Karaj
• SWOT
• QSPM