Document Type : Original Article

Author

Department of Social Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Bahonar University of Kerman, Kerman, Iran

10.22034/jprd.2026.69705.1236

Abstract

مقدمه و زمینه: حوض، فراتر از یک عنصر تزیینی، شاه‌کلید سامان‌دهی فضای زیستی و میکرواقلیم خانه‌های سنتی ایران است. این عناصر آبی با تنوع هندسی چشمگیر(از چهارضلعی تا دوازده‌ضلعی) نه‌تنها زیبایی بصری را به ارمغان می‌آورند، بلکه ابعاد آن‌ها به‌طور دقیق تحت انضباط مقیاس حیاط و معماری بنا قرار دارد و اغلب موقعیت کانونی در مقابل ایوان را به خود اختصاص می‌دهند. با این وجود، مؤلفه‌های بنیادین معانی و دانش فنی نهفته در پسِ ساختار و عملکرد آن‌ها کمتر مورد واکاوی تخصصی و علمی قرار گرفته است. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف کشف و مدون‌سازی دانش بومی ساخت، کارکرد و معنا یابی حوض‌های سنتی انجام شده است. هدف نهایی، فراتر از توصیف صرف، استخراج اصول و دانش سنتی نهفته در این سازه‌هاست تا این میراث ناملموس به‌عنوان یک منبع ارزشمند برای معماری معاصر و پایدار احیا و باز تعریف گردد. روش پژوهش: تحقیق حاضر از نوع کاربردی بوده و با اتخاذ رویکرد اکتشافی پیش رفته است. جامعه آماری شامل معماران، استادکاران و مردم شناسان با تجربه عمیق در فنون سنتی ساخت و دانش های ملحق به حوض بوده است که به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. داده‌های کیفی از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و فرآیند مصاحبه‌ها تا نقطه اشباع نظری کامل ادامه یافت تا از عمق و جامعیت اطلاعات اطمینان حاصل شود. یافته‌ها و نتیجه‌گیری: یافته‌های پژوهش، ابعاد ناشناخته‌ای از دانش بومی معماری را آشکار ساخت. این دستاوردها شامل رمزگشایی از چرایی انتخاب مصالح بومی خاص، تبیین دقیق مراحل و تکنیک‌های ساخت برای تضمین پایداری درازمدت، تحلیل دلایل کارکردی و زیبایی‌شناختی اشکال هندسی مختلف، استراتژی‌های مکان‌یابی حوض در ارتباط با اقلیم و پلان خانه، و مشخص‌سازی کارکردهای سه‌گانه حوض در تأمین آسایش زیست‌محیطی، زیبایی‌شناسی و ابعاد فرهنگی، اجتماعی است. در مجموع، این پژوهش با مستندسازی دقیق، بستر لازم برای تلفیق این آموزه‌های سنتی با رویکردهای نوین معماری پایدار را فراهم می‌آورد.

Keywords

Main Subjects