Document Type : Original Article
Authors
Urmia university
Abstract
مدیران شهری باید نیازهای خاص سالمندان را در طراحی فضاها و ارائه خدمات در نظر بگیرند تا این قشر بتواند دوران سالمندی را با حداقل رنج سپری کند. تأمین آسایش و آرامش سالمندان به یکی از چالشهای اصلی کشور تبدیل شده و نیازمند توجه ویژه در برنامهریزیهای اجتماعی است. در محله عسگرخان ارومیه، با توجه به چالشهای کالبدی و فضایی، توجه به نیازهای خاص سالمندان ضروری است. پژوهش حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی و با هدف کاربردی انجام شده است. جامعه آماری این مطالعه شامل سالمندان بالای 60 سال در محله عسگرخان است که بر اساس سرشماری سال 1395، 15.06 درصد از جمعیت این محله را تشکیل میدهند. نمونهای تصادفی به تعداد 344 نفر انتخاب شد. دادههای میدانی از طریق پرسشنامهها و جمعآوری و تحلیل کیفیت دسترسیها و خدمات شهری با استفاده از مدل چیدمان فضا انجام شد.. یافتهها نشاندهنده وضعیت نامطلوب فضاهای دوستدار سالمند در محدوده مورد مطالعه است، بهطوری که تمامی ویژگیهای کیفی مرتبط با ارتقاء کیفیت زندگی سالمندان در سطح متوسط به پایین قرار دارند و امتیاز میانگین این شاخصها کمتر از 3 است. همچنین، کمبود برنامههای آموزشی ویژه برای سالمندان و کیفیت پایین مبلمان شهری و خدمات بهداشتی، به کاهش مشارکت اجتماعی و احساس انزوا در این گروه سنی منجر شده است. این وضعیت ضرورت بازنگری در طراحی و اجرای فضاهای عمومی را بیش از پیش نمایان میسازد. نتایج این پژوهش نشاندهنده نیاز فوری به بهبود شرایط فضاهای شهری برای سالمندان است. تحلیل ساختار فضایی محله با استفاده از مدل چیدمان فضا و شاخصهای Space Syntax نقاط قوت و ضعف موجود را شناسایی کرده است. یافتهها حاکی از وجود محورهای کلیدی با پتانسیل بالا برای ارتقاء تعاملات اجتماعی و کیفیت زندگی ساکنان، به ویژه سالمندان، هستند. بنابراین، ارتقاء کیفیت مبلمان شهری و خدمات بهداشتی میتواند به بهبود شرایط زندگی سالمندان در محله عسگرخان کمک کند.
Keywords
Main Subjects
هدف : افزایش همزمان سالمندی و شهرنشینی، رشد جمعیت سالمندان شهری و چالشهای اقتصادی، اجتماعی و سلامت را تشدید کرده است. تحقق حق بر سلامت و عدالت سلامت شهری مستلزم توزیع عادلانه خدمات و توجه به عوامل اجتماعی و روانی است. ایران با شتاب به سوی سالمندی میرود. محله عسگرخان ارومیه با نارساییهای کالبدی مواجه است. پژوهش حاضر با تحلیل فضایی، ارتقای فضاهای دوستدار سالمند و ارتباط آن با توسعه پایدار محلی را بررسی می نماید.
روش پژوهش: این پژوهش توصیفیتحلیلی با هدف ارزیابی کیفیت دسترسی سالمندان به خدمات و فضاهای عمومی محله عسگرخان ارومیه انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۳۳۸ سالمند بالای ۶۰ سال بود که ۳۴۴ نفر با فرمول کوکران انتخاب شدند. دادهها از پرسشنامه گردآوری و با مدل چیدمان فضا و ArcGIS تحلیل شد. دسترسی به خدمات، حملونقل، فضاهای عمومی، مبلمان و فضای سبز ارزیابی و نقاط ایدهآل و ناکارآمد شناسایی و راهبردهای برای برنامهریزی شهری آینده بهبود پیشنهاد شد.
نتایج: نتایج تحلیل کاربری اراضی محله عسگرخان نشان میدهد لبههای فعال تجاری و خدماتی با تسهیل دسترسی و تقویت تعاملات اجتماعی، کیفیت زندگی سالمندان را ارتقاء میدهند، اما کمبود کاربریهای درمانی چالشزا است. تحلیل چیدمان فضا و شاخصهای Space Syntax نقش معابر اصلی، نقاط کلیدی را در تعاملات اجتماعی تأیید کرد. با این حال، پرسشنامهها ضعف فضاهای دوستدار سالمند، مبلمان شهری، خدمات بهداشتی و برنامههای آموزشی و ضرورت بازنگری طراحی را نشان داده است.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش در محله عسگرخان بیانگر وضعیت نامطلوب فضاهای دوستدار سالمند و ناکافی بودن زیرساختهای درمانی، آموزشی و اجتماعی است؛ بهگونهای که میانگین کیفیت زندگی سالمندان کمتر از ۳ گزارش شد. تحلیل چیدمان فضا محورهای مستعد ارتقای تعاملات اجتماعی را آشکار ساخت. بهبود شرایط مستلزم راهبردهای جامع شامل طراحی فضاهای عمومی مناسب، توسعه مراکز بهداشتی محلی، مسیرهای پیادهروی ایمن، برنامههای فرهنگی و آموزشی و تقویت شبکههای اجتماعی محلی برای سالمندان ساکن محله عسگرخان ارومیه است.
)