مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
لیلا سهیلی وند
چکیده
مسکن یکی از مهمترین عناصر و عوامل دستیابی به توسعه پایدار مبتنی بر عدالت فراگیر است. چگونگی دستیابی به مسکن برای گروههای مختلف جامعه بهخصوص گروههای کمدرآمد و کیفیت و کمیت آن، یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دولتها و جوامع است. ازآنجاکه مسکن نقشهای متفاوت و اساسی برای خانوارها دارد، همواره مطلوبیت در تملک آن بوده است، ...
بیشتر
مسکن یکی از مهمترین عناصر و عوامل دستیابی به توسعه پایدار مبتنی بر عدالت فراگیر است. چگونگی دستیابی به مسکن برای گروههای مختلف جامعه بهخصوص گروههای کمدرآمد و کیفیت و کمیت آن، یکی از مهمترین چالشهای پیش روی دولتها و جوامع است. ازآنجاکه مسکن نقشهای متفاوت و اساسی برای خانوارها دارد، همواره مطلوبیت در تملک آن بوده است، اما عوامل متعددی سبب شدهاند تا دسترسی به آن در شهرها بهویژه برای گروههای کمدرآمد دشوار باشد. تاکنون نیز برنامههای متفاوتی با عنوان «راهکار» رفع معضلات مسکن گروههای کمدرآمد شهری در دستور کار قرارگرفته است. اما این طرحها تنها مسکّنی برای زخم متورم مسکن در بین این گروههای درآمدی بوده است؛ تحلیل شرایط کنونی شهر تبریز در ارتباط با برنامهریزی مسکن اقشار کمدرآمد حاکی از آن است که فاصله کنونی سیستم با اهداف و آرمانهای طرح پایه آمایش و سند تدبیر توسعه استان آذربایجان شرقی بسیار زیاده میباشد بنابراین آنچه نیاز است تجدیدنظر در رویکردهای کلانِ مدیریتی و بهکارگیری ابزارهای جدید در برنامهریزی است. بدین منظور در این پژوهش سعی گردیده است که پیشرانهای کلیدی مؤثر بر تأمین مسکن مناسب برای گروههای کمدرآمد در شهر تبریز شناسایی و تحلیل شوند. در این پژوهش ابتدا با تکنیک پویش محیطی و دلفی، 40 عامل اولیه در چهار بعد شاخصهای کالبدی- فضایی، شاخصهای اقتصادی، شاخصهای اجتماعی و شاخصهای زیستمحیطی استخراجشده و سپس با استفاده از روش دلفی مدیران، ماتریس اثرات متقاطع مؤلفهها تشکیل گردیده است.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
علیرضا خطیبی؛ علی شمس الدینی؛ محمدعلی خلیجی
چکیده
حریم منطقه شهری تهران محل زندگی قریب به 16 ملیون نفر است. این حریم تا به حال محلی بوده برای دستاندازی زمینخواران و هجوم فقرا و حتی برخی سازمانهای رسمی در قالب تعاونیها که زمینههای تفرق فضاییمدیریتی را در آن رقم زدهاند. چنین حریمی نیاز به یک مدیریت کارآمد دارد تا مانعی برای از بین رفتن همین مقدار فضاهای ارزشمند باقیماندهاش ...
بیشتر
حریم منطقه شهری تهران محل زندگی قریب به 16 ملیون نفر است. این حریم تا به حال محلی بوده برای دستاندازی زمینخواران و هجوم فقرا و حتی برخی سازمانهای رسمی در قالب تعاونیها که زمینههای تفرق فضاییمدیریتی را در آن رقم زدهاند. چنین حریمی نیاز به یک مدیریت کارآمد دارد تا مانعی برای از بین رفتن همین مقدار فضاهای ارزشمند باقیماندهاش ایجاد شود. هدف اصلی این پژوهش استفاده از نرمافزار متاسوات به عنوان تکنیکی راهبردی جهت صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 شهر تهران است. اطلاعات موردنیاز در حکمِ دادههای این پژوهش از مطالعه و بررسی مقالهها، کتابها و پایاننامههای مرتبطِ موجود و همچنین دیتاهای ادارهها و سازمانهای مرتبط (مانند اداره کل حریم شهرداری تهران و مرکز آمار ایران) جمعآوری شده است. این پژوهش از لحاظ هدفگذاری، کاربردی و به لحاظ روششناسی، توصیفی تحلیلی میباشد. برای انتخاب پنل کارشناسان از نمونهگیری گلوله برفی استفاده گردید که درنهایت منجر به انتخاب 12 نفر شد. یافتههای این پژوهش نشان میدهد تخریب محیط زیست، ساخت و سازهای غیرمجاز، زمینخواری، مهاجرت و سکونتگاههای غیررسمی و مدیریت متفرق بزرگترین چالشها و عوامل تهدیدکننده صیانت و توسعه پایدار حریم شهرداری منطقه 15 است. متاسوات بر این باور است که منابع و قابلیتهایی در جغرافیای موردمطالعه پژوهش وجود دارد که در حکم راهکارهایی برای غلبه بر چالشهای صیانت و توسعه پایدار جغرافیای موردمطالعه هستند؛ مهمترین آنها «مدیریت یکپارچه حریم» است و سپس نوبت به «توجه مسئولین و اتحاذ وحدت رویه بین کلیه دستگاههای دخیل در حریم»، «حضور و سرمایهگذاری بخش خصوصی» و «کمربند سبز» میرسد.
مقاله علمی و پژوهشی
طراحی شهری
مانا وحیدبافنده؛ محمدرضا پورجعفر؛ مجتبی رفیعیان
چکیده
یک محیط شهری مطلوب میتواند به مردم احساس راحتی و آسایش بدهد و به ترویج احساسات مثبت عمومی کمک کند. با این حال، در روند توسعه سریع شهری، محیط شهری پرتراکم و پربار، تنش و اضطراب ذهنی مردم را برانگیخته و به احساسات منفی کمک کرده است. با این حال، واقعیت این است که فقدان اطلاعات مفید در مورد رابطه بین محیطهای شهری چند بعدی و احساسات مانع ...
بیشتر
یک محیط شهری مطلوب میتواند به مردم احساس راحتی و آسایش بدهد و به ترویج احساسات مثبت عمومی کمک کند. با این حال، در روند توسعه سریع شهری، محیط شهری پرتراکم و پربار، تنش و اضطراب ذهنی مردم را برانگیخته و به احساسات منفی کمک کرده است. با این حال، واقعیت این است که فقدان اطلاعات مفید در مورد رابطه بین محیطهای شهری چند بعدی و احساسات مانع از پیشرفت به سمت درک اینکه کدام عناصر در شهرها بر احساسات عمومی تأثیر میگذارند و چگونه میتوان محیط ساختهشده شهری را برای ساخت فضاهای شهری انسانی بهبود بخشید. مسئله مهمی که در برنامهریزی و طراحی شهری معمولاً به احساسات شهروندان توجه نمیشود، عدم در نظر گرفتن ارتباط عمیق بین فضاهای شهری و احساسات روزمره مردم است که میتواند منجر به ایجاد شهرهایی با فضاهای بیرنگ و بیروح شود. هدف پژوهش تبیین و شناسایی محورهای غالب در تحقیقات مرتبط با لایه "احساسات شهری" با بهره گیری از ابزار مرور نظام مند و فراتحلیل میباشد. به منظور بررسی هدف پژوهش از روش فراتحلیل و مرور نظام مند استفاده شده است و مقالات علمی فارسی و انگلیسی جامعه آماری پژوهش را تشکیل داده است. جستجو ها به صورت دستی و مبتنی بر کلید واژه های مرتبط (احساسات، مطالعات شهری) و بر اساس نوع فرضیه مطرح شده حدود 2086 پژوهش شناسایی شده است. دستاورد نهایی این پژوهش چهارچوب نظری از ابعاد و مولفه های موثر بر شکل گیری احساسات در شهرها در جهت ارتقای کیفیت شهری آن ها میباشد.
مقاله علمی و پژوهشی
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
محسن احدنژادروشتی؛ محمدتقی حیدری؛ حسین طهماسبی مقدم؛ امیرحسین شیخ محمدی
چکیده
رشد فزاینده جمعیت شهری در دهههای اخیر شهرها را تحت تأثیر نیروها و چالشهای گوناگونی ازجمله ترافیک شهری، رشد سکونتگاههای غیررسمی، رشد لجامگسیخته شهری و ناهنجاریهای اجتماعی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به افزایش جرم و جنایت، بیکاری، عدم دسترسی به خدمات شهری مناسب که به کیفیت زندگی شهری آسیب میزنند، منجر میشود. و آگاهی ...
بیشتر
رشد فزاینده جمعیت شهری در دهههای اخیر شهرها را تحت تأثیر نیروها و چالشهای گوناگونی ازجمله ترافیک شهری، رشد سکونتگاههای غیررسمی، رشد لجامگسیخته شهری و ناهنجاریهای اجتماعی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به افزایش جرم و جنایت، بیکاری، عدم دسترسی به خدمات شهری مناسب که به کیفیت زندگی شهری آسیب میزنند، منجر میشود. و آگاهی از فرم فضایی و شکل و رشد شهر میتواند نقش حائز اهمیتی در میزان موفقیت برنامهریزان و میران شهری داشته باشد. بر این اساس، پژوهش حاضر با استفاده از دادههای عینی و فضایی به تحلیل فضایی شاخصهای رشد هوشمند در نواحی شهر زنجان میپردازد، روش تحقیق از نوع توصیفی تحلیلی و کاربردی است و دادهها به شیوه اسنادی و کتابخانهای گردآوری شدهاند. برای تحلیل فضایی از مدل تودیم و روش تحلیل سلسلهمراتبی AHP در سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) استفاده شده است. یافتهها نشان میدهند که شاخصهای تراکم کلی مسکونی، تراکم ساختمانی خالص، و درصد تمرکز ساختمانی از اهمیت بالایی برخوردارند. همچنین، نرخ سازگاری مقایسه زوجی معیارهای تحقیق کمتر از 0/1 است. در میان 27 ناحیه شهر زنجان، ناحیه 7-1 (محلات کارمندان) با امتیاز یک در وضعیت مطلوب قرار دارد، در حالی که نواحی 9-3 (محله کوی فاطمیه)، 5-1، و 8-2 با امتیاز صفر در وضعیت نامطلوبی به سر میبرند. این نتایج میتوانند به برنامهریزان شهری در ایجاد راهکارهای بهینه برای مدیریت رشد شهری و بهبود کیفیت زندگی شهری کمک کنند.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
رسول قربانی؛ هادی حکیمی؛ سهند آقا زاده
چکیده
چکیده
مسکن پایدار در محلات یکی از عوامل اساسی است در رویکردهای نوین برنامه ریزی شهری است. مقایسه مسکن پایدار در محلات مختلف نه تنها باعث شناسایی تفاوتها میشود، بلکه امکان ارائه راهکارهای مناسب برای دستیابی به پایداری مسکن را نیز فراهم میآورد. هدف این تحقیق شناسایی عوامل ضروری توسعه مسکن پایدار در محلات مختلف شهر ارومیه است. ...
بیشتر
چکیده
مسکن پایدار در محلات یکی از عوامل اساسی است در رویکردهای نوین برنامه ریزی شهری است. مقایسه مسکن پایدار در محلات مختلف نه تنها باعث شناسایی تفاوتها میشود، بلکه امکان ارائه راهکارهای مناسب برای دستیابی به پایداری مسکن را نیز فراهم میآورد. هدف این تحقیق شناسایی عوامل ضروری توسعه مسکن پایدار در محلات مختلف شهر ارومیه است. بدین منظور، ابتدا معیارهای مرتبط با توسعه مسکن پایدار با استفاده از نظرات 25 کارشناس خبره در حوزه مسکن مشخص، اولویتبندی و امتیازدهی شد. نتایج نشان میدهد که از نظر کارشناسان، اهداف با اولویت بالا شامل ارتقای حس تعلق در محلات، افزایش امنیت اجتماعی، ارتقای مشارکت مردمی، دسترسی به مسکن سالم، کاهش میزان آلایندهها و کاهش تخریب محیط زیست است. بر اساس این اهداف، مقایسهها در دو حیطه پایداری کالبدی- محیطی و پایداری اجتماعی- اقتصادی انجام گرفت و سپس با استفاده از مدل متاسوات، میزان تحقق اصول مسکن پایدار در محلات مختلف مورد بررسی قرار گرفت. نتایج این بررسیها نشان داد که عوامل داخلی محله مانند حفاظت از محیط زیست، فضای کافی برای زندگی، امکانات مناسب برای مسکن و وجود یک جامعه پویا از مهمترین مؤلفههای دستیابی به مسکن پایدار در ارومیه محسوب میشوند.از سوی دیگر، عوامل بیرونی که دستیابی به پایداری مسکن در محلات ارومیه را با چالشهایی مواجه میکند شامل اقتصاد ضعیف، تخریب و نابودی باغات، افزایش قیمت مصالح ساختمانی و تعارضات فرهنگی است. این عوامل میتوانند مانع از تحقق اهداف پایداری مسکن شده و کیفیت زندگی ساکنان را تحت تأثیر قرار دهند.
کلیدواژهها: مسکن، محله ، پایداری، متاسوات،ارومیه
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
قادر احمدی؛ مجتبی آزمون
چکیده
امروزه جزایر حرارتی شهری به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در مطالعات شهری شده و علاوه بر تأثیر اصلی در میانگین دما، میتواند تأثیرات فرعی بر شرایط اقلیمی محلی نیز داشته باشند. پدیده مذکور عمدتاً ناشی از گرمایش بیش از حد سطح و ذخیره گرما، انتشار آلودگی، گرمایش انسانی، مانع از گردش باد و تبخیر و تعرق کمتر است. پژوهش حاضرضمن پرداختن ...
بیشتر
امروزه جزایر حرارتی شهری به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات در مطالعات شهری شده و علاوه بر تأثیر اصلی در میانگین دما، میتواند تأثیرات فرعی بر شرایط اقلیمی محلی نیز داشته باشند. پدیده مذکور عمدتاً ناشی از گرمایش بیش از حد سطح و ذخیره گرما، انتشار آلودگی، گرمایش انسانی، مانع از گردش باد و تبخیر و تعرق کمتر است. پژوهش حاضرضمن پرداختن به ابعاد مختلف تلاش نموده است با استفاده از الگوریتم پنجره مجزا از سنجنده لندست 8 با ترکیب باندهای حرارتی 10 و 11 برای بدست آوردن دمای سطح زمین در روز و از سنجنده مودیس برای بدست آوردن دمای سطح زمین در شب استفاده نماید. برای تعیین منطقه جزایر حرارتی در شهر تبریز از دو تحلیل خودهمبستگی فضای جهانی و محلی موران و دومی تحلیل نقاط داغ گتیس که هردو در نرم افزار آرک مپ صورت گرفته، برای بدست آوردن بیشترین تاثیر شاخصها از تحلیل رگرسیون چندگانه خطی در نرم افزار اس پی اس اس استفاده شده است. نتایج نشان میدهد که بیشترین نقاط داغ در روز در منطقه 6 اطراف فرودگاه تبریز با دمای27/27 درجه و در شب بیشترین دما 07/17 در منطقه 3 بوده است که با توجه به تحلیل فضایی موران هردو جزایر حرارتی دارای الگوی خوشهای بوده است. مناطق فاقد پوشش در شب خنکترین سطوح را تشکیل داده و کمترین تاثیر فضای ساخته شده با امتیازمنفی 897/0 بوده و شاخصهای تاثیر گذار بر جزایر حرارتی شبانه ، تراکم ساختمانی متوسط و جهت گیری مناسب بوده است.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
راحله پروین؛ حسین اسمعیلی سنگری؛ اکبر عبداله زاده طرف
چکیده
بازارهای تاریخی مأمن روادید اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی، بازنمای هویت مانا یک جامعه می باشند. مدلول ماهیت بازار در ایران علاوه بر فرهنگ غنی ایرانی در جنبه های اجتماعی نیز تجلی می یابد. مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز مسلماً با پیشینه در غنای فرهنگی، نقش عدیده ای را در ترویج رویکردهای اجتماعی ایفا می نماید. لیکن با بازتاب ...
بیشتر
بازارهای تاریخی مأمن روادید اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی، بازنمای هویت مانا یک جامعه می باشند. مدلول ماهیت بازار در ایران علاوه بر فرهنگ غنی ایرانی در جنبه های اجتماعی نیز تجلی می یابد. مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز مسلماً با پیشینه در غنای فرهنگی، نقش عدیده ای را در ترویج رویکردهای اجتماعی ایفا می نماید. لیکن با بازتاب به استحاله سرمایه اجتماعی در جوهره هم افزایی ارزش ها و جامعه پذیری بطور فزآینده ای لزوم کاربست شاخصه های توسعه پایداری را در باب تداوم نمایان می سازد. از این رو پژوهش حاضر، با هدف پاسخ به پرسش اصلی " اجزای کلیدی پایداری اجتماعی در توسعه سرمایه اجتماعی مجموعه میراث جهانی بازار تاریخی تبریز کدامند؟"، به تفحص عوامل مؤثر بر جامعه پذیری، در بیان شاخصه های توسعه پایدار اجتماعی در مقولات "صورت" و "محتوا"می پردازد. روش پژوهش، بصورت توصیفی-تحلیلی از نوع کیفی با رویکرد خودمردم نگاری می باشد. بدین صورت که، در تفسیر مطالعات کتابخانه ای و اسناد تاریخی و مصاحبه های تصادفی مطابق نظریه داده بنیاد در 7 گام الگوی سندولوسکی و باروسو، بیان تجربیات محقق/(ان) بطور عملگرایانه دخیل می باشد. در این میان، از روش CASP در فیلتر مکتوبات متناسب با هدف پژوهش و همچنین از نرم افزار MAXQDA 2020 در اخذ گویه ها انتفاع می جوید. بنابراین، درراستای تبیین مولفه های توسعه پایداری اجتماعی، تدقیق عناصر ذهنی در شناسایی نیازهای کنشگران با ایجاد فضاهای جمعی در بیشینه و مقابله با ناهنجاری های اجتماعی در باب فرهنگی-اجتماعی واجد ارزش در مقوله تداوم سرمایه اجتماعی می باشد.
مقاله علمی و پژوهشی
طراحی شهری
الهام شهابی؛ یاسر شهبازی؛ آزیتا بلالی اسکویی
چکیده
انسان چه بهصورت فردی و چه بهصورت اجتماعی، فضایی برای خود میخواهند و مرزهایی تعریف میکند تا به حالت مطلوبی از آن دست یابد. قلمرو نقش اساسی در زندگی انسان دارد و این امکان را فراهم مینماید که فضای اطراف خود را ســاماندهی نموده و به آن هویت فردی یا جمعی دهد. ادراک مردم از نوع فضا بشدت تحت تأثیر چگونگی ساماندهی محیط کالبدی آن است. ...
بیشتر
انسان چه بهصورت فردی و چه بهصورت اجتماعی، فضایی برای خود میخواهند و مرزهایی تعریف میکند تا به حالت مطلوبی از آن دست یابد. قلمرو نقش اساسی در زندگی انسان دارد و این امکان را فراهم مینماید که فضای اطراف خود را ســاماندهی نموده و به آن هویت فردی یا جمعی دهد. ادراک مردم از نوع فضا بشدت تحت تأثیر چگونگی ساماندهی محیط کالبدی آن است. این ادراکات در فرهنگهای مختلف تفاوت دارند. این پژوهش با واکاوی قلمرو فضایی از نیازهای بنیادین فضا جهت حضور انسان و شکلگیری مکانی معنا دار به واکاوی شاخص فرهنگ به عنوان متغیر تعدیلگر در تمایز مطلوبیت قلمرو در فرهنگهای مختلف برای انسان پرداخت. مسئله اصلی تحقیق در این است که چگونه فرهنگ، تجربههای اجتماعی و ادراک فردی، خواست انسانها برای تشکیل قلمرو فضایی مطلوب و تعاملات حیات اجتماعی در محیطهای جمعی را هدایت میکند. ابتدا با بهرهگیری از مطالعات نظری و مفهومی، شاخصهای شکلگیری قلمرو فضایی استخراج شد، سپس این شاخصها در قالب یک مطالعه پیمایشی میان نمونهای از خردهفرهنگهای ایرانی سنجیده شد تا تفاوتها و الگوهای رفتاری مرتبط با مطلوبیت چگونگی شکلگیری قلمروفضایی برای انسان بررسی شود.تحلیل دادهها نشان داد که ابعاد فرهنگی و اجتماعی بیشترین تأثیر را بر خواستگاه شکلگیری قلمرو فضایی و رفتارهای بینفردی در محیطهای جمعی دارند.نتایج پژوهش نشان میدهد که طراحی و مدیریت فضاهای جمعی بدون درک تفاوتهای فرهنگی و ادراکی، امکان ایجاد قلمرو فضایی مطلوب و حیات اجتماعی را محدود میکند. عوامل فرهنگی و اجتماعی برای مطلوبیت شکلدهی فضاهای معنادار، تعاملمحور و کارآمد در محیطهای اجتماعی ضروری است.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
زهرا سادات حسینی اذرخوارانی؛ محمد حسین سرائی
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی مهمترین مولفههای اختلاط کاربری در دانشگاه اصفهان است.
روش: پژوهش براساس هدف کاربردی-توسعهای و ازنظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است. جامعهآماری این پژوهش جامعه منتفعین(دانشجویان، کارمندان و استادان دانشگاه) میباشد. روش نمونهگیری بهصورت تصادفی ساده و برای تعیین حجمنمونه از فرمول کوکران استفاده شده ...
بیشتر
هدف: هدف پژوهش حاضر، بررسی مهمترین مولفههای اختلاط کاربری در دانشگاه اصفهان است.
روش: پژوهش براساس هدف کاربردی-توسعهای و ازنظر ماهیت توصیفی-تحلیلی است. جامعهآماری این پژوهش جامعه منتفعین(دانشجویان، کارمندان و استادان دانشگاه) میباشد. روش نمونهگیری بهصورت تصادفی ساده و برای تعیین حجمنمونه از فرمول کوکران استفاده شده است. همچنین، برای تعیین مولفههای اصلی اختلاط کاربری از روش تحلیلعاملی استفاده شد و با استفاده از مدل SWOT، نقاط قوت و ضعف، فرصت و تهدیدات تحقق اختلاط کاربری در دانشگاه بدست آمد.
نتایج: نتایج برحسب 36 متغیر در تحلیل عاملی نشان میدهد که برای جوامع استادان و دانشجویان 4 عامل و کارمندان 5 عامل بیشترین واریانس را در تحقق اختلاط کاربریها در دانشگاه اصفهان دارند. همچنین براساس مدل SWOT، امکانات تفریحی با 0.52، مهمترین قوت، مهمترین ضعف، نارضایتی از حمل و نقل عمومی با 0.36 میباشد. ارائه خدمات تجاری مقرون به صرفه با 0.45 مهمترین فرصت و کاهش سرزندگی و نشاط در دانشگاه با 0.36 از مهمترین تهدیدات پیش روی تحقق اختلاط کاربری در دانشگاه اصفهان هستند.
نتیجه گیری: نتایج پژوهش بیانگر آن است که تحقق اختلاطکاربری در دانشگاه اصفهان فرآیندی چند بعدی و وابسته به تعامل میان مؤلفههای کالبدی، اجتماعی ـ فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی و محیطی است. هم پیوندی این ابعاد، چارچوبی تحلیلی برای شناسایی و تبیین قوتها، ضعفها، فرصتها و تهدیدهای مرتبط با این رویکرد فراهم میسازد و نشان میدهد که مدیریت هماهنگ، بهرهگیری بهینه از ظرفیتهای کالبدی و محیطی و تقویت پیوند میان ابعاد اجتماعی و فرهنگی میتواند زمینهساز ارتقاء کیفیت و تحقق پایدارتر اختلاطکاربری در محیط دانشگاهی گردد.
مقاله علمی و پژوهشی
طراحی شهری
عاطفه بابائی؛ رحیم هاشمپور؛ زینب عادلی
چکیده
در دهههای اخیر، رشد و گسترش شهرنشینی و توسعه شتابان شهرها، مشکلات و معضلات عدیدهای را برای فضاهای شهری همراه داشته است. این تاثیرات خصوصا در بافتهای تاریخی و مرکزی بسیار مشهود و ملموس بوده است . هدف از این پژوهش بازآفرینی محله دباغان به عنوان هسته تاریخی و اولیه شهر قزوین با تاکید بر ارتقای حس دلبستگی مکانی آن است. این محله علی ...
بیشتر
در دهههای اخیر، رشد و گسترش شهرنشینی و توسعه شتابان شهرها، مشکلات و معضلات عدیدهای را برای فضاهای شهری همراه داشته است. این تاثیرات خصوصا در بافتهای تاریخی و مرکزی بسیار مشهود و ملموس بوده است . هدف از این پژوهش بازآفرینی محله دباغان به عنوان هسته تاریخی و اولیه شهر قزوین با تاکید بر ارتقای حس دلبستگی مکانی آن است. این محله علی رغم ویژگیهای خاص معماری و شهرسازی، دچار ناکارآمدی کالبدی و عملکردی شدهاست. این پژوهش از نوع کاربردی با رویکرد کمی است. روش گردآوری دادهها به صورت کتابخانهای، اسنادی، مطالعات میدانی و توزیع پرسشنامه است. با توجه به جمیت محله و بر اساس فرمول کوکران با ضریب اطمینان 95%، تعداد حجم نمونه برابر با 362 بدست آمده است. جهت تجزیه و تحلیل معناداری میانگین وزنی دادهها از آماره تست تی استفاده شدهاست. همچنین با بهرهگیری از تکنیک سوات کمی QSPM راهبردها تدوین و سپس اولویت بندی شدند. در این راستا، شاخصها و معیارهای موثر بر ارتقای حس دلبستگی مکانی از دل مرور ادبیات نظری شناسایی شد. پنج معیار فردی، اجتماعی- فرهنگی، محیط زیستی، اقتصادی و کالبدی- بصری تعریف و ذیل آنها شاخصهایی تعریف گردید. درنهایت راهبردهای ایجاد فضاهای باز عمومی سرزنده، برجسته سازی و احیای ابنیه تاریخی موجود در محله، ایجاد اختلاط کاربری با توسعه کاربریهای وابسته به زندگی روزمره و گردشگری، ایجاد مرکز محله و واحد همسایگی و توسعه فضای کسب و کار به ترتیب الویتبندی شدند و براساس آنها نقشه راهبردی محله و راهکارها جهت طراحی در محله دباغان ارائه شدند.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
علی مصیب زاده؛ رضا حسین زاده
چکیده
چکیده
با توجه به ساختوسازهای فزاینده، تفکیک قطعات زمین و ناکارآمدی زیرساختهای ارتباطی در محله عسگرخان ارومیه، کیفیت زیستی ساکنان بهویژه سالمندان دچار افت شده است. کاهش تعاملات اجتماعی و حاشیهنشینی این محله، ضرورت بازآفرینی فضاهای شهری با رویکردی انسانمحور و بیننسلی را برجسته میسازد. هدف پژوهش حاضر، ارتقای فضاهای شهری ...
بیشتر
چکیده
با توجه به ساختوسازهای فزاینده، تفکیک قطعات زمین و ناکارآمدی زیرساختهای ارتباطی در محله عسگرخان ارومیه، کیفیت زیستی ساکنان بهویژه سالمندان دچار افت شده است. کاهش تعاملات اجتماعی و حاشیهنشینی این محله، ضرورت بازآفرینی فضاهای شهری با رویکردی انسانمحور و بیننسلی را برجسته میسازد. هدف پژوهش حاضر، ارتقای فضاهای شهری بهگونهای است که ضمن پاسخگویی به نیازهای سالمندان، به بهبود کیفیت زندگی تمام گروههای سنی منجر شود. مطالعه با رویکرد توصیفی–تحلیلی و با هدفی کاربردی انجام شده است. چارچوب نظری ترکیبی از رویکرد «شهر دوستدار سالمند» و «حق بر سلامت» بوده و نمونهای مشتمل بر 344 سالمند از میان جامعه آماری 3338 نفری در محله انتخاب شد. دادهها از طریق پرسشنامههای سنجش کیفیت فضا، مشارکت اجتماعی و خدمات حمایتی گردآوری، و با آزمونهای آماری، مدل چیدمان فضا و تحلیل مکانی GIS مورد بررسی قرار گرفتند. یافتهها نشان میدهد کیفیت فضاهای عمومی، بهویژه پیادهروها، مبلمان شهری، فضاهای سبز و حملونقل عمومی، کمتر از حد متوسط ارزیابی شدهاند. اگرچه برخی خدمات نظیر حملونقل و فضای سبز عملکرد نسبتاً بهتری داشتهاند، اما مؤلفههایی نظیر برنامههای آموزشی و فعالیتهای اجتماعی سالمندان ضعیفترین وضعیت را داشتهاند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که بهبود فضاهای عمومی صرفاً برای سالمندان، بدون در نظر گرفتن سایر گروههای سنی و زمینههای فضایی–اجتماعی، ناکافی است. بنابراین، پیشنهاد میشود بازآفرینی شهری با نگاهی یکپارچه، انسانمحور و زمینهگرا انجام شود تا از رهگذر آن، تعاملات اجتماعی تقویت و کیفیت زیستپذیری برای همه گروههای سنی ارتقا یابد.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
بهنام باقری؛ محمدتقی معصومی
چکیده
تحقیق حاضر از نظر هدف جزء تحقیقات کاربردی و روش انجام آن توصیفی – تحلیلی بوده است. هدف تحقیق تحلیل توزیع فضایی درمانگاههای عمومی در شهر اردبیل و شناسایی محدوده خدماترسانی هر درمانگاه با استفاده از تحلیل شبکه با بهرهگیری از قابلیت های فناوریهای جغرافیایی و در نهایت شناسایی محلات محروم از خدمات مذکور و تبیین نابرابری فضایی موجود ...
بیشتر
تحقیق حاضر از نظر هدف جزء تحقیقات کاربردی و روش انجام آن توصیفی – تحلیلی بوده است. هدف تحقیق تحلیل توزیع فضایی درمانگاههای عمومی در شهر اردبیل و شناسایی محدوده خدماترسانی هر درمانگاه با استفاده از تحلیل شبکه با بهرهگیری از قابلیت های فناوریهای جغرافیایی و در نهایت شناسایی محلات محروم از خدمات مذکور و تبیین نابرابری فضایی موجود در گستره شهر میباشد. روش تحقیق در سه فاز انجام گرفته است، فاز در مرحله اول اطلاعات مربوط به تعداد، اسامی و آدرس مربوط به درمانگاهها از دانشگاه علوم پزشکی اردبیل اخذ شد و با بهرهگیری از یک دستگاه گیرنده GPS و طی عملیات میدانی موقعیت مکانی پایگاهها برداشت و با استفاده از نرم افزار ArcGIS به نقشه تبدیل شد، فاز دوم ایجاد لایه تحلیل شبکه با مرز محدوده شهر و تحلیل محدوده خدماترسانی درمانگاه های عمومی بوده که از فاصله 750 متری برای تعیین محدوده خدمات رسانی درمانگاهها بهره گرفته شد و فاز سوم شناسایی محلههای شهری محروم از خدمات درمانگاههای عمومی. نتیجه تحقیق نشان داد که توزیع خدمات درمانگاههای عمومی در سطح مناطق و محلههای شهر اردبیل وضعیت مطلوبی ندارد، بطوری که از میان مناطق شهری منطقه 2 با در اختیار داشتن بیشترین مساحت شهری فقط 33 درصد تحت پوشش استاندارد خدمات درمانگاهی قرار دارد و از کل مساحت شهر اردبیل فقط 40 درصد تحت پوشش استاندارد خدمات درمانگاهی است. بنابراین این مساله، نشان از وجود عدم عدالت فضایی در توزیع خدمات درمانگاهی در سطح شهر اردبیل دارد.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
علی زینالی عظیم؛ علی آذر؛ سهیلا حمیدزاده خیاوی
چکیده
با رشد سریع جمعیت شهری شهرها با چالشهای متعددی از جمله افزایش جرم و خشونت در فضاهای شهری مواجهاند. در این میان، شهر هوشمند به عنوان راهبردی برای ارتقای امنیت فضاهای شهری مطرح شده است. هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل عوامل موثر بر کاهش جرم و خشونت در فضاهای شهری تهران با رویکرد شهر هوشمند است. روش تحقیق بصورت توصیفی – تحلیلی میباشد. ...
بیشتر
با رشد سریع جمعیت شهری شهرها با چالشهای متعددی از جمله افزایش جرم و خشونت در فضاهای شهری مواجهاند. در این میان، شهر هوشمند به عنوان راهبردی برای ارتقای امنیت فضاهای شهری مطرح شده است. هدف اصلی پژوهش حاضر، تحلیل عوامل موثر بر کاهش جرم و خشونت در فضاهای شهری تهران با رویکرد شهر هوشمند است. روش تحقیق بصورت توصیفی – تحلیلی میباشد. برای جمعآوری دادهها از پرسشنامه استفاده شده است. جامعه آماری شامل جمعیت شهر تهران که برابر با ۹۰۳۹۰۰۰ نفر است. بر اساس فرمول کوکران، حجم نمونه 384 نفر تعیین شد. تجزیه و تحلیل یافتهها، با استفاده از تحلیل عاملی تأییدی مرتبه دوم، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر تحلیل شدند. نتایج تحلیل عاملی نشان میدهد از بین تمام شاخصهای مورد بررسی، نورپردازی هوشمند با بار عاملی استاندارد 0.87 و نظارت هوشمند با بارعاملی 0.84 بیشترین اثرگذاری نسبت به سایر متغیرها در کاهش جرم و خشونت در فضاهای شهری تهران داشتهاند و شاخص مدیریت حمل و نقل عمومی با بار عاملی استاندارد شده 0.70 در زمینه کاهش جرم و خشونت در فضاهای شهری تهران کمترین میزان اثرگذاری داشته است. همچنین نتایج تحلیل مسیر نشان داد که عامل اصلی امنیت در فضاهای عمومی با اثر کل 1.02 بیشترین و آموزش و مشارکت شهروندان در امنیت با اثر کل 0.86 کمترین میزان اثرگذاری در کاهش جرم و خشونت در فضاهای شهری شهر تهران داشتهاند. این تحقیق نشان داد که شهر هوشمند فضاهای شهری بهویژه با تمرکز بر نورپردازی و نظارت هوشمند میتواند تأثیر بسزایی در کاهش جرم و خشونت داشته باشد.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
نوید آهنگری؛ اسما یاوری
چکیده
زیرساخت سبز و خدمات اکوسیستم بهعنوان مفاهیمی با ظرفیت ارتقای برنامهریزی محیطی در مناطق شهری مطرح هستند، زیرا درک جامعتری از روابط پیچیده و پویای نظامهای اجتماعی-بومشناختی ارائه میدهند.این پژوهش با هدف فراتحلیل نقش زیرساختهای سبز بر پایداری خدمات اکوسیستم شهری در کلانشهر تهران انجام شده است. روش پژوهش، کاربردی و توصیفی-تحلیلی ...
بیشتر
زیرساخت سبز و خدمات اکوسیستم بهعنوان مفاهیمی با ظرفیت ارتقای برنامهریزی محیطی در مناطق شهری مطرح هستند، زیرا درک جامعتری از روابط پیچیده و پویای نظامهای اجتماعی-بومشناختی ارائه میدهند.این پژوهش با هدف فراتحلیل نقش زیرساختهای سبز بر پایداری خدمات اکوسیستم شهری در کلانشهر تهران انجام شده است. روش پژوهش، کاربردی و توصیفی-تحلیلی و بهصورت ترکیبی از مرور نظاممند و تحلیل مسیر است.مرور نظاممند با تحلیل کتابسنجی مقالههای مرتبط طی سالهای ۱۹۹۵ تا ۲۰۲4 با استفاده از نرمافزار VOSviewer انجام شد. در بخش تحلیل مسیر، از نرمافزار SMARTPLS استفاده گردید. جامعه آماری شامل خبرگان حوزه زیرساختهای سبز و خدمات اکوسیستم شهری بوده که با نمونهگیری هدفمند به روش کوکران، ۹۶ نفر انتخاب شدند. نتایج مرور نظاممند نشان داد که روند زمانی انتشار مقالات از ۱۹۹۵ تا ۲۰۲4 بیانگر رشد چشمگیر توجه به زیرساخت سبز، خدمات اکوسیستم و مسائل شهری، بهویژه پس از ۲۰۰۵ است. تحلیل همنویسندگی کشورها نیز نشاندهنده رهبری علمی آمریکا، آلمان و بریتانیا در این حوزههاست؛ در حالی که واژههای کلیدی خدمات اکوسیستم و زیرساخت سبز، محور اصلی مطالعات علمی به شمار میروند. نتایج مدلسازی معادلات ساختاری نشان داد همه مسیرهای اثرگذاری زیرساخت سبز بر خدمات اکوسیستم شهری در سطح اطمینان ۹۵ درصد معنادارند؛ ضریب معناداری شبکهسازی فضایی 170/5، کارکردهای چندگانه 183/2، برنامهریزی راهبردی 177/3، کیفیت اکولوژیکی 546/2، پیوند با رفاه انسانی 555/2 و زیرساخت سبز شهری 441/5 است. بنابراین، با توجه به نقش مهم زیرساختهای سبز در پایداری خدمات اکوسیستم شهری، سیاستگذاران باید به توسعه و تقویت این زیرساختها در راستای ایجاد شهرهای پایدارتر توجه ویژه داشته باشند
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
زهرا سادات سعیده زرآبادی؛ سحر شایگان فر؛ فرح حبیب؛ حسین ذبیحی
چکیده
در اواخر قرن بیستم، برنامهریزان و متخصصان شهری از تغییر رویکرد بازآفرینی به مشارکتمحوری بهعنوان راهکاری برای نجات بافتهای تاریخی در معرض خطر بهره بردند. این بافتها، پس از جنگ جهانی دوم و همچنین صنعتیشدن، با کاهش جمعیت و زوال مواجه بودند. برای موفقیت این رویکرد در احیای بافتهای تاریخی و بهرهمندی از آن بهعنوان ابزاری ...
بیشتر
در اواخر قرن بیستم، برنامهریزان و متخصصان شهری از تغییر رویکرد بازآفرینی به مشارکتمحوری بهعنوان راهکاری برای نجات بافتهای تاریخی در معرض خطر بهره بردند. این بافتها، پس از جنگ جهانی دوم و همچنین صنعتیشدن، با کاهش جمعیت و زوال مواجه بودند. برای موفقیت این رویکرد در احیای بافتهای تاریخی و بهرهمندی از آن بهعنوان ابزاری برای کاهش هزینههای مرتبط با منابع مالی- انسانی، اولویتبندی مشارکت فراگیر همه مردم در فرآیندهای مربوطه امری ضروری و اجتنابناپذیر بود. امروزه، چالش اصلی، دستیابی به مشارکت فراگیر در بازآفرینی است. این پژوهش درصدد دستیابی به ساختار مدیریتی است که میتواند زمینهساز مشارکت فراگیر در بازآفرینی بافتهای تاریخی باشد؛ لذا، جهت دستیابی به هدف مورد نظر، با بهرهگیری از روش مرور نظاممند مبتنی بر شیوه پریزما، طی جستجو در پایگاههای علمی داخلی و خارجی، ۹۴ منبع (۶۶ منبع خارجی، ۲۸ منبع داخلی) برای انجام پژوهش انتخاب گردید و با روش تحلیل مضمون بر اساس مدل براون و کلارک، یافتههای خود را در دو مضمون سازماندهنده مدیریت کلان و خرد، در چهار بعد سیاسی-اجتماعی، فرهنگی-اجتماعی، اقتصادی-اجتماعی و برنامهریزی استخراج نمود. نتایج نشان داد که مشارکت فراگیر به ایجاد اعتماد و حس تعلق در ساکنان وابسته است، که این امر خود به چگونگی و نحوه مدیریت مشارکت بستگی دارد. مدیریت کلان با اقداماتی نظیر تأمین مالی، استقرار عدالت و شمول، و ایجاد فرهنگ و چشمانداز مشترک، بستر را برای مدیریت خرد فراهم میکند تا تعارض منافع را رفع، رشد مالی را تقویت، سرمایه اجتماعی را توسعه، مدلهای بومی را تدوین و تداوم اهداف را تضمین کند.
مقاله علمی و پژوهشی
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
رحیم حیدری چیانه؛ فریدون بابائی اقدم؛ حسین پناه القلندیس
چکیده
هدف تحقیق حاضر بررسی توسعه و برنامهریزی گردشگری شهری کلانشهر تبریز، با تاکید بر شخصیت مقصد و برندسازی بود .پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و عملی و از نظر ماهیت و روش توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش گردشگران ورودی به کلانشهر تبریز بوده و حجم نمونه آماری پژوهش 200 نفر به صورت تصادفی انتخاب شده است. یافتهها نشانگر آن بود که از ...
بیشتر
هدف تحقیق حاضر بررسی توسعه و برنامهریزی گردشگری شهری کلانشهر تبریز، با تاکید بر شخصیت مقصد و برندسازی بود .پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و عملی و از نظر ماهیت و روش توصیفی-پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش گردشگران ورودی به کلانشهر تبریز بوده و حجم نمونه آماری پژوهش 200 نفر به صورت تصادفی انتخاب شده است. یافتهها نشانگر آن بود که از دیدگاه افراد مورد مطالعه چالشهای موقعیت جغرافیایی دور تبریز (فقدان موقعیت مرکزی) و عدم مجاورت با سایر شهرها و استانهای مرکزی ایران با میانگین 65/3، فصلی بودن مسافرت به تبریز با میانگین 4 و چالشهای ارتباط با جامعه میزبان با میانگین 25/3 ازجمله چالشهای اساسی و مهم توسعه گردشگری و شکل نگرفتن شخصیت مقصد مطرح تبریز میباشند. براساس یافتههای بدست آمده نتایج به دست آمده، نشان داد که شهر تبریز برای گردشگری دارای مزایایی از قبیل شهر تمیز، جذابیت معماری و تاریخچه شهر تبریز، امنیت بالا، فرهنگ و ادبیات غنی، تنوع گردشگری، است و علی رغم وجود این قابلیت و ظرفیتهای بالقوه، شهر تبریز از دیدگاه گردشگران دارای نقاط ضعفی در راستای تبدیل شدن به مقصد گردشگری میباشد
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
اکبر اصغری زمانی؛ فاطمه پیرعلیلو
چکیده
هدف اصلی برنامهریزی شهری، بهبود کیفیت زندگی شهروندان است؛ اما نادرستی در اجرای آن میتواند منجر به افزایش آسیبپذیری جوامع در برابر مخاطرات طبیعی مانند سیل شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربریهای حریم رودخانههای عبوری از داخل شهر تبریز، بهویژه در محدوده بافت فرسوده واقع در حریم این رودخانهها، انجام شده است. به دلیل ...
بیشتر
هدف اصلی برنامهریزی شهری، بهبود کیفیت زندگی شهروندان است؛ اما نادرستی در اجرای آن میتواند منجر به افزایش آسیبپذیری جوامع در برابر مخاطرات طبیعی مانند سیل شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی وضعیت کاربریهای حریم رودخانههای عبوری از داخل شهر تبریز، بهویژه در محدوده بافت فرسوده واقع در حریم این رودخانهها، انجام شده است. به دلیل تأثیر پوشش گیاهی در مدیریت سیلاب شهری، تغییرات پوشش گیاهی در این مناطق مورد ارزیابی قرار گرفت. در این پژوهش، حریم رودخانهها به سه طبقه 15، 30 و 500 متری تقسیم شد و تغییرات پوشش گیاهی با استفاده از تصاویر ماهوارهای (از سال 1980 تا 2023) و محاسبه شاخص NDVI مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربریهای مسکونی، تجاری و صنعتی بیشترین فراوانی را در حریم رودخانهها دارند. همچنین، پوشش گیاهی در بازه زمانی مورد بررسی بهویژه در مرکز شهر و نقاط تلاقی رودخانهها بهطور قابل توجهی تخریب شده است و عواملی مانند بیتوجهی مسئولین طراح و مجری طرحهای شهری، ارزش افزوده ناشی از تغییر کاربری اراضی و تقاضای قشر خاص جامعه برای این مناطق، نقش مهمی در این تخریبها ایفا کردهاند. هرچند 70 درصد ساختمانها از نظر مصالح ساختمانی کیفیت قابل قبولی دارند، شهر تبریز بهدلیل عدم مدیریت مناسب حریم رودخانهها، در معرض خسارات جدی ناشی از سیلاب قرار دارد. بنابراین، لزوم مقاومسازی سازهها بهویژه در بافت فرسوده و بازنگری در سیاستهای کاربری اراضی، بهوضوح احساس میشود. این پژوهش تاکید میکند که برنامهریزی شهری باید بهصورت یکپارچه و با توجه به اصول حفاظتی انجام شود تا از مخاطرات طبیعی جلوگیری شود
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
فائزه طاهری سرمد؛ مریم نویدی
چکیده
محله چنانی درشهر کرمانشاه نیازمند مداخلات هدفمند در راستای بازآفرینی شهری است.در این میان، بهرهگیری از رویکرد برنامهریزی اولویتدار امکان شناسایی مؤلفههای کلیدی مؤثر را فراهم سازد.هدف پژوهش حاضر، تحلیل و اولویتبندی مؤلفههای مؤثر بر بازآفرینی شهری محله چنانی، در چارچوب شش شاخص (کالبدی-فضایی، اجتماعی-فرهنگی، کارکردی-خدماتی، ...
بیشتر
محله چنانی درشهر کرمانشاه نیازمند مداخلات هدفمند در راستای بازآفرینی شهری است.در این میان، بهرهگیری از رویکرد برنامهریزی اولویتدار امکان شناسایی مؤلفههای کلیدی مؤثر را فراهم سازد.هدف پژوهش حاضر، تحلیل و اولویتبندی مؤلفههای مؤثر بر بازآفرینی شهری محله چنانی، در چارچوب شش شاخص (کالبدی-فضایی، اجتماعی-فرهنگی، کارکردی-خدماتی، اقتصادی، مدیریتی و زیستمحیطی) است. روش پژوهش از نظر ماهیت، کاربردی و از نظر شیوه، توصیفی-تحلیلی است که دربخش نظری از مطالعات اسنادی و منابع کتابخانهای بهره گیری شد.سپس گویههای پژوهش براساس شش شاخص بازآفرینی مورد سنجش قرار میگیرد. ابزار مورد استفاده در این پژوهش مشاهده میدانی، پرسشنامه (طیف لیکرت) و مصاحبه میباشد. جامعه آماری شامل ساکنان محله چنانی و حجم نمونه طبق محاسبه و جدول مورگان برابر با 278 نفر انتخاب شده است. ضریب آلفا کرونباخ برای سؤالات پژوهش 823/0 محاسبه شده که نمایانگر پایایی پرسشنامه میباشد. دادهها با استفاده از آزمونهای آماری شامل آزمون t تک نمونهای و آزمون فریدمن برای سنجش وضعیت موجود و رتبهبندی متغیرها، و از آزمونهای تحلیل عاملی اکتشافی (EFA) و ماتریس همبستگی برای کاهش ابعاد، بررسی روابط بین متغیرها و میزان تأثیرگذاری آنها استفاده شده است. نتایج حاکی از آن است که در وضعیت موجود محله چنانی، شاخص خدماتی-کارکردی، اقتصادی و زیست-محیطی بالاترین رتبه را در ارتقای وضعیت محله داشتهاند.تحلیل عاملی اکتشافی هشت عامل مؤثر را با مجموع واریانس تبیین شده 92/69 درصد استخراج کرد که در این میان، عامل اول (خدماتی-کالبدی) با بارهای عاملی بالا برای متغیرهای مرتبط با زیرساختهای شهری، فضاهای سبز، خدمات امنیتی، آموزشی-رفاهی و کیفیت معماری بهعنوان مؤثرترین عامل برای برنامهریزی اولویتدارشناسایی شد.
مقاله علمی و پژوهشی
طراحی شهری
فاطمه صفارسبزوار
چکیده
سالخوردگی جمعیت یک نگرانی جهانی رو به رشد است و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگرچه مطالعات زیادی از دیدگاه جامعهشناسی، اقتصاد و سیاست عمومی به این موضوع پرداختهاند، اما سهم برنامهریزی و طراحی فضاهای شهری در شیوههای فرزندپروری همچنان ناشناخته مانده است. هدف از این مطالعه، شناسایی راهکارهای طراحی شهری است که میتوانند ...
بیشتر
سالخوردگی جمعیت یک نگرانی جهانی رو به رشد است و ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگرچه مطالعات زیادی از دیدگاه جامعهشناسی، اقتصاد و سیاست عمومی به این موضوع پرداختهاند، اما سهم برنامهریزی و طراحی فضاهای شهری در شیوههای فرزندپروری همچنان ناشناخته مانده است. هدف از این مطالعه، شناسایی راهکارهای طراحی شهری است که میتوانند از فرزندپروری مثبت حمایت نمایند. برای دستیابی به هدف تحقیق از روش مدلسازی ساختاری (روش تحلیل عاملی تأییدی) استفاده گردید. جامعه آماری این پژوهش، والدین دارای فرزند در سنین 3 تا 12 سال، ساکن مناطق شهری مختلف میباشند و از روش نمونهگیری در دسترس با استفاده از مهدکودکها، مدارس ابتدایی و مراکز بهداشت شهری استفاده شده است. حجم نمونه در پژوهش حاضر نیز 390 نفر میباشد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته بوده و از نرمافزارهای SPSS22 و Smart PLS3 برای تحلیل دادهها استفاده شده است. مطابق با یافتههای پژوهش، (1) محیطهای سالم، جذاب و ایمن، که از طریق مداخلاتی مانند فضاهای بازی در دسترس، جذاب و رایگان برای کودکان حاصل میشود؛ (2) محیطهای یادگیری مثبت، که با ادغام یادگیری مبتنی بر بازی در بافتهای شهری روزمره و توسعه مناظر یادگیری بازیگوش در نزدیکی مناطق مسکونی تسهیل میشود؛ و (3) کاهش خستگی والدین، که توسط طراحی فضاهای عمومی فراگیر برای والدین و فرزندان و همچنین دسترسی بهتر به خدمات حمایتی و آموزش و اقداماتی از این قبیل پشتیبانی میشود، تأثیر معناداری در فرزندپروری مثبت دارند. این یافتهها ظرفیت طراحی شهری را برای حمایت از والدین در جهت فرزندپروری مثبت نشان میدهد.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
وحید قهرمانی؛ امید نوری؛ رضا دیهیم فرد
چکیده
کشاورزی شهری بهعنوان بخشی از توسعه درونزا در نظام شهری، بر پایه منابع و فرهنگ محلی شکل میگیرد. هدف این پژوهش، بررسی نظرات دانشمندان، پژوهشگران و کارشناسان شهری، در مورد مؤلفههای ماندگاری، آمادگی، سازگاری و تبدیلپذیری تابآوری برای رسیدن به درک روشنی از مولفههای تابآوری تکاملی در مناطق شهری است تا بتوان از آن در برنامهریزی ...
بیشتر
کشاورزی شهری بهعنوان بخشی از توسعه درونزا در نظام شهری، بر پایه منابع و فرهنگ محلی شکل میگیرد. هدف این پژوهش، بررسی نظرات دانشمندان، پژوهشگران و کارشناسان شهری، در مورد مؤلفههای ماندگاری، آمادگی، سازگاری و تبدیلپذیری تابآوری برای رسیدن به درک روشنی از مولفههای تابآوری تکاملی در مناطق شهری است تا بتوان از آن در برنامهریزی شهری و تصمیمگیری در مورد برنامههای توسعه کشاورزی شهری استفاده کرد. در راستای این هدف، از روششناسی کیو استفاده شد. این روش برای شناسایی الگوهای ذهنی از طریق تجزیه و تحلیل رفتارها، نظرات، عقاید و تصمیمهای افراد در مواجهه با موقعیتهای مختلف استفاده میشود. در تجزیه و تحلیل انجام شده، پنج دیدگاه توسط کارشناسان در مورد ابعاد ماندگاری، آمادگی، تطبیقپذیری و تبدیلپذیری مشخص شد. فعالیتهای کشاورزی شهری بیشترین تاثیر را بر روی مولفههای کیفیت زندگی، سلامت روحی و روانی، مزایای اجتماعی و محیطزیستی و غیره دارند. یافتهها اهمیت ابعاد سازگاری و یادگیری را که توسط کارشناسان به رسمیت شناخته شده است، مشخص نمود، در حالی که ابعاد تبدیلپذیری و تطبیقپذیری کمتر مورد توجه قرار گرفتند. براساس نتایج بهدست آمده، افزایش آموزش، فعالیتهای اطلاعرسانی و اجرای یک پروژه آزمایشی برای افزایش آگاهی در بین ذینفعان شهری در مورد توانمندی کشاورزی شهری برای پرداختن به چالشهای اجتماعی، اقتصادی و محیط زیستی شهری توصیه میشود.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
ابراهیم شریف زاده اقدم؛ دانا علیزاده؛ مهتاب علی نژاد
چکیده
هدف: این پژوهش با هدف واکاوی کارکردهای اجتماعی–فرهنگی پارکهای شهری مشهد و شناسایی سازوکارهایی است که موجب تبدیل کارکردهای مثبت به پیامدهای آسیبزا شدهاند
روش پژوهش: روششناسی پژوهش تلفیقی از مطالعه کیفی و ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) است. در مرحله کیفی، ۵۰ مصاحبه عمیق با مطلعان، نخبگان محلی و ذینفعان انجام شد در مرحله دوم، ...
بیشتر
هدف: این پژوهش با هدف واکاوی کارکردهای اجتماعی–فرهنگی پارکهای شهری مشهد و شناسایی سازوکارهایی است که موجب تبدیل کارکردهای مثبت به پیامدهای آسیبزا شدهاند
روش پژوهش: روششناسی پژوهش تلفیقی از مطالعه کیفی و ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) است. در مرحله کیفی، ۵۰ مصاحبه عمیق با مطلعان، نخبگان محلی و ذینفعان انجام شد در مرحله دوم، روش اتا برای تحلیل پیامدهای مثبت و منفی ناشی از طراحی، مدیریت و کاربری فضاهای سبز به کار گرفته شد.
نتایج: یافتهها نشان میدهد بوستانها و فضاهای سبز شهری در معرض تأثیرات منفی اجتماعی قرار دارند بهگونهای که به میزان قابل توجهی بهصورت کژکارکرد در مسیر جامعهپذیری و مشارکت اجتماعی، احساس تعلق و امکان بهرهبرداری شهروندان نسبت به فضای سبز را کاهش دادهاند، پدیدهی مرکزی، «کاهش اقبال عمومی» است که در چرخهای با «تزلزل امنیت اجتماعی»، «رهاشدگی ساختاری»، «ضعف اثربخشی همبستگی اجتماعی» و «فقدان شمولیت» بازتولید میشود. در مقابل، سه راهبردِ «قدرت بخشیدن به شادی جمعی»، «تعاملافزایی» و «تبعیضزدایی» با فعالسازی حس تعلق و مشارکت شهروندی، پیامدهای مثبتی چون «پاتوقزُدایی»، «تقویت باور جمعی» و «ارتقای کیفیت زندگی» را رقم میزنند.
نتیجهگیری: نتیجهگیری پژوهش مؤید این امر هست که اگر بتوان از روابط قوی و در هم تنیده اجتماعات محلی و شهری در مدیریت مؤثر شهری و جوهره آن یعنی مشارکت محلی بهره گرفت، امکان مدیریت سامانمند و مطلوب شهری نیز فراهم میشود. خروجی، یک مدل مفهومیِ تبیینی و برنامهی اجرایی برای مدیریت شهری است که اولویتبندی مداخلات را متناسب با هویت محلی و عدالت فضایی پیشنهاد میکند.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
نرگس محمودی؛ اکبر محمدی
چکیده
توسعه نامتوازن و نامتعادل سازمان فضایی شهری، امکان بهرهمندی شهروندان از عدالت مکانی را سلب کرده است. پژوهش حاضر با انتخاب شهر قزوین به عنوان مطالعه موردی پژوهش در پی آن است تا با شناسایی عوامل کلیدی موثر بر پیجویی عدالت مکانی در سازمان فضایی شهری به ارائه راهکارهای باززندهسازی آن بپردازد. در این راستا، ابتدا 41 شاخص موثر بر عدالت ...
بیشتر
توسعه نامتوازن و نامتعادل سازمان فضایی شهری، امکان بهرهمندی شهروندان از عدالت مکانی را سلب کرده است. پژوهش حاضر با انتخاب شهر قزوین به عنوان مطالعه موردی پژوهش در پی آن است تا با شناسایی عوامل کلیدی موثر بر پیجویی عدالت مکانی در سازمان فضایی شهری به ارائه راهکارهای باززندهسازی آن بپردازد. در این راستا، ابتدا 41 شاخص موثر بر عدالت مکانی در سازمان فضایی شهری از مطالعات اسنادی استخراج شدند. سپس، با بهرهمندی از نظرات تیم دلفی، استفاده از تکنیک تحلیل ساختاری و نرمافزار میکمک، عوامل کلیدی یادشده، استخراج شدند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که «ایجاد تعادل میان نظام اسکان و جمعیت در محلههای شهری»، «توسعه فضاهای عمومی همهشمول برای گروههای مختلف سنی و جنسی»، «توسعه زیرساختهای پیشرفته حملونقل درون و برون شهری»، «سازمانیابی فضا با برنامهریزی مشارکتی»، «توسعه مسکن قابل استطاعت مختلط»، «تعدد گونههای اشتغال در سطح مناطق شهر»، «کاربست فناوریهای نوین» و «بهرهمندی از فرصتهای سرمایهگذاری خصوصی در مناطق کمتر توسعه یافته» عوامل کلیدی موثر بر سازمان فضایی شهری با تاکید بر عدالت مکانی هستند. نتایج پژوهش نشان میدهد که برقراری عدالت فضایی در سازمان فضایی شهری نیازمند توجه به خواست گروههای مختلف اجتماعی از سویی و پراکنش متعادل انواع کاربریها از سوی دیگر است که این امر با استفاده از مشارکت شهروندان در سازمانیابی فضایی میسر میشود.
مقاله علمی و پژوهشی
جغرافیا و برنامه ریزی شهری
هادی حکیمی؛ رسول قربانی؛ عارف قره خان نژاد
چکیده
محلات اسکان غیر رسمی بهعنوان پیامدمستقیم ناپایداری توسعه شهری وناتوانی سیاستهای مسکن درتأمین نیازهای اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر شکل گرفتهاند.این محلات که غالباً فاقدبرنامهریزی لازم هستند،با چالشهای متعددی ازجمله اشتغال غیررسمی، انزوای اجتماعی وپایین بودن استانداردهای زندگی مواجه میباشند.دراین میان،حس تعلق مکانی ...
بیشتر
محلات اسکان غیر رسمی بهعنوان پیامدمستقیم ناپایداری توسعه شهری وناتوانی سیاستهای مسکن درتأمین نیازهای اقشار کمدرآمد و آسیبپذیر شکل گرفتهاند.این محلات که غالباً فاقدبرنامهریزی لازم هستند،با چالشهای متعددی ازجمله اشتغال غیررسمی، انزوای اجتماعی وپایین بودن استانداردهای زندگی مواجه میباشند.دراین میان،حس تعلق مکانی ساکنان میتواندنقش تعیینکنندهای درکاهش یاتشدیدآسیبهای اجتماعی و اقتصادی ایفا کند. هدف اصلی این پژوهش انجام یک مقایسه تطبیقی در رابطه بین ابعاد مختلف حس تعلق مکانی (شامل ابعاد کالبدی، اجتماعی و روانشناختی) و میزان آسیبهای اجتماعی-اقتصادی درنمونههایی ازمحلات اسکان غیررسمی شهر تبریز بود. روش پژوهش بهکار گرفته شده از نوع توصیفی-همبستگی و با هدف کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش را کلیه ساکنان بالای ۱۵ سال در محلات منتخب اسکان غیر رسمی تبریزتشکیل دادند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای، تعداد ۳۸۴ نفر بهعنوان نمونه انتخاب شدند. ابزارهای گردآوری دادهها شامل دو پرسشنامه محققساخته بود: پرسشنامه سنجش آسیبهای اجتماعی-اقتصادی و پرسشنامه ارزیابی حس تعلق مکانی. دادههای جمعآوریشده با بهرهگیری ازنرمافزار SPSS و از طریق اجرای آزمونهای آماری همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه موردتحلیل قرارگرفت. یافتههای پژوهش رابطه آماری معناداری را بین ابعاد حس تعلق مکانی و سطح آسیبهای موجود در محلات نشان داد. بهطوریکه بعد کالبدی-مکانی بُعد مکانی (β=0/543) بیشترین و بُعد روانشناختی (β=0/109) کمترین تأثیر را داشتند. در مجموع، این سه بعد حدود ۷۳ درصد از واریانس آسیبهای اجتماعی-اقتصادی را تبیین نمودند. نتیجهگیری کلی پژوهش حاکی از آن است که تقویت و ارتقای حس تعلق مکانی در میان ساکنان، بهویژه از طریق بعد کالبدی و فیزیکی فضا، میتواند بهعنوان یک راهبرد مؤثر درکاهش آسیبهای اجتماعی-اقتصادی عمل کند
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
شهریور روستایی؛ حسین عباسی اصل؛ ایرج تیموری
چکیده
زمینه و هدف: کیفیت زندگی شهری در شهرهای کوچک، بهویژه در شرایط محدودیت منابع، مستلزم اولویتبندی مداخلات بر پایه شواهد است. هدف این پژوهش، تبیین عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی شهری در شهر کوچک نازیک و استخراج اولویتهای بهبود با رویکرد اهمیت ـ عملکرد است.
روششناسی: دادهها از طریق پیمایش مقطعی و با پرسشنامه طیف لیکرت گردآوری شد؛ در ...
بیشتر
زمینه و هدف: کیفیت زندگی شهری در شهرهای کوچک، بهویژه در شرایط محدودیت منابع، مستلزم اولویتبندی مداخلات بر پایه شواهد است. هدف این پژوهش، تبیین عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی شهری در شهر کوچک نازیک و استخراج اولویتهای بهبود با رویکرد اهمیت ـ عملکرد است.
روششناسی: دادهها از طریق پیمایش مقطعی و با پرسشنامه طیف لیکرت گردآوری شد؛ در مجموع، ۳۸۳ پاسخ معتبر به دست آمد. تحلیل دادهها با مدلیابی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی و آزمون بوتاسترپ انجام شد. سپس تحلیل اهمیت - عملکرد بر پایه اثرهای کلِ استاندارد و عملکرد ادراکشده (امتیاز ۰ تا ۱۰۰) اجرا شد و برای تعیین اولویت مداخله، شکاف عملکرد تا میانه عملکرد و شاخص اولویت محاسبه شد.
یافتهها: نتایج توصیفی نشان داد «امنیت» بالاترین میانگین رضایت (۳٫۵۱) و «بهداشت و درمان» پایینترین میانگین رضایت (۱٫۹۶) را دارد. در مدل ساختاری، «همبستگی اجتماعی» قویترین پیشبین کیفیت زندگی شهری بود. همچنین بُعد اجتماعی و امکانات و خدمات شهری اثر مثبت و معنادار نشان دادند. در مقابل، مسکن اثر منفی و معنادار داشت. شاخصهای برازش و قدرت پیشبینی مدل برای کیفیت زندگی شهری مناسب بود. بر اساس تحلیل اهمیت - عملکرد، حکمرانی شهری، بهداشت و درمان، و خدمات شهری بهعنوان اولویتهای اصلی بهبود شناسایی شدند.
نتیجهگیری: یافتهها نشان میدهد ارتقای کیفیت زندگی در نازیک، بیش از همه به تقویت سرمایه اجتماعی محلهای، بهبود حکمرانی شهری و ارتقای دسترسی به خدمات سلامت و خدمات شهری وابسته است. همچنین در حوزه مسکن، تمرکز بر کاهش فشارهای سکونتی و اصلاح کیفی سیاستها و مداخلات، اهمیت ویژهای دارد.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
سمانه اسمعیل زاده؛ افسانه توسلی
چکیده
هدف: حساس امنیت، شرط بنیادین حق دسترسی برابر به شهر و مشارکت اجتماعی است. با این حال، شواهد نشان میدهد زنان در فضاهای عمومی، بهویژه در سیستمهای حملونقل عمومی مانند مترو، اغلب این احساس را به طور کامل تجربه نمیکنند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق تجربهی زیستهی زنان از احساس امنیت در مترو تهران و کشف عوامل مؤثر بر شکلگیری ...
بیشتر
هدف: حساس امنیت، شرط بنیادین حق دسترسی برابر به شهر و مشارکت اجتماعی است. با این حال، شواهد نشان میدهد زنان در فضاهای عمومی، بهویژه در سیستمهای حملونقل عمومی مانند مترو، اغلب این احساس را به طور کامل تجربه نمیکنند. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق تجربهی زیستهی زنان از احساس امنیت در مترو تهران و کشف عوامل مؤثر بر شکلگیری این تجربه انجام شد تا شکاف موجود در درک ابعاد ذهنی و زمینه مند این پدیده را پر کند
روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش کیفی و تحلیل مضمون انجام شد. جامعه آماری را زنان مسافر مترو تشکیل دادند که به صورت تصادفی انتخاب و با مصاحبه نیمه ساخت یافته مورد مطالعه قرار گرفتند.
نتایج: تحلیل تجارب زنان، احساس امنیت را مفهومی چندلایه نشان داد. تحت تأثیر آزارهای جنسیتی شامل نگاه های معنادار، الفاظ جنسی و نقض حریم بدنی است. همچنین عواملی مانند فضای مبهم مترو، نور نامناسب و دسترسی شهری بر احساس ناامنی آنها مؤثر بود.
نتیجه گیری: بهبود شرایط فیزیکی (نورپردازی، طراحی فضایی) و اجتماعی (نظارت، آموزش) میتواند امنیت زنان در مترو را افزایش داده و به حضور فعال تر آنها در جامعه کمک کند.
مقاله علمی و پژوهشی
برنامه ریزی شهری
شریفه سرگلزایی؛ جواد علایی مقدم
چکیده
یکی از چالشهای برنامهریزان شهری در عصر حاضر، ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهای جدید از دیدگاه ابعاد اجتماعی و فرهنگی است تا بر اساس آن بتوانند چشمانداز روشنی از توسعه اجتماعی و فرهنگی شهر ترسیم نمایند. سطحبندی کیفیت زندگی، ابزاری جهت برنامهریزی کارآمدتر این شهرها فراهم میکند، لذا این پژوهش با هدف مدلسازی ارزیابی کیفیت زندگی ...
بیشتر
یکی از چالشهای برنامهریزان شهری در عصر حاضر، ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهای جدید از دیدگاه ابعاد اجتماعی و فرهنگی است تا بر اساس آن بتوانند چشمانداز روشنی از توسعه اجتماعی و فرهنگی شهر ترسیم نمایند. سطحبندی کیفیت زندگی، ابزاری جهت برنامهریزی کارآمدتر این شهرها فراهم میکند، لذا این پژوهش با هدف مدلسازی ارزیابی کیفیت زندگی در شهرهایجدید از بعد اجتماعی و فرهنگی بر اساس هرم مازلو صورت گرفته و شهرجدید رامشار را به عنوان نمونهموردی برگزیده است. برای آزمون سازههای مستخرج از مبانی نظری و مدل مفهومی پژوهش، نخست، با مقایسه تطبیقی مدل مفهومی و سطوح هرم مازلو، سطحبندی کیفیت زندگی در شهرهای جدید صورت گرفت. بدینترتیب مدل اولیه ارزیابی کیفیت زندگی مطرح گردید. سپس مدل با دادههای حاصل از 127 پرسشنامه از ساکنان شهرجدید رامشار مورد آزمون قرار گرفت. تحلیل سازهها با استفاده از روش مدلسازی معادلات ساختاری با نرمافزار اسمارت پی.ال.اس انجام شد. مدل نهایی به هفت سازه تأیید شده توسط ساکنین اشاره دارد که عبارتند از تغییر شرایط زندگی، امنیت اجتماعی، تناسب و سازگاری با الگوهای رفتاری، عدالت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، آسیبهای اجتماعی و وضعیت شغلی و اشتغال. با مقایسه دودویی با سطوح نیاز در هرم مازلو، سازههای شناسایی شده با سطوح پایینی هرممازلو تطابق بیشتری داشته، بنابراین سطح کیفیت زندگی در شهر جدیدرامشار به عنوان پایینترین سطح معرفی شد. این پژوهش نشان میدهد، MNQOLAM ابزاری کارآمد برای شناسایی سطح کیفیت زندگی در شهرهای جدید فراهم میآورد که امکان تعیین سطح نیازها و برنامههای لازم جهت ارتقا کیفیت زندگی را برای مدیران و شهرداران فراهم میسازد.
