دانشگاه تبریز فضای شهری و حیات اجتماعی 2821-2231 مقالات آماده انتشار 2026 02 21 A comparative study of the sense of place and socio-economic harms in samples of informal settlement neighborhoods in Tabriz بررسی مقایسه ای حس تعلق مکانی و آسیب‌های اجتماعی-اقتصادی در نمونه‌هایی از محلات اسکان غیر رسمی تبریز 21266 10.22034/jprd.2026.69882.1238 FA هادی حکیمی دانشیاردانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و منطقه ای رسول قربانی استاد دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و منطقه ای عارف قره خان نژاد دانشجوی دکترای دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری و منطقه ای Journal Article 2025 10 26 informal settlement neighborhoods have emerged as a direct consequence of the instability in urban development and the inability of housing policies to meet the needs of low-income and vulnerable groups. These neighborhoods, often lacking proper planning and adequate investment, face numerous challenges including informal employment, social isolation, insufficient access to basic services, and low living standards. Among these issues, the sense of place attachment among residents can play a decisive role in either mitigating or exacerbating social and economic vulnerabilities. The main objective of this study was to conduct a comparative analysis of the relationship between different dimensions of place attachment (including physical, social, and psychological dimensions) and the level of socio-economic vulnerabilities in selected marginal neighborhoods of Tabriz city. The research method was descriptive-correlational with an applied purpose. The statistical population consisted of all residents over 15 years old in the selected marginal neighborhoods of Tabriz, from which a sample of 384 individuals was chosen using cluster sampling. Data collection tools included two researcher-made questionnaires: one measuring socio-economic vulnerabilities and the other assessing place attachment. The collected data were analyzed using SPSS software through Pearson correlation and multiple regression tests. The findings revealed a significant statistical relationship between the dimensions of place attachment and the level of existing vulnerabilities in the neighborhoods. Specifically, the physical-spatial dimension had the greatest impact (β=0.543), while the psychological dimension had the least (β=0.109). Overall, these three dimensions explained about 73% of the variance in socio-economic vulnerabilities. The general conclusion of the study indicates that strengthening and enhancing the sense of place attachment among residents, particularly through the physical dimension of space, can serve as an effective strategy for reducing socio-economic vulnerabilities. It also underscores the necessity of serious attention to these identity-related components in future planning aimed at empowering and organizing such neighborhoods. محلات اسکان غیر رسمی به‌عنوان پیامدمستقیم ناپایداری توسعه شهری وناتوانی سیاست‌های مسکن درتأمین نیازهای اقشار کم‌درآمد و آسیب‌پذیر شکل گرفته‌اند.این محلات که غالباً فاقدبرنامه‌ریزی لازم هستند،با چالش‌های متعددی ازجمله اشتغال غیررسمی، انزوای اجتماعی وپایین بودن استانداردهای زندگی مواجه می‌باشند.دراین میان،حس تعلق مکانی ساکنان می‌تواندنقش تعیین‌کننده‌ای درکاهش یاتشدیدآسیب‌های اجتماعی و اقتصادی ایفا کند. هدف اصلی این پژوهش انجام یک مقایسه تطبیقی در رابطه بین ابعاد مختلف حس تعلق مکانی (شامل ابعاد کالبدی، اجتماعی و روانشناختی) و میزان آسیب‌های اجتماعی-اقتصادی درنمونه‌هایی ازمحلات اسکان غیررسمی شهر تبریز بود. روش پژوهش به‌کار گرفته شده از نوع توصیفی-همبستگی و با هدف کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه ساکنان بالای ۱۵ سال در محلات منتخب اسکان غیر رسمی تبریزتشکیل دادند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، تعداد ۳۸۴ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل دو پرسشنامه محقق‌ساخته بود: پرسشنامه سنجش آسیب‌های اجتماعی-اقتصادی و پرسشنامه ارزیابی حس تعلق مکانی. داده‌های جمع‌آوری‌شده با بهره‌گیری ازنرم‌افزار SPSS و از طریق اجرای آزمون‌های آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه موردتحلیل قرارگرفت. یافته‌های پژوهش رابطه آماری معناداری را بین ابعاد حس تعلق مکانی و سطح آسیب‌های موجود در محلات نشان داد. به‌طوری‌که بعد کالبدی-مکانی بُعد مکانی (β=0/543) بیشترین و بُعد روانشناختی (β=0/109) کمترین تأثیر را داشتند. در مجموع، این سه بعد حدود ۷۳ درصد از واریانس آسیب‌های اجتماعی-اقتصادی را تبیین نمودند. نتیجه‌گیری کلی پژوهش حاکی از آن است که تقویت و ارتقای حس تعلق مکانی در میان ساکنان، به‌ویژه از طریق بعد کالبدی و فیزیکی فضا، می‌تواند به‌عنوان یک راهبرد مؤثر درکاهش آسیب‌های اجتماعی-اقتصادی عمل کند