Document Type : Original Article

Authors

1 Assistant Professor, Department of Architecture and Urban Planning, Ilkhchi Branch, Islamic Azad University, Ilkhchi, Iran.

2 PhD student of Urban Planning, Aras International Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran.

3 Master's graduate, Department of Architecture, Faculty of Art and Architecture, Qeshm Branch, Islamic Azad University, Qeshm, Iran.

10.22034/jprd.2025.61165.1095

Abstract

The cultural background as one of the most important aspects of contextualism and native architecture, which reflects the valuable patterns of contextualism in line with the background and cultural mentality of man, can be suitable solutions in giving identity to architectural patterns in design. The current research aims to pay attention to the cultural context and the cultural mentality of humans in achieving identity patterns in the design of tourism eco-complexes. In order to achieve the research objectives (location of the design of tourism eco-complexes), four main criteria And not the selected sub-criteria of extraction, which is used to weight the indicators from the ANP1 model, finally, two suitable sites for locating tourism eco-complexes in Hormuz Island have been selected based on the criteria and sub-criteria. The upcoming research is of qualitative type and descriptive analytical research method. The method of accessing library and field information is completed through a case study (Hormoz Island). The research results state that in context-oriented design, in addition to paying attention to the physical dimensions of the building base, it is also necessary to refer to the cultural dimensions of its context. Rappaport emphasizes that the form has meaning in a cultural context, which should be taken into consideration in the context-oriented architectural design, especially in the design of tourism landscapes.

Highlights

With the entry of modern intellectual currents into contemporary Iranian architecture and urban planning, cities faced identity and cultural crises. In this regard, contextual architecture and urban planning responded to these challenges as a new movement. Amos Rappaport, one of the prominent thinkers in the field of anthropology, believes that paying attention to society and culture is the most important factor in contextual design. Cultural context, as one of the key dimensions of contextualism and vernacular architecture, reflects valuable patterns in relation to the human cultural context and mentality and can provide appropriate solutions for giving identity to architectural patterns in design. The present study examines the effect of cultural contextualism and human cultural mentality in achieving identity-giving patterns in the design of ecotourism complexes. To achieve the research objectives (location of ecotourism complexes), four main criteria and nine selected sub-criteria were extracted, which were used to weight the indicators using the ANP model, and finally two suitable sites for locating ecotourism complexes on Hormuz Island were selected based on the criteria and sub-criteria. The present study is qualitative and uses a descriptive analytical method. The required information was collected through library and field sources and was supplemented with a case study of Hormuz Island. The results of this study show that in context-oriented design, in addition to paying attention to the physical dimensions of the building context, it is also necessary to pay attention to its cultural dimensions. Rapaport emphasizes that form finds meaning in a cultural context. Therefore, in context-oriented architectural design, especially in the design of tourism spaces, this point should be considered.

Keywords: Cultural Contextualism, Tourism, Ecotourism, Cultural Mentality, Hormuz Island

Keywords

Main Subjects

با ورود جریان‌های فکری مدرن به معماری و شهرسازی معاصر ایران، شهرها با بحران‌های هویتی و فرهنگی مواجه شدند. در این راستا، معماری و شهرسازی زمینه‌گرا به‌عنوان یک جنبش نوین به این چالش‌ها پاسخ داد. آموس راپاپورت، یکی از متفکران برجسته در حوزه انسان‌شناسی، بر این باور است که توجه به اجتماع و فرهنگ، مهم‌ترین عامل در طراحی زمینه‌گرایی است. بستر فرهنگی به‌عنوان یکی از ابعاد کلیدی زمینه‌گرایی و معماری بومی، الگوهای ارزشمندی را در راستای ارتباط با بستر و ذهنیت فرهنگی انسان منعکس می‌کند و می‌تواند راهکارهای مناسبی برای هویت‌بخشی به الگوهای معماری در طراحی ارائه دهد. تحقیق حاضر به بررسی تأثیر زمینه‌گرایی فرهنگی و ذهنیت فرهنگی انسان در دستیابی به الگوهای هویت‌بخش در طراحی مجموعه‌های بوم گردشگری می‌پردازد. برای دستیابی به اهداف تحقیق (مکان‌یابی طراحی مجموعه‌های بوم گردشگری) چهار معیار اصلی و نُه زیر معیار  منتخب استخراج که جهت وزن‌دهی به شاخص‌ها از مدل ANP  استفاده شده، در نهایت دو سایت مناسب برای مکان‌یابی مجموعه‌های بوم گردشگری در جزیره هرمز بر اساس معیارها و زیر معیارها، انتخاب شده است. تحقیق حاضر از نوع کیفی و با استفاده از روش تحلیلی توصیفی انجام شده است. اطلاعات موردنیاز از طریق منابع کتابخانه‌ای و میدانی جمع‌آوری شده و بامطالعه موردی جزیره هرمز تکمیل گردیده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که در طراحی زمینه‌گرا، علاوه بر توجه به ابعاد کالبدی بستر بنا، توجه به ابعاد فرهنگی آن نیز ضروری است. راپاپورت بر این نکته تأکید دارد که شکل در یک زمینه فرهنگی معنا پیدا می‌کند؛ بنابراین، در طراحی معماری زمینه‌گرا، به‌ویژه در طراحی فضاهای گردشگری، این نکته باید مدنظر قرار گیرد.

کلیدواژگان: زمینه‌گرایی فرهنگی، گردشگری، بوم گردشگری، ذهنیت فرهنگی، جزیره هرمز

- احسانی، افسانه (1396). اکوتوریسم راهی برای گردشگری پایدار، تهران: انتشارات مهکامه.
- اسلامی ندوشن، محمدعلی (1371). فرهنگ و شبه فرهنگ. تهران: نشر یزدان.
- اله یاری، سمیرا. تاج زاده ابوالفضل (1399). الگوی بازاریابی مقصدهای گردشگری روستایی در ایران. فصلنامه مطالعات اجتماعی گردشگری، سال هشتم، شماره شانزدهم.
- برولین، برنت سی (1383). معماری زمینه گرا. ترجمه: راضیه، رضازاده، اصفهان: نشر خاک.
- بیکن، ادموند (1376). طراحی شهرها، ترجمه فرزانه طاهری، تهران: مرکز مطالعات تحقیقات شهرسازی و معماری ایران.
- پی را بینز استیفن نی (۱۳۷۴). مدیریت رفتار سازمانی، ترجمه سید محمد اعرابی و علی پارسائیان تهران مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هایی بازرگانی
- تولایی، سیمین (1385). «بوم گردی با تأکید بر جاذبه های گردشگری استان گلستان». تهران: فصلنامة پژوهش های جغرافیایی.
- تولایی، نوین (1380) . «زمینه گرایی در شهرسازی» مجله هنرهای زیبا، شماره 10.
- تولایی، نوین (1386). شکل شهر منسجم. نشر امیر کبیر، چاپ اول، تهران.
- حبیــب، فرشــته (1381). تبیین و شناســایی جایگاه فرهنگ جوامع در روند شــکلگیری کالبد شهر، پایان نامه برای اخذ درجه دکتری شهرسازی. دانشگاه آزاد اسالمی واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران.
- دانش، جابر و کلانتری خلیل‌آباد، حسین (1398). آشنایی با مبانی و اصول معماری و شهرسازی. نشر  معاونـت آموزشـی پژوهشکده مدیریت - شهری و روستایی سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور- پژوهشکده فرهنگ و هنر جهاد دانشگاهی. چاپ اول.
- درگاه ملی آمار ایران. (1396). نتایج کلی سرشماری 1395.
- دهقانی، فاطمه؛ جعفری‌نیا، غلامرضا؛ شمس‌الدینی، علی (1401). تحلیلی بر تأثیر گردشگری اجتماع محور در توسعه روستاهای ساحلی شهرستان تنگستان از دید جامعه محلی. فصلنامه مدیریت شهری و روستایی، شماره 68.
- ده بزرگی، محسن و اولاد حسین،  آناهیتا (1395). «زمینه‌گرایی و منطقه‌گرایی ضروریاتی در معماری و شهرسازی». تهران: پنجمین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در عمران ، معماری و شهر سازی.
- دهخدا، علی‌اکبر (1351). تهران: دانشگاه تهران.
- رازقی ، محمد؛ علی ، بهنام والا و هادی، محمودی نژاد. (1396). «بررسی نقش معماری زمینه گرا در طراحی موزه با توجه به قابلیت های محیطی». تهران:کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر ، دانشگاه شهید بهشتی.
- راپاپورت، آموس (1388). منشأ فرهنگی مجتمع های زیستی، ترجمه: راضیه، رضازاده، تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه علم و صنعت ایران.
- راپاپورت، آموس (1382). خاستگاه های فرهنگی معماری، ترجمه صدف آل رسول و افرا بانک، فصلنامه خیال، شماره 8 .
- راپاپورت، آموس ( 1392 ). انسان شناسی مسکن، ترجمه: افضلیان، خسرو ، تهران: نشر حرفه هنرمند.
- رازقی ، محمد؛ علی ، بهنام والا و هادی، محمودی نژاد (1396). «بررسی نقش معماری زمینه گرا در طراحی موزه با توجه به قابلیت های محیطی». تهران:کنفرانس بین المللی عمران، معماری و شهرسازی ایران معاصر ، دانشگاه شهید بهشتی.
- رستم پیشه، مریم؛ نصیر سلامی، سید محمدرضا؛ و تیزقلم زنوزی، سعید (1398). ارزیابی و تحلیل تطبیقی ساختار کالبدی اقامتگاه‌های بوم‌گردی (موردمطالعه: اقامتگاه‌های بوم‌گردی تالارخانه بردبار و دیلمای گشت؛ استان گیلان). برنامه‌ریزی و توسعه کالبدی، نشریه علمی پژوهشی برنامهریزی توسعه کالبدی، سال چهارم، شماره 12.
- رستگار، هانا و چاره‌جو، فرزین (1398). تحلیل زمینه گرایی کالبدی در معماری سنندج و نقش آن بر طراحی مراکز فرهنگی، اولین کنفرانس بین المللی و دومین کنفرانس ملی به سوی شهرسازی، معماری، عمران و هنر دانش بنیان.
- زاهدی، شمس السادات و نجفی، غلامعلی. (1385). بسط مفهومی توسعه پایدار. پژوهش‌های مدیریت در ایران. 10،43-76.
- شولتز، کریستیان نوربری (1381 ). مفهوم سکونت به سوی معماری تمثیلی، مترجم : یار احمدی ،امیر ، تهران.
- شولتز، کریستین نوربرگ (1389). روح مکان به‌سوی پدیدارشناسی معماری، ترجمه: شیرازی، محمدرضا،  تهران: انتشارات رخداد نو.
- شاه تیموری، یلدا و مظاهریان، حامد (1383). رهنمودهای طراحی برای ساختارهای جدید در زمینة تاریخی، 29-40هنرهای ، زیبا، شماره 02
- شاه ولی، ریحانه و باستانی، سوسن (1401). نقش اصالت اقامتگاههای بومگردی در توسعه اقتصاد فرهنگ. فصلنامه علمی پژوهشی گردشگری و توسعه، سال یازدهم، شماره اول.
- فکوهی. مبانی انسان‌شناسی. تهران: نشر نی.
- قاسمی اصفهانی، مروارید (1390). اهل کجا هستیم؟ هویت بخشی به بافتهای مسکونی، تهران: روزنه.
- قدیری، مجتبی؛ استعالجی، علیرضا و پازکی، معصومه  (1389). گردشگری پایدار روستایی و عشایری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- قدیری، بهرام (1385). ساختارهای جدید در محیط های تاریخی، تهران: دفتر پژوهش های فرهنگ
- قنبری، ناصر و منصور، یگانه (1396). اصول طراحی بناهای فرهنگی با رویکرد زمینه گرایی در معماری معاصر، تهران: مطالعات جغرافیا، عمران و مدیریت شهری.
- کریم پناه، رفیق (1384). تحلیل پهنه های مناسب توسعه بوم گردشگری در استان کردستان با استفاده از سیستم اطالعات جغرافیای، تهران: پژوهش های جغرافیای طبیعی.
- کامران، حسن (1382). جغرافیای نظامی جزایر (هرمز، جزایر سه- گانه، سیری، فارور و فارورگان)، انتشارات انجمن جغرافیایی ایران، چاپ اول، تهران. ایران. 292 صفحه.
- گروتر، یورک گورت (1383). زیبایی‌شناسی در معماری، ترجمه: پاکزاد، جهانشاه، همایون، عبدالرضا، تهران: انتشارات دانشگاه بهشتی.
- لسترینچ، گای. (1393).  جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه عرفان، محمود، نشر علمی و فرهنگی.
-مرادی، حشمت؛ پورسعید، علیرضا؛ واحدی، مرجان؛ آرایش، محمدباقر (1399). طراحی مدل توسعه بوم گردی، کرمانشاه: فصلنامه گردشگری و توسعه.
- میرزاده کوهشاهی، مهدی. دهقانی، امین (1395). بررسی نقش پتانسیل‌های بوم‌گردی بندرعباس در جذب گردشگران. پژوهش‌نامه فرهنگی هرمزگان، شماره 11.
- میمندی، فاطمه؛ کیوان نیا، سامان؛ شیرمحمدی، علی (1402). بررسی چالش های هوشمند سازی اقامتگاه های بوم گردی، مجله گردشگری شهری، دوره 10، شماره 4.
- ناری قمی، مسعود و دامیار، سجاد (1391). رویکردها به معماری بومی در نظریه پردازی مدرن معماری. نشریه شهر و معماری بومی . شماره 3.
- نوربرگشولتز، کریستین (1389). روح مکان: به‌سوی پدیدارشناسی معماری، ترجمه محمدرضا شیرازی، چاپ دوم، تهران: رخداد نو.
- هاشم‌پور، پریسا؛ نژادابراهیمی، احد؛ یزدانی، ثنا (1397). کاربست رویکرد زمینه گرایی در بازآفرینی بافت های تاریخی (نمونه موردی: میدان صاحب الامر تبریز). معماری و شهرسازی پایدار، سال ششم، شماره اول.
- Kottak, P. C. (2002), Anthropology: The Exploration of Hu[1]man Diversity, McGraw-Hill Higher Education Publication, United States.
- Miles, M. (2007), Cities and Cultures, Routledge, New York.
- Oxford Dictionary. )2013(, available in: http://oxforddictionaries.com/us.
- Rapoport, Amos., )1977(, Human Aspects of Urban Form: towards a man-environment approach to urban form and design, Oxford, ergamon Press.
- Rapoport, Amos., )2005(, Culture, Architecture, and Design, Chicago: Locke science publishing company.
- Tremblay. p. 2006,Desert Tourism Scoping Study, desert knowledge CRC,Report12, Australia,charles Darwin university.
- Tug Nutt, Anthony., )1987(, Making Townscape: A Contextual Approach to Building in an Urban Setting, London, Mitchell.
- Waterhouse, Alan., )1978(, Boundaries of the City: The Architecture of Western Urbanism, Toronto, Toronto University Press.
- Wolford, Jane N., )2004(, Architectural Contextualism in the Twentieth Century: with particular reference to the architects E. Fay Jones and John Carl Warnock, Thesis (Ph. D.), Georgia Institute of Technology.